Độc đáo lễ hội chọi trâu cổ nhất Việt Nam

Hàng năm, cứ vào ngày 16 và 17 tháng Giêng âm lịch, vùng quê trung du Hải Lựu (huyện Sông Lô, tỉnh Vĩnh Phúc trước đây, nay thuộc tỉnh Phú Thọ) lại rộn ràng mở hội, đón con em xa quê và du khách thập phương về dự Lễ hội chọi trâu.

Tương truyền, Lễ hội chọi trâu ở Hải Lựu có từ thế kỷ II trước Công nguyên, gắn với câu chuyện Thừa tướng Lữ Gia lui quân về vùng Hải Lựu tổ chức kháng chiến chống nhà Hán.

Lễ hội chọi trâu ở Hải Lựu có truyền thống lâu đời nhất Việt Nam, không chỉ mang ý nghĩa lễ nghi mà còn nhằm biểu dương lực lượng, cổ vũ tinh thần thượng võ, hun đúc ý chí chiến đấu cho tướng sĩ.

Lễ hội chọi trâu truyền thống Hải Lựu không đơn thuần là một hoạt động vui xuân mà đã trở thành điểm hẹn văn hóa, nơi kết nối quá khứ với hiện tại, gắn kết con người với quê hương, góp phần bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Lễ hội chọi trâu Hải Lựu năm nay sẽ diễn ra trong hai ngày 4-5/3/2026 (tức 16-17 tháng Giêng năm Bính Ngọ) thu hút hàng vạn du khách khắp nơi về tham dự.

Sau mỗi trận thắng, để khích lệ quân sĩ, ông cho tổ chức chọi trâu, rồi mổ trâu khao quân. Khi ông mất, nhân dân tôn thờ làm Thành hoàng làng, duy trì tục chọi trâu như một nghi lễ tưởng nhớ và tri ân.

Trải qua thăng trầm lịch sử, đặc biệt do chiến tranh chống Pháp, Lễ hội chọi trâu phải tạm dừng. Sau nhiều năm gián đoạn, đến năm 2002, Lễ hội chọi trâu Hải Lựu được khôi phục, tiếp tục trở thành điểm hẹn văn hóa đầu xuân của người dân địa phương và du khách.

Những con trâu tham dự Lễ hội chọi trâu được gọi là “ông Cầu”, biểu tượng đại diện cho tâm tư, nguyện vọng và niềm tin tín ngưỡng của cộng đồng.

Không chỉ là một cuộc tranh tài, Lễ hội chọi trâu còn là không gian kết nối cộng đồng, nơi ký ức lịch sử hòa quyện với nhịp sống hiện đại, làm sống dậy hào khí và niềm tự hào của cư dân vùng trung du đất Tổ.

Theo phong tục, trước ngày hội, xã cử đoàn đại diện lên dâng hương tại Đền Hùng để báo công với các Vua Hùng. Đêm 16 tháng Giêng là lễ tế Thành hoàng làng. Cả xã gần như thức trắng trong không khí trang nghiêm mà ấm cúng.

Những chú trâu chọi tham gia Lễ hội chọi trâu được gọi bằng cái tên kính trọng "ông Cầu" biểu tượng đại diện cho tâm tư, nguyện vọng và niềm tin tín ngưỡng của cộng đồng phải là những con khỏe mạnh, được tuyển chọn kỹ lưỡng.

Sau khi tuyển chọn kỹ lường, những "ông Cầu" được giao cho những gia đình có uy tín, tiêu biểu trong thôn trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc và huấn luyện theo đúng tập quán truyền thống, nhằm bảo đảm trâu có thể trạng tốt nhất khi bước vào sới chọi.

Tiêu chí lựa chọn là những con trâu khỏe mạnh, có tuổi đời từ 6 đến 8 tuổi; hình thể đẹp, sừng cân đối, dáng vóc oai phong và có tố chất thi đấu tốt. Sau khi tuyển chọn, trâu chọi được giao cho những gia đình có uy tín, tiêu biểu trong thôn trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc và huấn luyện theo đúng tập quán truyền thống, nhằm bảo đảm trâu có thể trạng tốt nhất khi bước vào sới chọi.

Người nuôi thường xuyên trò chuyện, gãi lưng, xoa đầu, tạo sự gắn kết “tâm đầu ý hợp” trước khi bước vào giai đoạn luyện tập. Thức ăn cho trâu chủ yếu là bột ngô, bột sắn, cám gạo, mật, mía… nhằm đảm bảo dinh dưỡng, giúp trâu có sức khỏe tốt và độ bền khi thi đấu.

Việc chăm sóc và huấn luyện trâu chọi được các chủ trâu thực hiện một cách cẩn thận, công phu và khoa học nhằm giúp trâu có sức khỏe tốt và độ bền bỉ khi thi đấu.

Việc chăm sóc và huấn luyện trâu chọi được các chủ trâu thực hiện một cách cẩn thận, công phu và khoa học. Hàng ngày, trâu được dắt ra đồng “luyện sừng”, tập các miếng đánh hiểm, tuyệt đối không cho đấu thử.

Đến ngày 15 tháng Giêng, tất cả “ông Cầu” làm lễ trước Thành hoàng làng, sau đó mới đủ điều kiện bước vào thi đấu. Trong cuộc đấu, trâu chọi luôn đối mặt, dùng sừng và sức khỏe để phân định thắng thua, không bao giờ đánh lén từ phía sau như một biểu tượng của tinh thần thượng võ.

Năm nay, Lễ hội chọi trâu Hải Lựu có 20 “ông Cầu” đến từ các thôn dân cư, dòng họ, đoàn thể như cựu chiến binh, người cao tuổi… tham gia tranh tài.

Năm 2026, Lễ hội chọi trâu Hải Lựu sẽ diễn ra trong hai ngày 4-5/3/2026 (tức 16-17 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại sân vận động chọi trâu xã Hải Lựu. Năm nay, lễ hội có 20 “ông Cầu” đến từ các thôn dân cư, dòng họ, đoàn thể như cựu chiến binh, người cao tuổi… tham gia tranh tài.

Để bảo đảm lễ hội trang trọng, an toàn, UBND xã Hải Lựu đã thành lập Ban Tổ chức cùng 4 tiểu ban chuyên trách: Tổ chức khánh tiết; lễ tân; an ninh trật tự; quản lý thị trường; chăm sóc, bảo vệ sức khỏe. Các bộ phận phối hợp triển khai đồng bộ, bảo đảm sự kiện diễn ra đúng quy định, phát huy giá trị truyền thống.

Sau khi được thả vào sới chọi, các 'ông Cầu' sẽ lao vào để so tài cao thấp.

Việc phân định thắng thua dựa trên việc một trong hai "ông Cầu" quay đầu bỏ chạy.

Lễ hội chọi trâu Hải Lựu không chỉ là biểu trưng sinh động cho sức mạnh, tinh thần thượng võ mà còn hàm chứa những giá trị văn hóa, tâm linh sâu sắc.

Chủ trâu đạt giải Nhất sẽ thực hiện nghi lễ hiến sinh, tạ Thành hoàng làng theo tục lệ. Cả trâu thắng và thua đều được mổ thịt cúng tế. Theo quan niệm dân gian, làng nào có “ông Cầu” chiến thắng thì năm đó gặp nhiều may mắn, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Giữa dòng chảy hiện đại, Lễ hội chọi trâu Hải Lựu vẫn giữ được dáng vẻ mộc mạc, nguyên sơ. Đó là nơi hội tụ của truyền thuyết, tín ngưỡng, tinh thần thượng võ và tình làng nghĩa xóm bền chặt. Những người nuôi trâu gắn bó, sẻ chia kinh nghiệm, cùng nhau vun đắp cho “ông Cầu” của làng xóm, qua đó thắt chặt thêm sợi dây cộng đồng.

Mỗi độ xuân về, tiếng trống hội vang lên giữa núi đồi trung du không chỉ mở màn cho những cuộc tranh tài, mà còn đánh thức ký ức lịch sử và niềm tự hào về một di sản văn hóa lâu đời hàng nghìn năm của dân tộc.

Nam Anh