Doanh nghiệp trước chính sách mới: Minh bạch dữ liệu tài chính và yêu cầu tuân thủ

Ảnh minh họa.

Quản lý thuế bước sang giai đoạn quản trị bằng dữ liệu

Chuyển đổi số đang làm thay đổi mạnh mẽ phương thức quản lý của cơ quan nhà nước, trong đó lĩnh vực thuế là một trong những lĩnh vực tiên phong. Nếu như trước đây hoạt động quản lý chủ yếu dựa vào hồ sơ khai thuế, thanh tra và hậu kiểm thì nay đang từng bước chuyển sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu điện tử, kết nối thông tin và phân tích rủi ro.

Dấu mốc quan trọng là Nghị định số 252/2026/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức thực hiện Luật Quản lý thuế. Nghị định quy định trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong việc cung cấp, chia sẻ thông tin phục vụ công tác quản lý thuế, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để cơ quan thuế khai thác dữ liệu điện tử hiệu quả hơn.

Một trong những điểm đáng chú ý là mở rộng cơ chế kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế với ngân hàng, tổ chức tín dụng và đơn vị cung ứng dịch vụ thanh toán. Tuy nhiên, việc chia sẻ thông tin chỉ được thực hiện phục vụ công tác quản lý thuế, đúng phạm vi, đúng trình tự pháp luật và phải bảo đảm an toàn, bảo mật dữ liệu. Điều này cũng bác bỏ cách hiểu cho rằng cơ quan thuế có thể tiếp cận tùy ý mọi thông tin tài khoản của doanh nghiệp hay người dân.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, sự thay đổi này đòi hỏi phải thay đổi tư duy quản trị. Nếu trước đây việc lưu trữ chứng từ, đối chiếu số liệu hay quản lý dòng tiền còn mang tính thủ công thì nay mọi giao dịch cần được phản ánh đầy đủ và có thể đối chiếu trên môi trường số.

Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp bị truy thu thuế hoặc xử lý vi phạm không xuất phát từ hành vi gian lận mà do dữ liệu giữa hóa đơn, hợp đồng, chứng từ thanh toán và sổ sách kế toán thiếu thống nhất. Khi cơ quan thuế tăng cường phân tích dữ liệu và đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn, những sai lệch này sẽ được phát hiện nhanh hơn, qua đó nâng cao hiệu quả quản lý và giảm tình trạng thanh tra, kiểm tra dàn trải.

Chuẩn hóa quản trị tài chính để biến tuân thủ thành lợi thế

Việc quản lý thuế chuyển mạnh sang dựa trên dữ liệu buộc doanh nghiệp phải thay đổi tư duy quản trị. Khi cơ quan thuế tăng cường ứng dụng công nghệ số để đối chiếu thông tin từ hóa đơn điện tử, chứng từ thanh toán, báo cáo tài chính và các cơ sở dữ liệu liên quan, yêu cầu về tính chính xác, đồng bộ của dữ liệu ngày càng cao. Doanh nghiệp vì thế cần chủ động chuẩn hóa quy trình kế toán, quản lý dòng tiền và bảo đảm sự thống nhất giữa các loại chứng từ.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Quản lý thuế (sửa đổi) ngày 10/12/2025. Ảnh: Phạm Thắng

Theo Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA), quá trình chuyển đổi số trong quản lý thuế đòi hỏi doanh nghiệp phải thay đổi từ tư duy "kê khai để hoàn thành nghĩa vụ" sang quản trị dữ liệu tài chính một cách chủ động. Việc chuẩn hóa hệ thống kế toán, hóa đơn điện tử và dữ liệu giao dịch không chỉ giúp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp trong bối cảnh số hóa ngày càng sâu rộng.

Trước đó, khi trình dự thảo Luật Quản lý thuế (sửa đổi) trước Quốc hội, lãnh đạo Bộ Tài chính nhấn mạnh, mục tiêu của chính sách là đẩy mạnh chuyển đổi số, quản lý người nộp thuế dựa trên dữ liệu và mức độ tuân thủ, đồng thời giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp nên xem đầu tư vào hệ thống kế toán, hóa đơn điện tử và phần mềm quản trị là khoản đầu tư cho năng lực quản trị. Dữ liệu được chuẩn hóa không chỉ giúp giảm sai sót, rút ngắn thời gian giải trình mà còn nâng cao chất lượng điều hành và khả năng thích ứng với môi trường kinh doanh số.

Mai Thoa