Doanh nghiệp Việt trước bài toán chuyển đổi sản xuất thông minh bằng AI

*Nhà máy hải đăng là những nhà máy dẫn dắt về việc áp dụng công nghệ của Cách mạng Công nghiệp 4.0 và trí tuệ nhân tạo (AI) để bứt phá hiệu suất sản xuất.

Bà Nguyễn Dạ Quyên phát biểu tại hội nghị.

Đây là câu hỏi được bà Nguyễn Dạ Quyên - Đồng phụ trách Trung tâm Sản xuất thông minh và Chuỗi giá trị toàn cầu, Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 tại TP Hồ Chí Minh (C4IR) đặt ra trong Hội nghị “Ứng dụng AI trong chuyển đổi sản xuất thông minh - Động lực tăng trưởng trong kỷ nguyên số”.

Câu trả lời nằm ở việc nhận diện và tháo gỡ những điểm nghẽn trong quản trị, dữ liệu, nhân lực, đồng thời xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp với năng lực thực tế của doanh nghiệp.

Từ kết nối số đến năng lực quản trị số

Nền sản xuất Việt Nam đang đối mặt với một thực trạng đầy mâu thuẫn: 99,7% doanh nghiệp sản xuất đã kết nối Internet, nhưng chưa tới 7% doanh nghiệp đã ứng dụng các công nghệ 4.0 như dữ liệu lớn, điện toán đám mây, robot hay AI. Thêm vào đó, chỉ có vỏn vẹn gần 6% doanh nghiệp dùng hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP) để quản trị và hơn 14% vẫn ghi chép số liệu thủ công.

“Việt Nam đã số hóa được kết nối, nhưng lại chưa thể chuyển hóa thành công năng lực quản trị số”, bà Quyên cho biết.

Để tháo gỡ nút thắt, số hóa hiệu quả và từng bước ứng dụng AI vào sản xuất, doanh nghiệp Việt Nam trước hết cần chuẩn hóa quy trình.

"Khi quy trình vận hành chưa đạt mức chuẩn hóa trên 85%, không nên triển khai số hóa vì số hóa một quy trình còn nhiều lãng phí sẽ chỉ nhân rộng lãng phí đó nhanh hơn", bà Quyên nhận định.

Cùng với đó là làm sạch dữ liệu.

“Nguyên tắc là garbage in, garbage out (rác vào - rác ra). Nếu chúng ta sử dụng AI mà dữ liệu “lôi thôi” thì chắc chắn sẽ ra được những kết quả đầu ra khó có sự tin cậy. Vậy phải lean (chuẩn hóa quy trình) trước và digital (số hóa) sau”, bà Quyên giải thích.

Dữ liệu sau khi chuẩn hóa sẽ được phân tích dưới góc nhìn tổng hợp, giúp doanh nghiệp tìm được những quy luật ẩn của đơn hàng, từ đó tối ưu lại quy trình.

Con người là "điều kiện đủ" để hiện thực hóa giá trị công nghệ

Nghịch lý về tư duy quản trị cũng đang cản bước doanh nghiệp Việt ứng dụng thành công AI. 62% doanh nghiệp Việt tham gia khảo sát cho rằng rào cản số hóa và ứng dụng AI đến từ các biến động thị trường bên ngoài, thay vì nhìn nhận lại năng lực nội tại của bản thân.

Cùng với đó, nhiều doanh nghiệp lo sợ rằng ứng dụng AI và tự động hóa sẽ gây ra làn sóng mất việc làm. Tuy nhiên, các số liệu thực tế chỉ ra điều ngược lại: 84% doanh nghiệp không thay đổi số lượng lao động khi nâng cấp công nghệ, thậm chí những doanh nghiệp ứng dụng công nghệ tiên tiến hơn còn có tốc độ tăng trưởng việc làm cao hơn. Bà Quyên cho rằng, rào cản lớn nhất khi ứng dụng AI tại Việt Nam không phải là rủi ro mất việc, mà chính là năng lực quản trị và triển khai đúng cách.

Nghiên cứu từ WEF cho thấy những doanh nghiệp ưu tiên đầu tư vào con người song song với công nghệ đạt mức tăng trưởng 11%, cao gần gấp ba lần so với mức 4% của các doanh nghiệp chỉ tập trung vào yếu tố con người.

“Công nghệ chỉ là điều kiện cần, con người mới là điều kiện đủ để biến những thuật toán AI thành các giá trị kinh tế thực tế như tăng doanh thu, giảm chi phí và nâng cao khả năng thích ứng", bà Quyên nhận định.

Lấy ví dụ về nhà máy hải đăng duy nhất tại Việt Nam - một nhà máy của Tập đoàn Foxconn tại Bắc Giang, nơi đã tăng 50% năng suất trong 7 năm nhờ kết hợp sử dụng dữ liệu, AI và tự động hóa, bà Quyên cho rằng cần đào tạo kỹ năng số cho người lao động để họ có thể cộng tác hiệu quả với robot (cobots). Đây là một trong những yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất.

Sự đồng hành của các cơ chế, chính sách hỗ trợ và các tổ chức như C4IR, sẽ là bệ đỡ quan trọng giúp các doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro thử nghiệm. Khi đi đúng cách và đi cùng đúng đối tác, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể rút ngắn thời gian chuyển đổi, tạo ra những đột phá về năng suất lao động và tự tin ghi tên mình vào danh sách các nhà máy hải đăng hàng đầu thế giới.

Hiền Thảo