Đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam đáp ứng yêu cầu tăng trưởng

Quang cảnh Hội thảo.

Khơi thông nguồn lực phát triển

Tại Hội thảo khoa học Quốc gia “Đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam đáp ứng yêu cầu kỷ nguyên mới” do Đại học Kinh tế Quốc dân phối hợp cùng Báo Nhân Dân, Tạp chí Cộng sản và Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh tổ chức, ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Tổng Biên tập báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho biết, 40 năm đổi mới là một chặng đường có ý nghĩa lịch sử. Việt Nam đã vươn lên trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao, hội nhập quốc tế sâu rộng, đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được củng cố. Những thành tựu đó khẳng định tính đúng đắn của đường lối Đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, cho thấy sức mạnh to lớn được tạo ra khi tư duy phát triển được đổi mới và sức sáng tạo của toàn xã hội được phát huy.

Nhưng nhìn lại 40 năm không chỉ để khẳng định thành tựu, quan trọng hơn là nhận diện đúng những giới hạn của mô hình phát triển hiện nay, những điểm nghẽn cần tháo gỡ, những động lực mới cần kiến tạo. 

Theo ông Lê Quốc Minh, Nghị quyết số 19-NQ/TW (ngày 28/7/2026) của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/202 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam, xác định: Để hiện thực hóa khát vọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 và xác lập nền tảng cho tầm nhìn 100 năm phát triển tiếp theo dưới sự lãnh đạo của Đảng (2030-2130), đổi mới mô hình phát triển gắn với xây dựng, hoàn thiện hệ sinh thái phát triển là nhiệm vụ chiến lược để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam. Theo Nghị quyết, mô hình phát triển được vận hành theo cơ chế “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, dựa trên nền quản trị quốc gia hiện đại và quan hệ hài hòa giữa Nhà nước, thị trường và xã hội.

Mục tiêu cuối cùng của phát triển không phải chỉ là một con số GDP cao hơn, mà là nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân và sức mạnh tổng hợp của quốc gia, trên nền tảng tự cường của đất nước, của toàn dân tộc như tinh thần Nghị quyết số 19 đã thể hiện. Bởi vậy, mô hình phát triển mới phải giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa tốc độ và chất lượng tăng trưởng; giữa hiệu quả kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường; giữa hội nhập sâu rộng với nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế; giữa phát triển kinh tế-xã hội với củng cố quốc phòng, an ninh. Giá trị văn hóa, nguồn lực con người và sự ổn định xã hội phải trở thành sức mạnh nội sinh của phát triển…

Từ góc nhìn về mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập cao, GS.TS. Nguyễn Trọng Hoài, Giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh nhận định, sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã đi từ một điểm xuất phát thấp để trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao.

Tuy nhiên, để đạt mục tiêu trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam phải vượt qua nhiều thách thức, nhất là khi mô hình tăng trưởng hiện tại đang dần chạm tới giới hạn.

Phân tích của nhóm nghiên cứu Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh đưa ra hai kịch bản phát triển. Theo đó, nếu tiếp tục mô hình tăng trưởng cũ, Việt Nam sẽ khó đạt mục tiêu thu nhập cao. Ngược lại, nếu thực hiện cải cách mạnh mẽ, đưa các nghị quyết vào cuộc sống và tập trung xử lý đúng những điểm nghẽn, Việt Nam có khả năng trở thành quốc gia thu nhập cao trong khoảng năm 2045 - 2047.

Một trong những điều kiện quan trọng của kịch bản cải cách là tăng trưởng năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) phải tăng từ khoảng 0,2% lên trung bình 2%/năm. Để thực hiện mục tiêu này, nỗ lực cải cách cần tập trung vào vốn đầu tư cho công nghệ và đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời nâng cao nội lực của doanh nghiệp trong nước.

Cùng với đó, thu hút FDI thế hệ mới cần gắn chặt hơn với chuyển giao công nghệ, tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. GS.TS. Ngô Thắng Lợi cho rằng, Việt Nam không nên tiếp tục đặt nặng việc gia tăng số lượng dự án FDI, mà cần chuyển từ tư duy “xúc tiến thu hút FDI” sang “xúc tiến đầu tư tại chỗ”.

Cần xác lập và phát huy mạnh mẽ các động lực tăng trưởng mới

PGS. TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, mô hình kinh tế của Việt Nam chủ yếu trong giai đoạn trước đây vẫn phụ thuộc vào 2 nguồn lực chính là đất đai và lao động trình độ thấp. Tuy nhiên, “lợi thế” này lại chính là những khó khăn trong quá trình phát triển.

Đối với vấn đề về đất đai, Việt Nam luôn gặp nhiều hạn chế, việc quản lý còn khó khăn, chưa hiệu quả. Để mô hình phát triển, chúng ta cần thoát khỏi những quan điểm, cách quản lý về “đất”. Đây chính là điểm then chốt để có thể đổi mới mô hình phát triển.

Bên cạnh đó, lao động “giá rẻ” ít có ý nghĩa với khu vực nội địa, nhưng lại rất có ý nghĩa với khu vực nước ngoài, nên chúng ta cần có cách nhìn nhận, đánh giá đúng thực chất. Chúng ta cần một mô hình kinh tế thoát được khỏi lao động "chân tay". Nếu không nền kinh tế của chúng ta có thể tăng trưởng nhưng lại không thể chuyển đổi về cấu trúc.

Theo PGS. TS Trần Đình Thiên, thời đại mới đang chuyển đổi từ lao động chân tay, sang lao động trí óc, lao động sáng tạo. Doanh nghiệp phải là trung tâm của công cuộc đổi mới. Chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận, năng lực của doanh nghiệp như thế nào, đến từ đâu? Điểm mấu chốt là bảo đảm môi trường cạnh tranh tự do, công khai, minh bạch để Nghị quyết 68 thực sự mang lại ý nghĩa thiết thực.

“Với thời đại phát triển của AI, tự động hóa, nhiều lao động bị đẩy ra khỏi cuộc “chơi”, tuy nhiên đây vẫn là một nguồn lực rất lớn, chúng ta cần có những cơ chế, chính sách, quan tâm hơn tới nhóm đối tượng lao động này. Trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển nhanh và mạnh như hiện nay, các doanh nghiệp cần chủ động trong vấn đề hoạt động sản xuất, kinh doanh để ứng biến được với thời đại mới. Chính điều đó, đặt ra vấn đề rất lớn cho những nhà quản lý, làm chính sách, nghiên cứu là nhìn nhận thật đúng, thật trúng và sớm có những giải pháp, mô hình quản lý hiệu quả”, PGS. TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp, Anh hùng Lao động Trần Mạnh Báo, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp khoa học công nghệ Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn ThaiBinh Seed cho rằng, thể chế phải đi trước và được hiện thực hóa. Nghị quyết của Đảng muốn đi vào cuộc sống thì Nhà nước phải thể chế hóa thành cơ chế, chính sách và hành lang pháp lý rõ ràng. Khi đó, doanh nghiệp và người dân mới có cơ sở để thực thi.

Cùng với đó là tinh thần chủ động, không trông chờ ỷ lại. Doanh nghiệp và các đơn vị cơ sở phải chủ động sáng tạo, tự tìm hướng đi thay vì thụ động chờ đợi cấp trên.

Theo ông Trần Mạnh Báo, tái cấu trúc chiến lược dựa trên khoa học-công nghệ. Doanh nghiệp Việt Nam hiện nay đa phần còn nhỏ, năng lực quản trị và trình độ khoa học-công nghệ còn hạn chế. 

“Năm 2001, chúng tôi đã xây dựng chiến lược phát triển dựa trên 3 trụ cột: nâng cao năng suất, đẩy mạnh khoa học công nghệ, mở rộng hợp tác. Chúng tôi thành lập Viện Nghiên cứu tư nhân đầu tiên trong ngành nông nghiệp Việt Nam vào năm 2002. Từ một doanh nghiệp không ai biết đến, nay chúng tôi đã trở thành đơn vị hàng đầu trong ngành giống cây trồng, ứng dụng công nghệ hiện đại, có uy tín tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương và làm chủ tới 20% thị phần giống cây trồng toàn quốc, góp phần bảo đảm an ninh lương thực quốc gia”, ông Trần Mạnh Báo chia sẻ.

Về mô hình tăng trưởng giai đoạn tới, ông Trần Mạnh Báo cho rằng, chúng ta đã có Nghị quyết 68/NQ-TW/2025 về phát triển kinh tế tư nhân, Nghị quyết số 57-NQ/TW/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nếu các chủ trương, nghị quyết này được đưa vào cuộc sống một cách thực chất và mạnh mẽ, nhất định nền kinh tế sẽ có bước bứt phá vượt bậc, chúng ta sẽ đạt được các mục tiêu của kỷ nguyên mới, từng bước trở thành một nước hùng cường, sánh ngang với các cường quốc năm châu như mong muốn của Bác Hồ kính yêu.

Thu Trang/Báo Tin tức và Dân tộc