Đổi mới sáng tạo, 'chìa khóa' để Hà Nội bứt phá theo Nghị quyết 02/NQ-TW

Định vị đổi mới sáng tạo trong chiến lược phát triển Thủ đô

Nghị quyết 02 đặt ra tầm nhìn xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ hàng đầu khu vực, phát triển dựa trên tri thức và kinh tế số. Đây là bước chuyển quan trọng, thể hiện rõ định hướng thay đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, lấy năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng làm nền tảng.

Trên thực tế, Hà Nội có nhiều lợi thế để hiện thực hóa mục tiêu này. Thành phố tập trung số lượng lớn các trường đại học, viện nghiên cứu, đội ngũ trí thức và doanh nghiệp công nghệ. Hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đã hình thành, với sự tham gia ngày càng tích cực của khu vực tư nhân.

Nghị quyết 02 đặt ra tầm nhìn xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ hàng đầu khu vực. Ảnh: Phương Nga

PGS.TS Bùi Thị An, Chủ tịch Hội nữ Tri thức Hà Nội cho rằng, điểm mạnh lớn nhất của Hà Nội chính là nguồn lực con người và tri thức. Nếu được tổ chức, kết nối hiệu quả, đây sẽ là “đòn bẩy” quan trọng để Thủ đô phát triển kinh tế tri thức, nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, PGS.TS Bùi Thị An cũng lưu ý rằng, để tận dụng được lợi thế này, Hà Nội cần có cơ chế đủ mạnh để liên kết các chủ thể trong hệ sinh thái, tránh tình trạng phân tán nguồn lực.

Cùng với đó, việc thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý nhà nước và đời sống xã hội đang tạo nền tảng quan trọng cho đổi mới sáng tạo phát triển. Từ dịch vụ công trực tuyến đến các mô hình đô thị thông minh, Hà Nội đang từng bước hình thành môi trường thuận lợi cho các ý tưởng sáng tạo được thử nghiệm và triển khai.

Dù đạt được những kết quả bước đầu, song theo các chuyên gia, hoạt động đổi mới sáng tạo tại Hà Nội vẫn còn những hạn chế nhất định, đặc biệt là xu hướng phát triển theo phong trào, thiếu chiều sâu.

TS Ngô Đắc Thuần, thành viên Ban Cố vấn Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, Chủ tịch HĐQT Công ty IP Groupn hận định, cốt lõi của đổi mới sáng tạo là phải xuất phát từ nhu cầu thị trường. Mọi hoạt động nghiên cứu, phát triển (R&D) cần gắn chặt với nhu cầu của doanh nghiệp, người dân và cơ quan quản lý. Nếu không, các sản phẩm nghiên cứu sẽ khó ứng dụng, dẫn đến tình trạng “xếp ngăn kéo” sau nghiệm thu.

TS Ngô Đắc Thuần cũng chỉ ra một thực tế đáng lưu ý: Nhiều đề tài khoa học hiện nay vẫn được triển khai dựa trên ý tưởng chủ quan của nhà nghiên cứu, thiếu khảo sát thị trường, thiếu định hướng đầu ra. Điều này khiến kết quả nghiên cứu khó thương mại hóa, không tạo được giá trị kinh tế.

Một điểm nghẽn khác là nhận thức về tài sản trí tuệ. Theo TS Ngô Đắc Thuần, nhiều nhà khoa học và doanh nghiệp chưa chú trọng việc bảo hộ, khai thác tài sản trí tuệ ngay từ khi hình thành ý tưởng. Trong khi đó, đây chính là yếu tố quyết định để biến kết quả nghiên cứu thành tài sản có giá trị, có thể tham gia vào thị trường.

Ở góc độ chính sách, PGS.TS Bùi Thị An nhấn mạnh, Hà Nội cần chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang đầu tư có trọng tâm, lựa chọn đúng lĩnh vực ưu tiên để tạo đột phá. “Đổi mới sáng tạo phải gắn với hiệu quả kinh tế - xã hội cụ thể, tránh chạy theo số lượng mà thiếu chất lượng”, PGS.TS Bùi Thị An phân tích.

Đồng thời, cần thu hẹp khoảng cách giữa viện, trường và doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp chưa coi đổi mới sáng tạo là đầu tư chiến lược, còn nhà khoa học chưa gắn nghiên cứu với thị trường, thì hệ sinh thái khó phát huy hiệu quả.

Người dân tham quan các gian trưng bày các sản phẩm đổi mới sáng tạo. Ảnh: Phương Nga

Hoàn thiện hệ sinh thái, tạo đòn bẩy cho tăng trưởng mới

Để hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết 02, các chuyên gia cho rằng Hà Nội cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính hệ thống.

Theo TS Ngô Đắc Thuần, trước hết cần xây dựng các nền tảng hỗ trợ đổi mới sáng tạo mang tính chuyên sâu, giúp doanh nghiệp và nhà khoa học đánh giá ý tưởng, định hướng nghiên cứu, cũng như đăng ký và bảo hộ tài sản trí tuệ ngay từ giai đoạn đầu. Đây sẽ là công cụ quan trọng để nâng cao chất lượng các sản phẩm sáng tạo.

Bên cạnh đó, thành phố cần có chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn đối với hoạt động đăng ký sáng chế, đặc biệt là ở thị trường quốc tế. Việc sở hữu các bằng sáng chế có giá trị không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp mà còn mở ra cơ hội tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Một giải pháp quan trọng khác là phát huy vai trò của các quỹ đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm cung cấp “vốn mồi” cho các dự án khởi nghiệp. Trong giai đoạn đầu, khi sản phẩm chưa hoàn thiện, việc tiếp cận nguồn vốn là yếu tố sống còn đối với doanh nghiệp.

Cùng với đó, cần xây dựng và vận hành hiệu quả sàn giao dịch công nghệ, tạo cầu nối giữa nghiên cứu và thị trường. Đây là kênh quan trọng để thương mại hóa kết quả khoa học, thúc đẩy chuyển giao công nghệ.

PGS.TS Bùi Thị An cũng nhấn mạnh vai trò của thể chế và nguồn nhân lực. Theo bà, Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng minh bạch, linh hoạt, tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo phát triển. Đồng thời, phải chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là đội ngũ có khả năng làm chủ công nghệ và tư duy đổi mới.

Ngoài ra, việc hình thành mạng lưới các nhà đầu tư, tập đoàn lớn tham gia hỗ trợ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cũng là hướng đi cần thiết. Khi có sự đồng hành của khu vực doanh nghiệp, các ý tưởng sáng tạo sẽ có cơ hội phát triển nhanh hơn, bền vững hơn.

Phương Nga