Đối đầu Mỹ - Iran bước vào giai đoạn nguy hiểm

Ngày 26/1, nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln của Hải quân Mỹ đã tiến vào Trung Đông, trong bối cảnh căng thẳng giữa Washington và Tehran không ngừng leo thang. Thời điểm triển khai được đánh giá là có tính toán kỹ lưỡng. Đây không đơn thuần là một động thái mang tính biểu tượng, mà là sự mở rộng thực chất các lựa chọn quân sự của Mỹ trong khu vực, kết hợp sức mạnh không quân, phòng thủ tên lửa, năng lực tấn công, thu thập tình báo và khả năng ứng phó khủng hoảng linh hoạt.

Sự hiện diện của tàu sân bay USS Abraham Lincoln ở Trung Đông cũng đặt ra hai câu hỏi then chốt: bước đi tiếp theo sẽ là gì và mục tiêu cuối cùng của Washington là gì?

Tiêm kích F/A-18E Super Hornet đang hạ cánh xuống tàu sân bay lớp Nimitz USS Abraham Lincoln tại Ấn Độ Dương, ngày 22/1/2026. Ảnh: Hải quân Mỹ

Tạo thêm lựa chọn và gây sức ép chiến lược

Nhóm tác chiến tàu sân bay là một trong những công cụ quân sự linh hoạt nhất mà Mỹ có thể triển khai tại Trung Đông, phục vụ 3 mục tiêu chính.

Thứ nhất, cung cấp các phương án phản ứng nhanh và đáng tin cậy. Tàu sân bay mang theo đầy đủ cánh không quân và hệ thống chỉ huy - kiểm soát, cho phép tiến hành các chiến dịch kéo dài mà không hoàn toàn phụ thuộc vào các căn cứ trong khu vực - một lợi thế ngày càng quan trọng khi các đối tác lo ngại rủi ro chính trị. Việc Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) đã từ chối cho phép sử dụng lãnh thổ hay không phận của họ cho các cuộc tấn công cho thấy quyền tiếp cận của Mỹ có thể bị hạn chế.

Thứ hai, tác động tới hành vi của đối phương thông qua răn đe và tín hiệu cưỡng chế. Răn đe không chỉ dừng lại ở đe dọa tấn công ngay lập tức. Sự hiện diện của tàu sân bay còn nhằm trấn an các đồng minh, thể hiện quyết tâm của Mỹ và khiến Tehran phải cân nhắc rằng leo thang sẽ gây tổn thất lớn hoặc không mang lại hiệu quả. Các quan chức Mỹ cho biết việc triển khai này giúp tăng cường khả năng của Washington trong việc bảo vệ lực lượng Mỹ và nếu cần thiết, tiến hành hành động quân sự.

Thứ ba, tàu sân bay Mỹ đóng vai trò là bảo hiểm trước nguy cơ leo thang đột ngột. Trung Đông luôn tiềm ẩn nguy cơ khủng hoảng nhanh chóng, từ các vụ tấn công bằng UAV và rocket nhằm vào căn cứ quân sự, sự cố hàng hải cho tới khả năng bùng phát xung đột trực tiếp giữa Israel và Iran. Tàu sân bay mang lại cả năng lực phòng thủ lẫn tấn công, đồng thời giúp giới lãnh đạo chính trị có thêm thời gian đánh giá các phương án.

Về bản chất, tàu sân bay đại diện cho năng lực hơn là cam kết: một công cụ để gây sức ép, bảo vệ lợi ích và, khi cần, tiến hành tấn công.

Thế trận quân sự của Mỹ trong khu vực

Các báo cáo ban đầu cho thấy USS Abraham Lincoln đi cùng 3 tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường, qua đó gia tăng đáng kể hỏa lực hải quân của Mỹ trong khu vực. Ba tàu hộ tống gồm USS Spruance, USS Michael Murphy và USS Frank E. Petersen Jr., cung cấp hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa nhiều lớp - yếu tố then chốt trước nguy cơ tấn công bằng UAV hoặc tên lửa từ Iran hay các lực lượng liên kết.

Các tàu khu trục này cũng mang theo tên lửa hành trình Tomahawk, một thành phần quan trọng trong mọi kịch bản tấn công sớm, đồng thời mở rộng năng lực giám sát và hộ tống trên các tuyến hàng hải trọng yếu. Khi kết hợp với cánh không quân trên tàu sân bay, nhóm tác chiến có thể đồng thời thực hiện tuần tra phòng thủ, tấn công chính xác, bảo đảm an ninh hàng hải, tác chiến điện tử và thu thập tình báo.

Việc triển khai tàu sân bay là một phần của đợt tăng cường lực lượng quy mô lớn hơn. Giới chức Mỹ xác nhận đã điều thêm máy bay chiến đấu và các hệ thống phòng không tới khu vực, cùng với các cuộc tập trận nhằm thể hiện khả năng triển khai và duy trì sức mạnh không quân nhanh chóng. Nhiều báo cáo cho biết các tiêm kích F-15E Strike Eagle đã xuất hiện, trong khi các chuyến bay vận tải quân sự gia tăng cho thấy đây là sự điều chỉnh thế trận toàn diện, không chỉ là một động thái hải quân đơn lẻ.

Các đồng minh cũng có những bước đi tương tự. Anh đã triển khai tiêm kích Typhoon tới Qatar nhằm tăng cường năng lực phòng thủ. Tổng thể, các biện pháp này tạo nên một hệ thống răn đe nhiều tầng, kết hợp không quân trên biển, không quân trên bộ và phòng không tăng cường để ngăn ngừa leo thang và bảo vệ lực lượng Mỹ cũng như đồng minh nếu răn đe thất bại.

Mục tiêu chiến lược của Mỹ

Thông điệp công khai của Mỹ nhấn mạnh các quan ngại về tình hình chính trị tại Iran và những diễn biến liên quan đến các cuộc biểu tình bùng phát từ cuối tháng 12/2025. Tuy nhiên, các đợt triển khai tàu sân bay hiếm khi chỉ xuất phát từ một yếu tố. Động thái lần này còn phản ánh tiền lệ gần đây. Tháng 6/2025, Israel và Iran đã trải qua một cuộc xung đột kéo dài 12 ngày sau các cuộc không kích của Israel nhằm vào các mục tiêu quân sự và hạt nhân của Iran, kéo theo sự đáp trả từ Tehran. Trong cuộc khủng hoảng đó, Mỹ đã tăng cường lực lượng quy mô lớn trong khu vực và sau đó tấn công 3 cơ sở hạt nhân của Iran.

Tiền lệ này ảnh hưởng không nhỏ tới cách các bên nhìn nhận tình hình hiện nay. Tehran có thể coi việc Mỹ triển khai lực lượng lớn là dấu hiệu chuẩn bị tấn công. Israel có thể cho rằng Mỹ sẽ can dự nếu xung đột tái bùng phát. Trong khi đó, các nước trong khu vực ngày càng thận trọng để tránh bị xem là tạo điều kiện cho hành động quân sự.

Cách tiếp cận của Mỹ dường như theo đuổi ba mục tiêu chồng lấn. Thứ nhất, bảo vệ lực lượng và cơ sở hạ tầng của Mỹ. Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng và các cảnh báo từ các lực lượng thân Iran, việc bảo đảm an toàn cho binh sĩ và căn cứ Mỹ là yêu cầu tối thiểu.

Thứ hai, trấn an đối tác đồng thời duy trì sự linh hoạt chính trị. Các quốc gia trong khu vực mong muốn ổn định nhưng không muốn bị cuốn vào xung đột. Tàu sân bay cho phép Mỹ thể hiện cam kết mà không buộc các đối tác phải tham gia công khai, đồng thời trấn an thị trường và đồng minh rằng an ninh hàng hải vẫn được bảo đảm ngay cả khi các lựa chọn bị thu hẹp.

Thứ ba, chính sách ngoại giao gây sức ép đối với Tehran. Thời điểm triển khai tàu sân bay tới Trung Đông cho thấy nỗ lực gây sức ép buộc Iran kiềm chế, trong khi vẫn giữ khả năng hành động nếu các cảnh báo bị phớt lờ. Ở điểm này, tàu sân bay trở thành đòn bẩy - áp lực ngoại giao được hậu thuẫn bằng sức mạnh quân sự hữu hình.

Nguy cơ leo thang

Một cuộc xung đột quy mô lớn giữa Iran, Israel và Mỹ vẫn có khả năng xảy ra, dù không phải điều tất yếu. Các lực lượng liên kết với Iran đã đưa ra cảnh báo hành động nếu Iran bị tấn công.

Những gì đã xảy ra sau cuộc xung đột tháng 6/2025 càng làm tình hình phức tạp. Các bên đều tin rằng họ có thể chịu đựng những đòn tấn công hạn chế, nhưng cũng lo ngại hệ thống phòng thủ có thể bị quá tải. Những “lằn ranh đỏ” công khai và phát ngôn cứng rắn làm thu hẹp không gian thỏa hiệp kín, gia tăng nguy cơ tính toán sai lầm.

Yếu tố địa lý cũng đóng vai trò quan trọng. Hoạt động của tàu sân bay Mỹ gần Vịnh Oman hoặc Bắc Ấn Độ Dương rút ngắn thời gian phản ứng, khiến cả những sự cố nhỏ - như chạm trán UAV hay các hoạt động gây rối trên biển - cũng có thể trở thành điểm bùng phát khủng hoảng.

Dù vậy, các bên vẫn có sự kiềm chế. Các đối tác trong khu vực ưu tiên giảm căng thẳng và sẽ hạn chế cách lãnh thổ của họ được sử dụng. Mỹ có thể phát tín hiệu sẵn sàng mà không cần nổ súng thông qua tuần tra, tập trận và triển khai lực lượng. Iran hiểu rõ cái giá của đối đầu trực tiếp và có thể lựa chọn các phản ứng có kiểm soát.

Sự xuất hiện của tàu sân bay USS Abraham Lincoln cho thấy chiến lược răn đe cưỡng chế đang được Mỹ triển khai. Washington tìm cách định hình hành vi của Iran bằng việc phô diễn năng lực quân sự linh hoạt, rõ ràng và ít phụ thuộc hơn vào các tính toán chính trị của các nước trong khu vực. Nguy cơ leo thang vẫn hiện hữu, đặc biệt do sai lầm hoặc xung đột ủy nhiệm, nhưng không phải điều đã được định sẵn. Những chỉ dấu then chốt sẽ là các cuộc tấn công nhằm vào lực lượng Mỹ, những động thái bên trong Iran hay việc tái bùng phát đối đầu trực tiếp giữa Iran và Israel.

Hoàng Phạm/VOV.VN Tổng hợp