Đổi mới sáng tạo, trục lõi của mô hình tăng trưởng Thủ đô

Xung quanh nội dung này, phóng viên đã trao đổi với TS Ngô Đắc Thuần, Thành viên Ban Cố vấn Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, Chủ tịch HĐQT Công ty IP Group.

TS Ngô Đắc Thuần, Thành viên Ban Cố vấn Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, Chủ tịch HĐQT Công ty IP Group. Ảnh: Phương Nga

Đổi mới sáng tạo phải “neo” vào thị trường, lấy tài sản trí tuệ làm trung tâm

Thưa TS Ngô Đắc Thuần, từ vị trí, vai trò của Hà Nội cũng như thực tiễn triển khai thời gian qua, ông nhìn nhận thế nào về vai trò của đổi mới sáng tạo trong mô hình tăng trưởng của Thủ đô?

- Hà Nội có lợi thế rất lớn khi là trung tâm hội tụ các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Điều này tạo nền tảng quan trọng để phát triển đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng. Thực tế cho thấy, thời gian qua thành phố đã làm tốt việc lan tỏa nhận thức, thúc đẩy phong trào khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, hình thành hệ sinh thái tương đối sôi động với sự tham gia của nhiều thành phần.

Tuy nhiên, trong giai đoạn tới, yêu cầu không chỉ dừng ở việc mở rộng quy mô hay gia tăng số lượng, mà cần chuyển mạnh sang chiều sâu, tức là mỗi hoạt động đổi mới sáng tạo phải tạo ra giá trị cụ thể, đo lường được và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế. Đây chính là bước chuyển quan trọng để đưa đổi mới sáng tạo từ vai trò hỗ trợ trở thành “trục lõi” của mô hình tăng trưởng.

Theo ông, đâu là nguyên tắc cốt lõi để bảo đảm đổi mới sáng tạo đi vào thực chất, tránh dàn trải?

- Nguyên tắc cốt lõi là phải “neo” toàn bộ hoạt động đổi mới sáng tạo vào nhu cầu thị trường. Trước đây, nhiều hoạt động nghiên cứu thường xuất phát từ ý tưởng hoặc đam mê của nhà khoa học, với kỳ vọng có thể thương mại hóa sau này. Tuy nhiên, nếu không bám sát nhu cầu thực tế, khả năng đưa sản phẩm ra thị trường sẽ rất hạn chế.

Do đó, nghiên cứu thị trường cần trở thành bước bắt buộc ngay từ đầu. Kết quả nghiên cứu thị trường phải được “ánh xạ” trực tiếp vào mục tiêu nghiên cứu, thiết kế sản phẩm và định hướng thương mại hóa. Khi xác định rõ đối tượng khách hàng, có thể là doanh nghiệp, người dân hoặc cơ quan quản lý thì sản phẩm khoa học công nghệ sẽ có “điểm rơi” rõ ràng hơn.

Quan trọng hơn, cách tiếp cận này giúp giảm thiểu tình trạng các đề tài sau nghiệm thu chưa được khai thác hiệu quả. Khi mọi hoạt động đổi mới sáng tạo đều xuất phát từ nhu cầu, thì khả năng ứng dụng và tạo giá trị kinh tế sẽ cao hơn rất nhiều.

Vậy để các kết quả nghiên cứu thực sự trở thành giá trị kinh tế, Hà Nội cần tập trung vào yếu tố nào, thưa ông?

- Theo tôi, yếu tố then chốt là phải coi tài sản trí tuệ là trung tâm của toàn bộ quá trình đổi mới sáng tạo. Ngay từ khi hình thành ý tưởng, nhà nghiên cứu và tổ chức nghiên cứu cần xác định rõ chiến lược bảo hộ, bảo vệ và khai thác tài sản trí tuệ.

Nếu không làm tốt khâu này, chúng ta sẽ không hình thành được tài sản vô hình, trong khi đây lại là yếu tố quyết định trong nền kinh tế tri thức. Khi tài sản trí tuệ không được ghi nhận trong sổ sách kế toán và báo cáo tài chính, doanh nghiệp sẽ khó định giá, khó gọi vốn và khó tham gia các hoạt động hợp tác, đầu tư quy mô lớn.

Ngược lại, khi tài sản trí tuệ được quản trị tốt, có thể định giá và đưa vào hệ thống tài chính, nó sẽ trở thành cầu nối giữa nhà khoa học và doanh nghiệp. Đây cũng là cơ sở để thay đổi nhận thức của doanh nghiệp, từ coi đổi mới sáng tạo là chi phí sang coi đó là khoản đầu tư chiến lược, có khả năng làm gia tăng giá trị sản phẩm và năng lực cạnh tranh.

Doanh nghiệp Hà Nội chế tạo ra robot bán hàng. Ảnh: Phương Nga

Xây dựng bản đồ công nghệ và hoàn thiện hệ sinh thái hỗ trợ

Thực tế cho thấy, Hà Nội có số lượng sáng chế khá lớn, nhưng hiệu quả khai thác chưa tương xứng. Theo ông, cần cải thiện vấn đề này như thế nào?

- Đúng là Hà Nội có tiềm năng rất lớn về sáng chế, đặc biệt trong các viện, trường và doanh nghiệp. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chất lượng và cách thức khai thác.

Một sáng chế có giá trị cần hội tụ ba yếu tố: Nội dung khoa học vững chắc; khả năng bảo hộ đủ mạnh để bảo vệ trước cạnh tranh và đặc biệt là khả năng tạo ra dòng tiền trong tương lai. Trong thực tế, nhiều sáng chế mới tập trung vào yếu tố khoa học, nhưng chưa chú trọng đầy đủ đến chiến lược bảo hộ và thương mại hóa.

Ngoài ra, cần nâng cao tính hệ thống trong hoạt động sáng chế, bảo đảm tính liên tục và định hướng rõ ràng theo chiến lược công nghệ. Đồng thời, cần đẩy mạnh đăng ký sáng chế quốc tế tại các thị trường tiềm năng, qua đó không chỉ bảo vệ quyền lợi mà còn mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, Hà Nội cần làm gì để rút ngắn khoảng cách công nghệ với các nước phát triển, thưa ông?

- Một công cụ rất quan trọng là xây dựng bản đồ công nghệ. Thông qua bản đồ này, chúng ta có thể xác định vị trí của mình trong hệ sinh thái công nghệ toàn cầu, nhận diện khoảng cách với các doanh nghiệp dẫn đầu và lựa chọn hướng đi phù hợp.

Bản đồ công nghệ cũng giúp tận dụng hiệu quả các sáng chế đã hết hạn hoặc sắp hết hạn để tiếp cận công nghệ với chi phí hợp lý; đồng thời mở ra cơ hội hợp tác quốc tế, “đứng trên vai người khổng lồ” thay vì phải phát triển từ đầu. Đây là cách tiếp cận thông minh để rút ngắn thời gian và chi phí trong quá trình phát triển.

Bên cạnh đó, cần đặc biệt chú trọng đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực R&D và đổi mới sáng tạo, không chỉ về chuyên môn mà còn về tư duy, phương pháp luận và kỹ năng quản trị tài sản trí tuệ.

Ông có thể nêu những khuyến nghị trọng tâm để Hà Nội thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong thời gian tới?

- Để đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực tăng trưởng, Hà Nội cần triển khai đồng bộ một số giải pháp. Trước hết là xây dựng nền tảng hỗ trợ đổi mới sáng tạo tích hợp, giúp các tổ chức, doanh nghiệp đánh giá ý tưởng, tra cứu công nghệ, đồng thời hỗ trợ đăng ký, bảo hộ và thương mại hóa tài sản trí tuệ ngay từ giai đoạn sớm.

Cùng với đó là chính sách hỗ trợ chi phí đăng ký sáng chế trong nước và quốc tế, đặc biệt ưu tiên các nhóm khởi nghiệp, nhà khoa học trẻ, đi kèm với các chỉ tiêu cụ thể nhằm mở rộng “không gian tài sản trí tuệ” của Thủ đô.

Thành phố cũng cần phát huy hiệu quả các quỹ đổi mới sáng tạo và quỹ đầu tư mạo hiểm theo hướng cung cấp “vốn mồi”, giúp các dự án tiềm năng vượt qua giai đoạn khởi đầu, hình thành sản phẩm khả thi và tiếp cận nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, cần phát triển thực chất sàn giao dịch công nghệ và ý tưởng, tạo cầu nối hiệu quả giữa nghiên cứu và thị trường; đồng thời hình thành hệ sinh thái nhà đầu tư của Hà Nội với sự tham gia của các tập đoàn lớn, nhằm tạo nguồn lực dài hạn và hỗ trợ doanh nghiệp vươn ra quốc tế.

Khi các giải pháp này được triển khai đồng bộ, đổi mới sáng tạo sẽ không chỉ là một lĩnh vực phát triển, mà trở thành nền tảng tạo ra tăng trưởng bền vững cho Thủ đô.

Trân trọng cảm ơn ông!

Phương Nga