YouTube, Meta đã thua?

Kaley (20 tuổi), sống tại California (Mỹ) và mẹ vừa được bồi thẩm đoàn tại Los Angeles xử thắng vào ngày 25/3 trong vụ kiện cáo buộc hai công ty công nghệ Meta và YouTube thiết kế sản phẩm gây nghiện, góp phần gây tổn hại đến sức khỏe tâm thần của người dùng trẻ.

Theo CNN, phán quyết này được cho là có thể ảnh hưởng đến hàng nghìn vụ kiện tương tự đang chờ xét xử tại Mỹ.

Hơn 1.000 vụ kiện đang chờ

Hiện Meta, YouTube, TikTok và Snap đang phải đối mặt với hàng nghìn vụ kiện từ cá nhân, gia đình, các học khu và cả tổng chưởng lý của nhiều bang tại Mỹ. Mỗi vụ kiện có tình tiết khác nhau và một số dự kiến được đưa ra xét xử trong năm tới, CNN đưa tin.

Tuy nhiên, phán quyết mang tính cột mốc được tuyên 25/3 vừa qua có thể hé lộ cách các vụ kiện tương tự sẽ diễn ra trong tương lai.

Người thân Kaley ăn mừng vì được xử thắng kiện ngày 25/3. Ảnh: Kayla Bartkowski/Los Angeles Times.

Trong lịch sử, không ít doanh nghiệp từng thua những vụ kiện lớn với mức phạt khổng lồ nhưng vẫn tiếp tục tồn tại. Tuy nhiên, các vụ kiện này thường kéo theo những thay đổi đáng kể bên trong doanh nghiệp, từ việc điều chỉnh thành phần sản phẩm, quy trình sản xuất cho đến cách họ vận hành.

Đồng thời, áp lực pháp lý cũng nhiều lần thúc đẩy sự thay đổi trong văn hóa tiêu dùng, khiến người dùng nhìn nhận khác đi về sản phẩm và dịch vụ của các công ty đó.

Tại Los Angeles, bồi thẩm đoàn đã kết luận Meta và YouTube biết rõ nền tảng của mình có thể gây rủi ro cho thanh thiếu niên, đồng thời phải chịu trách nhiệm đối với những vấn đề sức khỏe tâm thần của một cô gái trẻ. Vụ việc diễn ra sau nhiều năm lo ngại từ phụ huynh, các nhà vận động và cả những người tố giác nội bộ trong ngành công nghệ. Trước khi phiên tòa diễn ra, TikTok và Snap đã đạt được thỏa thuận dàn xếp với nguyên đơn.

Dù vậy, hệ quả tài chính của vụ kiện tại Los Angeles, tổng cộng 6 triệu USD tiền bồi thường và trừng phạt, được xem là khá nhỏ so với quy mô của những tập đoàn như Meta hay Google. Các công ty này cũng cho biết sẽ kháng cáo phán quyết, và chưa có gì đảm bảo các vụ kiện tiếp theo sẽ đi đến kết luận tương tự.

Người phát ngôn của Meta cho rằng sức khỏe tâm thần của thanh thiếu niên là vấn đề phức tạp, không thể quy trách nhiệm cho một ứng dụng duy nhất. Công ty khẳng định sẽ tiếp tục bảo vệ quan điểm của mình tại tòa và tin tưởng vào các biện pháp đã triển khai nhằm bảo vệ người dùng trẻ tuổi.

Luật sư của Kaley phát biểu trước truyền thông sau khi giúp nguyên đơn thắng kiện ngày 25/3. Ảnh: Mike Blake/Reuters.

Trong khi đó, đại diện Google cho rằng vụ kiện đã hiểu sai về YouTube, khẳng định đây là nền tảng phát trực tuyến được xây dựng có trách nhiệm chứ không phải mạng xã hội.

Dẫu vậy, phán quyết này cho thấy các công ty thiết kế mạng xã hội "không hoàn toàn" miễn nhiễm trách nhiệm đối với tác động của nền tảng đối với người dùng.

Đáng chú ý, chỉ một ngày trước đó, một bồi thẩm đoàn tại bang New Mexico cũng yêu cầu Meta bồi thường 375 triệu USD vì không ngăn chặn được hành vi bóc lột tình dục trẻ em trên nền tảng của mình. Hai quyết định liên tiếp có thể báo hiệu những thay đổi lớn đối với các "ông lớn" công nghệ, dù thông qua tòa án, Quốc hội hay các cơ chế quản lý khác.

Sau các phán quyết, cổ phiếu Meta giảm gần 8% trong phiên giao dịch ngày thứ Năm, trong khi cổ phiếu Google giảm khoảng 3%. Dù thị trường chung cũng biến động mạnh, mức giảm của hai công ty này vẫn cao hơn so với một số tập đoàn công nghệ lớn khác.

Theo luật sư Mark Lanier, người đại diện cho nguyên đơn, phán quyết gửi đi thông điệp rõ ràng rằng thời kỳ các công ty công nghệ hoạt động mà không phải chịu hậu quả đã kết thúc.

Hướng kiện tụng mới

Trong nhiều năm, các tập đoàn công nghệ lớn gần như tránh được trách nhiệm pháp lý liên quan đến an toàn người dùng nhờ Điều khoản 230 của luật Mỹ, quy định bảo vệ các nền tảng khỏi trách nhiệm đối với nội dung do bên thứ ba đăng tải. Tuy nhiên, vụ kiện tại Los Angeles đã thử nghiệm một hướng tiếp cận pháp lý mới: buộc các công ty chịu trách nhiệm vì cách thiết kế nền tảng, thay vì chỉ vì nội dung trên đó.

Nhóm luật sư của nguyên đơn của Kaley lập luận rằng những tính năng như bảng tin cuộn vô hạn, video tự động phát hay bộ lọc làm đẹp có thể góp phần gây tác động tiêu cực tới tâm lý thanh thiếu niên. Các nhà vận động hy vọng trong tương lai, những tính năng này có thể bị buộc phải thay đổi hoặc loại bỏ đối với người dùng trẻ.

Bồi thẩm đoàn đã đồng tình với lập luận này. 10/12 thành viên cho rằng các công ty đã thiết kế nền tảng một cách cẩu thả, không cảnh báo người dùng về rủi ro đã biết và góp phần đáng kể gây ra các vấn đề sức khỏe tâm thần của Kaley.

Mức bồi thường tuy thấp hơn so với yêu cầu của nguyên đơn nhưng vẫn là khoản tiền lớn đối với cá nhân Kaley, theo luật sư Jayne Conroy, thành viên nhóm pháp lý đại diện. Quan trọng hơn, phán quyết này đã giúp nhóm luật sư chứng minh được lý thuyết pháp lý mà họ theo đuổi.

Giám đốc điều hành Meta Platforms Mark Zuckerberg trong phiên tòa liên quan cáo buộc Meta và YouTube gây hại cho sức khỏe tâm thần người dùng, tại Los Angeles vào ngày 18/2. Ảnh: Mike Blake/Reuters.

Quyết định trên cũng mở đường cho làn sóng kiện tụng mới. Các nhóm pháp lý đang xem xét cách sử dụng những bằng chứng thu thập được trong quá trình điều tra, bao gồm lời khai của lãnh đạo công ty, người tố giác nội bộ và các tài liệu nghiên cứu nội bộ, cho các phiên tòa tiếp theo.

Một vụ kiện khác, được xem là "vụ thử nghiệm tiếp theo", do một thiếu niên nam khởi kiện, dự kiến được đưa ra xét xử vào cuối năm nay. Theo các luật sư, việc chuẩn bị cho những vụ kiện này đòi hỏi phải rà soát hàng triệu tài liệu nội bộ của các công ty công nghệ.

Các chuyên gia cho rằng nếu cộng dồn hàng nghìn vụ kiện tương tự, tổng mức bồi thường tiềm năng có thể lên tới hàng trăm tỷ USD. Nhà tâm lý học xã hội Jonathan Haidt nhận định con số này có thể buộc các công ty công nghệ phải thay đổi cách vận hành nền tảng của mình.

Một số chuyên gia cũng so sánh làn sóng kiện tụng nhắm vào Big Tech hiện nay với thời điểm ngành thuốc lá từng đối mặt với các vụ kiện lớn nhiều thập niên trước. Khi đó, áp lực pháp lý đã dẫn đến những thay đổi mạnh mẽ, như cảnh báo sức khỏe được in trên bao bì thuốc lá.

Bên cạnh các vụ kiện, nhiều tổ chức vận động cũng đang thúc đẩy các quy định pháp lý mới nhằm bảo vệ trẻ em trên mạng. Một số nghị sĩ Mỹ cho rằng phán quyết tại Los Angeles là lời cảnh báo rõ ràng về sự cần thiết phải thông qua các dự luật an toàn trực tuyến.

Trong khi các vụ kiện có thể kéo dài nhiều năm, những tiết lộ từ quá trình xét xử đã bắt đầu thay đổi cách nhiều gia đình và thanh thiếu niên nhìn nhận mạng xã hội.

Theo Jonathan Haidt, trước đây nhiều người cho rằng việc trẻ em sử dụng mạng xã hội là điều không thể tránh khỏi. Nhưng giờ đây, khi ngày càng nhiều bằng chứng về tác động tiêu cực xuất hiện, xã hội bắt đầu đặt câu hỏi: nếu ai cũng biết điều này có thể gây hại, tại sao chúng ta vẫn để trẻ em sử dụng?

Hà Vi