Đồi La San - Vùng đất được chọn cho sứ mệnh giáo dục

Nhìn lại hành trình gần một thế kỷ qua, ngọn đồi này chưa bao giờ là một tọa độ địa lý vô tri. Nơi đây chính là "linh địa hội tụ" – một vùng đất được thiên định lựa chọn, sắp đặt để mang trên mình sứ mệnh giáo dục chân chính. Vẻ đẹp của nó không nằm ở sự tĩnh lặng của cây và đá sừng sững trước biển, mà ở tầm nhìn khoáng đạt hướng thẳng ra đại dương bao la – tầm nhìn của một người dẫn đường xuyên thế kỷ. Bản thân sự hiện diện của ngọn đồi giữa sóng gió biển khơi chính là một “khải tượng thuộc linh” - Giáo dục chân chính không phải là sự ẩn dật, né tránh thời cuộc, mà là tư thế đứng ở nơi lộng gió nhất, dùng ánh sáng của tri thức, sự thật và tinh thần nhân văn, soi đường, ôm trọn và che chở cho thế hệ trẻ bước vào đời.

Trường Đại học Nha Trang với dấu ấn lịch sử từ 3 cơ sở tôn giáo

Vào những thập niên đầu của thế kỷ 20, đồi La San như một viên ngọc thô rêu phong, nằm lặng yên bên bờ đại dương. Nó được đánh thức không từ những bản quy hoạch đô thị, mà được viết nên bằng những bước chân viễn xứ, bằng tầm nhìn và đức tin sắt đá của các bậc tiền nhân.

1. Bản hùng ca khai hoang của các Sư huynh Dòng La San

Năm 1930, trải qua một cuộc hành trình dài đầy gian khổ dọc theo dải đất miền Trung để tìm kiếm một địa điểm đủ khoáng đạt nhằm đặt định nền móng cho một học viện sư phạm đỉnh cao, những bước chân của các Sư huynh Dòng La San – một dòng tu Công giáo chuyên biệt về giáo dục thanh thiếu niên đã chính thức chạm vào lớp sỏi đá hoang vu của ngọn đồi.

Khi đứng trên đỉnh đồi lộng gió, thu vào tầm mắt cả một vùng biển trời bao la, hai vị “công trình sư vĩ đại” – Sư huynh Divy-Joseph và Sư huynh Simon Hòa – đã nhận ra “mật mã tâm linh” của vùng đất này. Các ngài quyết định chọn đỉnh đồi làm "điểm canh gác vĩnh hằng trên biển cả". Giáo dục, dưới nhãn quan của các Sư huynh, phải giống như một ngọn hải đăng đứng ở nơi cao nhất, đối diện với sóng gió để soi đường cho thế hệ trẻ.

Trước thử thách với ngọn đồi cằn cỗi, bụi rậm bủa vây, cọp beo ngự trị và những khối đá hoa cương ngầm cứng như thép nguội. Tháng 6 năm 1931các Sư huynh và tập sinh bước vào cuộc hoán cải vô cùng gian khổ bằng mồ hôi và máu.

Họ phải giải bài toán về mặt bằng trên một thềm đồi không hình dạng, nơi đá hoa cương cứng như thép nguội bủa vây khắp nơi. Trong những mùa hè nắng cháy đặc trưng của miền Trung, các tập sinh La San đã hóa thân thành những phu đá thực thụ. Không có máy móc hiện đại, họ chỉ có lòng kiên trì, cuốc xẻng và những cây xà beng để miệt mài gặm mòn từng thềm đá. Sự khốc liệt của giai đoạn tạo nền móng này hằn in lên những công cụ lao động: chỉ sau 6 tháng, những thanh xà beng thép dài tới 1,5 m đã bị mòn vẹt chỉ còn 60 cm. Ý chí của những nhà giáo dục kiên trung đã chiến thắng, bắt ngọn đồi đá phải cúi đầu nhận một hình hài mới. Đến ngày 21/3/1933 công cuộc xây dựng cơ bản đươc hoàn thành và ngôi nhà được trao cho các Sư huynh nó chở thành “ngôi nhà chung” của tỉnh dòng.

Chuẩn viện Lasan Nha Trang những năm đầu xây dựng

Khi ngôi nhà chung đã hiện diện, một bài toán hiện thực khác đặt ra là làm sao có nước ngọt để duy trì sự sống cho con người trên ngọn đồi quanh năm lộng gió biển? Đứng trước bài toán khốc liệt của vùng đất này Sư huynh Félix Minh đã tiến hành một cuộc dò tìm tâm linh và khoa học bằng quả lắc địa sinh học để tìm nguồn nước. Vượt qua các tầng đá cứng vừa được khuất phục, ở độ sâu dưới lòng cát đá, một dòng nước ngọt đã phun trào trong niềm vỡ òa của các tu sĩ. Nguồn sống ấy ngay lập tức được tiếp sức bằng hệ thống máy bơm quạt gió hiện đại được các cha mang về từ Ý, mạnh mẽ đẩy dòng nước vượt qua độ cao dốc đứng dẫn nước về các bể chứa. Nước ngầm xuất hiện không chỉ làm dịu đi cơn khát của công trường, mà chính là chiếc chìa khóa vạn năng mở ra chương tiếp theo của một sự sống xanh.

Từ một vùng đất cọp beo ngự trị, với ý chí, nguồn nước và tình yêu thương đã kết tinh thành một học viện sư phạm nguy nga. Khuôn viên ấy đứng vững vàng ở vị trí trung tâm, đóng vai trò như một "tấm thân" kiên định. Nó không chỉ che chở cho các thế hệ học giả mà còn giữ nhịp, điều hòa cho toàn bộ mạch sống tri thức và tâm linh tuôn chảy trên ngọn đồi di sản này.

2. Học viện "Đá xanh" Phanxicô – Cánh tay phía Tây Nam dang rộng

Nối tiếp dòng chảy giáo dục, năm 1938, cha Maurice Bertin thuộc Dòng Anh Em Hèn Mọn (dòng Phanxicô Việt Nam) đã thực hiện cuộc lữ hành vào miền Trung. Mục đích của ngài là tìm kiếm một không gian tôn nghiêm, tĩnh lặng tuyệt đối để thiết lập Triết viện và Thần học viện nhằm rèn luyện những bộ óc và nhân cách kiên trung cho các tu sĩ. Khi đến Nha Trang, cha đã bị chinh phục hoàn toàn bởi dải đất rộng khoảng 6 mẫu ở phía Tây Nam ngọn đồi La San, nơi có hướng nhìn trực diện, khoáng đạt ra cầu Xóm Bóng và cửa biển lộng gió. Ngài nhận ra đây chính là tọa độ thiên định để thực hiện nguyện vọng này.

Thần học viện Phanxico xưa - hiện là Trường Thủy Sản và Khoa học sự sống thuộc Trườ̀ng Đại học Nha Trang

Khi đào móng xây dựng, các tu sĩ dòng Phanxicô phát hiện bên dưới là một khối đá hoa cương khổng lồ, nguyên khối. Thay vì lùi bước, cha Maurice Bertin đưa ra quyết định táo bạo, dùng chính những vật liệu tại chỗ của ngọn đồi để xây nên học viện. Ngài thuê những người thợ chẻ đá lành nghề nhất miền Trung tách đá hoa cương thành hàng vạn viên đá vuông vức, đều tăm tắp. Đến tháng 7/1941, Học viện Nha Trang của Dòng Phanxicô chính thức khánh thành. Một quần thể kiến trúc bằng đá xanh lợp ngói đỏ sừng sững mọc lên giữa đất trời như một pháo đài, một cánh tay vững chãi bảo vệ và rèn luyện các thế hệ tu sĩ dấn thân phụng sự cuộc đời.

3. Thánh Kinh Thần Học Viện Tin Lành – Cánh tay phía Bắc vươn cao

Mảnh ghép thứ ba hoàn thiện bức tranh địa linh này chính là sự xuất hiện của Thánh Kinh Thần Học Viện thuộc Giáo hội Tin Lành Việt Nam ở phía Bắc đồi La San. Cuộc hành trình lựa chọn và xây dựng nơi đây mang đậm dấu ấn của sự dâng hiến và “khải tượng thuộc linh” sâu sắc.

Xuất phát từ mối thâm giao giữa Mục sư Nguyễn Văn Tầm và một tín hữu Pháp tên là Uorgaud đang sở hữu một khu đất rộng 24 ha tại danh thắng Hòn Chồng Nha Trang. Với niềm tin tâm linh mạnh mẽ, ông nói: "Đây là một thắng cảnh, khi nào Chúa Tái Lâm chúng ta sẽ đứng ở Hòn Chồng để Chúa tiếp rước", ông đã dâng hiến 9/10 giá trị tiền đất cho Hội thánh để xây dựng khu vực này cho việc đào tạo những chiến sĩ trên công trường thuộc linh.

Năm 1959, công cuộc bạt núi chẻ đá được tiến hành khẩn trương dưới sự đốc công tận tụy của Mục sư Duy Cách Lâm, ông Lê Sô và cậu Joseph. Công việc diễn ra trong cảnh thiếu thốn trăm bề, không điện, không nước ngọt. Đến tháng 9/1960, trường Kinh Thánh chính thức thiên di từ Đà Nẵng vào, khai giảng niên khóa đầu tiên dưới sự điều hành của Mục sư Đốc học Ông Văn Huyên. Từ năm 1968, các Mục sư Tiến sĩ Lê Hoàng Phu và Mục sư Phó Tiến sĩ Phạm Xuân Tín đã áp dụng chương trình Cử nhân Thần học (B.Th), biến nơi đây thành cánh tay phía Bắc vươn cao, ôm trọn nguồn tri thức thần học cao cấp và đạo đức sâu sắc cho cộng đồng.

Thánh Kinh Thần Học Viện Tin Lành xưa - hiện nay một phần là Thư viện Trườ̀ng Đại học Nha Trang

Sự sắp đặt của lịch sử trên khu đồi này là một minh chứng hùng hồn cho thấy đây là vùng đất được lựa chọn cho sứ mệnh giáo dục. Ba dòng chảy đức tin độc lập tìm đến, cùng nhau kiến tạo nên một cấu trúc không gian thiêng liêng: Thần viện Tin Lành (Cánh tay Bắc) - Dòng La San (Tấm thân Trung tâm) - Dòng Phanxicô (Cánh tay phía Tây). Hai cánh tay dang rộng ôm lấy biển trời Nha Trang, che chở cho tấm thân học thuật ở trung tâm. Cấu trúc thiên định này đảm bảo cho sự nghiệp giáo dục trên ngọn đồi luôn vững bền trước mọi thăng trầm thời cuộc.

Trải qua biết bao biến cố của lịch sử Việt Nam suốt thế kỷ 20, ngọn đồi ấy vẫn luôn được giữ gìn vẹn nguyên cho mục đích giáo dục. Sau năm 1975, ở những thời điểm khác nhau, cả ba dòng Thiên Chúa giáo đã lần lượt trao lại toàn bộ cơ sở vật chất và không gian linh thiêng này cho Trường Đại học Nha Trang (khi đó là Trường Đại học Hải sản). Đây là một cuộc chuyển giao lịch sử, nơi ngôi trường đại học công lập đầu ngành tiếp nối từ các bậc tiền nhân trong sứ mệnh giáo dục cao cả cho vùng đất này.

Những nội dung trên gợi lại nhằm nói lên lòng biết ơn của thế hệ hôm nay đang hưởng những thành quả lao động của các người đi trước và cũng để bày tỏ sự quyết tâm tiếp nối trên con đường can đảm và vô vụ lợi. Các thế hệ sinh viên Đại học Nha Trang ngày nay vẫn đang biết ơn và vững tin vào lớp lớp tiền nhân, vào gương tốt đầy hiệu nghiệm của họ, nguyện xứng đáng tiếp bước trên trường đời anh dũng, can đảm của công tác thường nhật khiêm tốn của họ.

Thầy và trò Trường Đại học Nha Trang hiểu rằng, họ đang được thừa hưởng một đặc ân lớn lao: được giảng dạy và học tập trong một không gian học thuật ngấm đượm tinh thần lao động can đảm và vô vụ lợi. Di sản mà ba dòng thánh để lại không chỉ là những công trình vật chất kiên cố, mà là một không gian đã được thánh hóa bằng đức tin và tình yêu thương con người:

Những dãy lớp học dòng La San ở trung tâm đồi vẫn như còn vang vọng tinh thần khai minh, rèn luyện nhân cách sư phạm chuẩn mực.

Học viện "Đá xanh" tôn nghiêm của dòng Phanxicô là minh chứng sống động cho ý chí kiên trung, biến những chướng ngại vật khô cằn thành bệ phóng tri thức.

Không gian khoáng đạt của Thánh Kinh Thần học viện Tin Lành luôn nhắc nhở về sự dâng hiến trọn vẹn và khát vọng phụng sự cộng đồng.

Sự kết hợp của ba dòng chảy này đã tạo nên một nền tảng vững chắc, nơi kiến trúc hòa quyện vào tâm linh, nơi đất đá được thổi hồn để phụng sự cho con người. Đối với cán bộ và sinh viên Đại học Nha Trang, đây không chỉ là tài sản thừa hưởng, mà là những "chứng nhân lịch sử" nhắc nhở thầy trò về giá trị của sự khai phá và bổn phận giữ gìn.

Nguyễn Quý Hoàn