Động lực nào giúp xuất khẩu hướng tới mốc 550 tỷ USD năm 2026?

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu năm 2026 diễn ra chiều 29/1 do Bộ Công Thương tổ chức, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Nguyễn Anh Sơn đánh giá, năm 2025, mặc dù chịu tác động bất lợi từ môi trường quốc tế và thiên tai, bão lũ trong nước diễn biến phức tạp, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn đạt kết quả kỷ lục với 930 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm trước (YoY). Cán cân thương mại thặng dư 20 tỷ USD, đánh dấu 10 năm liên tiếp xuất siêu kể từ năm 2016.

Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Nguyễn Anh Sơn. Ảnh: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Sang năm 2026, ông Sơn cho rằng, đây là năm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 – 2030. Theo Nghị quyết số 01/NQ-CP ngày 8/1/2026 của Chính phủ, tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu được giao năm nay là khoảng 15 - 16%.

Để hoàn thành mục tiêu này, kim ngạch xuất khẩu cần đạt khoảng 546 - 550 tỷ USD, tương ứng 45 - 46 tỷ USD bình quân mỗi tháng. Theo ông Sơn, đây là mục tiêu thách thức, đòi hỏi nỗ lực cao độ của các ngành, các địa phương và doanh nghiệp ngay từ những ngày đầu năm.

Theo ông Sơn, xuất khẩu của Việt Nam còn đứng trước nhiều khó khăn và thách thức như môi trường thương mại toàn cầu kém ổn định hơn do căng thẳng địa chính trị, điều chỉnh thuế quan và xu hướng bảo hộ. Các yêu cầu về tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững và chuyển đổi số ngày càng cao, trong khi năng lực nội tại của nhiều doanh nghiệp Việt Nam còn hạn chế.

Dưới góc độ chuyên gia, ông Cấn Văn Lực - Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV cho rằng, không chỉ chịu sức ép từ bên ngoài, cơ cấu xuất khẩu cũng đang là vấn đề của ngành. Một số nhóm hàng công nghệ cao như điện tử, điện máy tiếp tục gia tăng tỷ trọng, trong khi ngành truyền thống như dệt may, da giày dù vẫn tăng trưởng nhưng có dấu hiệu chậm lại về thị phần...

Sự phụ thuộc lớn vào một số thị trường trọng điểm khiến dư địa ứng phó của doanh nghiệp Việt trở nên hạn hẹp hơn khi các thị trường này biến động.

Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV Cấn Văn Lực. Ảnh: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Tạo dư địa tăng trưởng cho xuất khẩu

Trước những thách thức trên, ông Trần Thanh Hải – Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nhận định, Việt Nam sẽ cần tiếp tục phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, nâng cao giá trị nội địa, chủ động nguồn nguyên liệu cũng như nghiên cứu và phát triển. Các sản phẩm nông sản cần tập trung xây dựng thương hiệu gắn với truy xuất nguồn gốc, đáp ứng tiêu chuẩn xanh.

Về thị trường, Việt Nam tiếp tục đàm phán FTA để mở rộng không gian xuất khẩu, đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới, đa dạng hóa thị trường. Đặc biệt, cần triển khai mạnh mẽ Chương trình Go Global - Vươn ra thị trường quốc tế trong thời gian tới.

Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu Trần Thanh Hải. Ảnh: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN

Trong khi đó, theo ông Lực, Việt Nam cần mở rộng tiếp cận tín dụng cho doanh nghiệp nội địa, thiết lập các quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa xuất khẩu. Đồng thời, ban hành gói tín dụng ưu đãi và thiết kế các chính sách, sản phẩm tín dụng xuất khẩu phù hợp; đẩy mạnh tài trợ xuất nhập khẩu, tài trợ chuỗi cung ứng.

Việt Nam cũng cần triển khai các gói tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi cho các dự án nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo, chuyển đổi quy trình sản xuất đáp ứng tiêu chuẩn môi trường và thương mại xanh.

Chính sách thuế và hoàn thuế thúc đẩy xuất khẩu cần được hoàn thiện; thành lập cơ chế bảo hiểm tín dụng xuất khẩu nhằm bảo vệ doanh nghiệp xuất khẩu và ngân hàng trước rủi ro... Các doanh nghiệp cũng cần có kế hoạch, chiến lược tăng tính tự chủ, tăng tỷ lệ nội địa hóa, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp chiến lược cần được ưu tiên phát triển như bán dẫn, AI, năng lượng xanh; đồng thời tăng cường các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao, phát triển thương hiệu quốc gia; đẩy mạnh xuất khẩu dịch vụ, đặc biệt là logistic, du lịch.

Lê Hồng Nhung