Doanh nghiệp trước bài toán chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên mới

Đây là nhận định của các diễn giả tại tọa đàm "Chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên mới" trong khuôn khổ chương trình tọa đàm nghệ thuật với chủ đề "Vì một tương lai xanh" do Đài Phát thanh và Truyền hình TP.HCM (HTV) tổ chức sáng ngày 29/1.

"Giấy thông hành", nhưng không dễ có

Theo ông Lê Đăng Khoa – Giám đốc Công ty Daknoco, nông nghiệp vẫn là lợi thế cạnh tranh lớn của Việt Nam. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không còn nằm ở sản lượng, mà là chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc và tính bền vững của quá trình sản xuất.

“Chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu từ các thị trường khó tính, mà còn là cơ hội để doanh nghiệp (DN) Việt Nam nâng giá trị sản phẩm và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu”, ông Khoa khẳng định.

Đồng tình, bà Lâm Thúy Ái - Giám đốc Công ty CP Mebifarm cho rằng thị trường và người tiêu dùng cũng đang thay đổi nhanh chóng. Người mua ngày càng kiểm tra kỹ thông tin sản phẩm, từ nguồn gốc, tiêu chuẩn, đến phản hồi thị trường trước khi đưa ra quyết định. Khi “màu xanh” đã trở thành một giá trị trong nhận thức xã hội, hành vi tiêu dùng tất yếu sẽ ưu tiên những sản phẩm minh bạch, bền vững, qua đó tạo áp lực buộc DN phải thay đổi.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Đinh Trọng Cường - Giám đốc Trung tâm Khuyến công, Sở Công Thương TP.HCM nhìn nhận rằng sau quá trình mở rộng không gian kinh tế và tái cấu trúc vùng, TP.HCM đang sở hữu một hệ sinh thái DN đa dạng, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, chế biến và công nghiệp hỗ trợ. Đây là nền tảng quan trọng để Thành phố thúc đẩy chuyển đổi xanh ở quy mô lớn hơn.

Dù vậy, hành trình chuyển đổi xanh của DN không hề dễ dàng. Theo ông Đinh Trọng Cường, phần lớn DN sản xuất, nhất là DN nhỏ và vừa, đang đối mặt đồng thời với nhiều rào cản: Thiếu vốn đầu tư, thiếu công nghệ hiện đại, thiếu tài sản bảo đảm để tiếp cận tín dụng, trong khi chi phí ban đầu cho chuyển đổi xanh lại không nhỏ.

“Chuyển đổi xanh nếu không có lộ trình phù hợp với quy mô và năng lực của DN rất dễ trở thành áp lực ‘sống còn’, nhất là trong bối cảnh DN vẫn phải lo bài toán tồn tại trước mắt”, ông Cường phân tích.

Tọa đàm "Chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên mới" do HTV tổ chức sáng ngày 29/1

Thực tế này được minh chứng rõ qua câu chuyện của Mebifarm. Bà Lâm Thúy Ái cho biết, mô hình trang trại chăn nuôi và sản xuất trứng gia cầm công nghệ cao tại Lâm Đồng của DN xây dựng trên nền tảng kinh tế tuần hoàn, nhưng đòi hỏi chi phí đầu tư ban đầu rất lớn.

Không chỉ dừng ở yêu cầu sản xuất sạch, DN còn phải tính toán sao cho giá thành sản phẩm đủ hợp lý để tiếp cận số đông người tiêu dùng. Để làm được điều đó, nhiều DN buộc phải tối ưu từng khâu trong chuỗi sản xuất, từ logistics, nguồn nguyên liệu đến việc đầu tư nhà máy sản xuất thức ăn tại chỗ nhằm giảm chi phí vận chuyển. Việc tận dụng phụ phẩm để tạo thêm nguồn thu cũng là cách giúp “kéo” giá thành xuống mức chấp nhận được, nhưng không phải DN nào cũng đủ nguồn lực và kiên nhẫn để theo đuổi.

Trong khi đó, nghịch lý được bà Ái chỉ ra là tín dụng xanh hiện vẫn chưa đến đúng thời điểm với DN. Phần lớn phải tự đầu tư, tự hoàn tất các tiêu chuẩn, chứng nhận trước, rồi mới có cơ hội tiếp cận nguồn vốn "xanh" ưu đãi.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, theo ông Lê Đăng Khoa, chuyển đổi xanh còn vấp phải rào cản từ thói quen canh tác truyền thống. Việc giảm sử dụng phân bón hóa học, kiểm soát phát thải, tiết kiệm nước, áp dụng tự động hóa không thể thực hiện trong “một sớm một chiều”. Nó đòi hỏi thay đổi nhận thức của nông dân, đồng thời cần đầu tư vào hệ thống tưới, cảm biến đo đất, năng lượng tái tạo... những yếu tố mà không phải hộ sản xuất nào cũng sẵn sàng hoặc đủ khả năng triển khai ngay.

DN chủ động tìm lối “xanh”

Trong bối cảnh đó, các diễn giả cho rằng DN không thể chờ đợi đủ điều kiện lý tưởng mới bắt đầu chuyển đổi xanh. Trước hết, chuyển đổi cần bắt đầu từ tư duy quản trị. Theo ông Đinh Trọng Cường, nhiều mô hình xanh thành công không xuất phát từ những dây chuyền hiện đại hàng triệu USD, mà từ cách DN tổ chức lại quy trình sản xuất, sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn, giảm lãng phí và kéo dài vòng đời sản phẩm. Ở giai đoạn đầu, chuyển đổi xanh là quản trị thông minh hơn, chứ không phải làm phức tạp thêm hoạt động sản xuất.

Bên cạnh đó, trong một hệ sinh thái công nghiệp lớn như TP.HCM, DN còn có điều kiện liên kết, chia sẻ hạ tầng, năng lượng, vật liệu và tham gia vào các công đoạn gia công, tái chế cho DN lớn. Theo ông Cường, bản chất của chuyển đổi xanh không chỉ là tuân thủ tiêu chuẩn môi trường, mà là sử dụng ít tài nguyên hơn nhưng tạo ra nhiều giá trị hơn thông qua liên kết và tối ưu chuỗi cung ứng.

Một hướng đi được nhiều DN lựa chọn là áp dụng kinh tế tuần hoàn ngay trong nội bộ. Theo bà Lâm Thúy Ái, thay vì coi phụ phẩm là chi phí xử lý, DN cần nhìn chúng như một nguồn tài nguyên thứ cấp. Việc biến đầu ra của công đoạn này thành đầu vào cho công đoạn khác không chỉ giúp giảm chất thải ra môi trường, mà còn tạo thêm nguồn thu, góp phần hạ giá thành sản phẩm.

Ở góc độ kỹ thuật, ông Lê Đăng Khoa nhấn mạnh rằng tối ưu sử dụng năng lượng và tài nguyên là hành động DN có thể làm ngay. Tiết kiệm điện, tiết kiệm nước, sử dụng năng lượng tái tạo ở mức phù hợp với quy mô không chỉ mang ý nghĩa “xanh” mà còn giúp giảm chi phí vận hành dài hạn. Việc đầu tư hệ thống tưới tự động, cảm biến đo độ ẩm, đo dinh dưỡng đất hay sử dụng năng lượng mặt trời tại chỗ đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong sản xuất nông nghiệp, khi vừa giảm phát thải vừa tăng năng suất.

Quan trọng hơn, chuyển đổi xanh đòi hỏi DN phải thay đổi cách đo lường hiệu quả. Thay vì chạy theo sản lượng, DN cần kiểm soát đầu vào ở mức “đủ”, tránh lạm dụng nguyên vật liệu, phân bón và năng lượng. Chuyển từ tư duy số lượng sang chất lượng chính là nền tảng để xây dựng chuỗi sản xuất bền vững, đủ sức cạnh tranh trong kỷ nguyên mới.

Chương trình tọa đàm nghệ thuật với chủ đề "Vì một tương lai xanh" nằm trong chiến dịch cộng đồng "Cùng HTV hành động xanh", đóng vai trò là nhịp cầu kết nối cộng đồng, doanh nghiệp và các chuyên gia trong hành trình bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Tại sự kiện, HTV cũng đã chính thức công bố và giới thiệu Hoa hậu Ngọc Châu trong vai trò "Đại sứ xanh HTV 2026".

Hưng Khánh