Đổi thay ở vùng đất 'đuôi rồng trắng'

Tiền đồn của vùng biển Đông Bắc

Sau không ít lần lỡ hẹn vì thời tiết không thuận lợi, chuyến công tác của nhóm phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam ra với đảo Bạch Long Vĩ cũng thành hiện thực. Hơn 7 tiếng đồng hồ lênh đênh trên tàu Hoa Phượng Đỏ, khi một chấm đất nhỏ dần hiện ra giữa chân trời, cảm xúc trong mỗi người bỗng lắng lại. Đặc khu Bạch Long Vĩ (TP Hải Phòng) - hòn đảo xa đất liền nhất trong Vịnh Bắc Bộ đã ở trước mắt.

Là một đảo nhỏ nằm ngoài khơi có diện tích vỏn vẹn khoảng 2,5km2 khi thủy triều lên và xấp xỉ 4km2 khi thủy triều xuống nhưng Bạch Long Vĩ có vị thế địa chiến lược trọng yếu không chỉ đối với TP Hải Phòng mà còn với khu vực Vịnh Bắc Bộ và quốc gia. Đảo có vị trí cách Hòn Dấu - Hải Phòng 110km, cách đảo Hạ Mai 70km, cách mũi Ta Chiao - Hải Nam 130km, có vị trí mang tầm chiến lược cả về chủ quyền trên biển, quốc phòng, an ninh và tiềm năng lớn phát triển kinh tế biển.

Đảo Bạch Long Vĩ có vai trò là cửa ngõ, án ngữ kiểm soát tuyến hàng hải quốc tế quan trọng, là trung tâm hậu cần và trung chuyển cho các hoạt động quân sự trên biển, một tiền đồn kiểm soát an ninh trật tự trên biển. Vùng biển Bạch Long Vĩ là một trong 8 ngư trường lớn của Vịnh Bắc Bộ, hệ sinh thái biển đa dạng, phong phú.

Ông Trần Văn Hiên - Liên đội trưởng, Tổng đội Thanh niên xung phong.

Tháng 11/2024, trong chương trình công tác tại Hải Phòng, Tổng Bí thư Tô Lâm (nay là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước) cùng Đoàn công tác Trung ương đã ra thăm, khảo sát cuộc sống của cán bộ, Nhân dân đang sinh sống, làm việc tại huyện đảo Bạch Long Vĩ.

Tổng Bí thư đánh giá đảo nguyên sơ mà rất đẹp. Từ thực tế tiềm năng, vị thế và lợi thế của Bạch Long Vĩ, Tổng Bí thư đề nghị chính quyền địa phương cần suy nghĩ về kế hoạch và cách làm cụ thể để biến nơi đây trở thành pháo đài bảo vệ vùng biển, vùng trời của ta trên Vịnh Bắc Bộ, trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá, phát triển nuôi trồng thủy hải sản và thu hút khách du lịch.

Từ ngày 1/7/2025, chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành, cả nước có 13 đặc khu, trong đó có đặc khu Bạch Long Vĩ (TP Hải Phòng). Có mặt tại đây, khi vừa bước chân ra khỏi tàu Hoa Phượng Đỏ, một vùng trời biển bao la rộng lớn hiện lên trước mắt chúng tôi. Trong âu tàu, các tàu cá lớn nhỏ neo đậu, lá cờ đỏ sao vàng tung bay phấp phới. Những đứa trẻ vừa đạp xe, vừa cất tiếng chào người lớn một cách lễ phép, ánh mắt biết cười ấy làm chúng tôi thêm yêu vùng đảo ngay khi vừa đặt chân đến.

Hồ chứa nước ngọt - giải quyết điểm “huyết mạch”

Lượng mưa khu vực Bạch Long Vĩ thấp so với ven bờ Bắc Bộ, trung bình năm chỉ đạt 1.031mm, từ tháng 5 đến tháng 10 chiếm 83% cả năm, cao nhất vào tháng 8 (214mm). Chính vì vậy, giải quyết “bài toán” nước ngọt ở đảo Bạch Long Vĩ từ ngày thành lập đảo đến nay chưa bao giờ là dễ dàng.

Trước đây, nguồn nước phục vụ sản xuất là nước giếng khoan, giếng khơi và nước mưa. Có thời điểm chất lượng nước không tốt, nhiều hộ kinh doanh dịch vụ cấp nước ngọt trên đảo phải dừng sản xuất. Vào mùa khô, có năm hạn nặng, người dân thiếu nước sinh hoạt phải mua với mức giá cao 50 nghìn - 60 nghìn đồng/m3.

Bà Kim Oanh, một người dân trên đảo Bạch Long Vĩ cho hay: “Vấn đề người dân lo lắng nhất là nước ngọt, bởi có thời gian dài trời không mưa, mà các hồ nước ngọt trên đảo chưa đáp ứng hết nhu cầu của người dân và dịch vụ. Nhiều lúc chúng tôi cũng phải dùng nước dè sẻn. Nhưng so với cách đây 20 năm thì giờ đây đảo đã giàu có hơn, khang trang hơn rất nhiều”.

Kể về những tháng ngày khó khăn khi mới lên đảo Bạch Long Vĩ, ông Trần Văn Hiên - Liên đội trưởng, Tổng đội Thanh niên xung phong chung nỗi niềm. “Nước ngọt ở trên đảo những năm sau 1992 khó khăn vô cùng. Đảo thì ít mưa, chúng tôi cùng bà con tiết kiệm, nhưng dùng cũng bữa được, bữa chăng. Có nước ngọt và nguồn năng lượng đầy đủ thì người dân và ngư dân mới bám trụ lâu dài trên đảo được. Nhận thức sâu sắc điều này, chính quyền địa phương đã tập trung đầu tư xây dựng hồ chứa nước ngọt, đào giếng, trữ nước ngọt nhằm giải quyết khó khăn nguồn nước để bà con, cùng các đơn vị, ngư dân trên đảo yên tâm”.

Một góc đặc khu Bạch Long Vĩ.

Năm 2016 - một hồ chứa nước ngọt với quy mô 4ha, dung tích 60 nghìn m3 đã được chính quyền địa phương đầu tư, xây dựng. Một dự án cấp nước ngọt tại đảo cũng triển khai xây dựng vào tháng 3/2022 gồm: trạm cấp nước hoàn chỉnh, trạm bơm nước sạch, trạm xử lý, lọc nước và khử trùng, xây dựng mạng lưới tuyến ống cấp nước sạch đến các hộ dân và các đơn vị trên địa bàn đảo công suất nước từ 250m3 - 300m3/ngày đêm. Từ đó đến nay, từ nguồn nước sạch tại các hồ chứa đã bổ sung, cung cấp nước đến tận nhà, nhiều hộ có động lực để đầu tư máy lọc nước, mở rộng quy mô nước đóng chai, cung cấp cho người dân trên đảo và tàu cá đánh bắt ở vùng biển Bạch Long Vĩ.

Diện mạo mới ở “đảo vô thủy”

Một con số biết nói về kết quả kinh tế - xã hội là ngay khi kết thúc quý II/2026, giá trị sản phẩm các ngành kinh tế trên địa bàn toàn đặc khu ước đạt hơn 325 tỷ đồng, bằng hơn 51% kế hoạch năm và tăng gần 25% so với cùng kỳ.

Vừa sắp xếp mớ rau lên kệ, vừa kiểm tra số hải sản mới nhập từ thuyền, bà Lan vẫn không quên kể cho chúng tôi câu chuyện đổi thay ở vùng đất từng được ví như “đảo vô thủy” - tức đảo không có nước ngọt. “So với nhiều năm về trước, thì hôm nay ở đảo chẳng thiếu gì so với đất liền. Hải sản vô cùng ngon, giá lại rẻ. Trước đây điện phập phù, ngày có ngày không, mà điện áp yếu, người dân đi lại vào đất liền cũng khó khăn, tàu lớn ra vào đảo cũng phụ thuộc. Bây giờ tiện lợi hơn rất nhiều”, bà Lan cho biết.

Trước đây, nguồn điện trên đảo chỉ dựa vào trạm phát điện diesel với 3 máy phát điện chạy luân phiên, một ngày có điện, một ngày không. Năm 2016, TP Hải Phòng quyết định đầu tư nâng cấp hệ thống điện trên đảo, tổng mức đầu tư 148 tỷ đồng (bao gồm điện gió, trang trại điện mặt trời, 2 máy phát điện, hệ thống lưu trữ điện năng...). Đến năm 2020, dự án được triển khai xây dựng, năm 2021 dự án chính thức đưa vào vận hành. Hệ thống điện ổn định đã tạo điều kiện phát triển các ngành kinh tế, dịch vụ hậu cần nghề cá, đáp ứng đưa Bạch Long Vĩ trở thành trung tâm chế biến, dịch vụ hậu cần nghề cá và tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn.

Tác giả (bên phải) phỏng vấn ông Đào Minh Đông - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND đặc khu Bạch Long Vĩ.

Ông Đào Minh Đông - Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND đặc khu Bạch Long Vĩ chia sẻ: “Bám sát Nghị quyết 45 của Bộ Chính trị, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP Hải Phòng, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ đặc khu nhiệm kỳ 2025 - 2030, trên cơ sở điều kiện đặc thù địa phương, chúng tôi xác định là tiếp tục đẩy mạnh phát triển dịch vụ hậu cần nghề cá; cùng với đó là đẩy mạnh phát triển nuôi trồng và khai thác hải sản trên vùng biển quanh đảo Bạch Long Vĩ. Từng bước phát triển du lịch Bạch Long Vĩ theo hướng rồi trải nghiệm khu du lịch khám phá để khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế của địa phương”.

Từ một hòn đảo từng thiếu điện, thiếu nước ngọt và điều kiện sinh hoạt còn nhiều khó khăn, Bạch Long Vĩ hôm nay đang khoác lên mình diện mạo mới. Những công trình hạ tầng được đầu tư bài bản, nguồn điện ổn định, hệ thống hồ chứa và cấp nước sạch từng bước hoàn thiện tạo nền tảng để người dân yên tâm bám đảo, phát triển kinh tế và ổn định cuộc sống.

Phía sau những đổi thay ấy là một giá trị lớn hơn. Bạch Long Vĩ không chỉ là một vùng đất giữa trùng khơi, mà còn là điểm tựa chiến lược về kinh tế, quốc phòng, an ninh trên Vịnh Bắc Bộ. Mỗi người dân bám trụ nơi đây cũng chính là một phần của sức sống trên vùng biển tiền tiêu của Tổ quốc. Dù chặng đường phía trước vẫn còn nhiều việc phải làm song với định hướng phát triển dịch vụ hậu cần nghề cá, nuôi trồng, khai thác hải sản và từng bước khai thác tiềm năng du lịch, Bạch Long Vĩ đang có thêm những động lực mới để vươn lên. Từ gian khó, đảo đã đổi thay và từ những đổi thay hôm nay, một Bạch Long Vĩ phát triển bền vững, vững vàng giữa biển khơi đang từng bước hiện hữu.

Trong điều kiện cách xa đất liền, giao thông phụ thuộc nhiều vào thời tiết, những lớp học nhỏ trên đảo vẫn được duy trì nhờ sự tận tâm của các thầy, cô giáo - những người đã lựa chọn gắn bó lâu dài với nơi đầu sóng. “Học sinh nơi đây phần lớn là con em các gia đình làm nghề biển hoặc những gia đình đang sinh sống, công tác tại Bạch Long Vĩ. Có em được sống cùng bố mẹ, nhưng cũng có em phải ở với ông/bà hoặc người thân do hoàn cảnh gia đình. Vì vậy, ngoài việc giảng dạy kiến thức, các thầy cô còn quan tâm, động viên các em trong cuộc sống hằng ngày”, cô giáo Phạm Thị Chiều - giáo viên Trường Tiểu học Bạch Long Vĩ chia sẻ.

Vũ Quang - Thanh Tùng