Doanh nghiệp dồn sức đầu tư tiết kiệm năng lượng, mở lối cho khu công nghiệp xanh

Từ tiết kiệm điện đến chiến lược phát triển xanh

Cùng với việc kiểm soát nghiêm ngặt nguồn nước thải, giảm phát thải gián tiếp từ điện năng tiêu thụ đang trở thành mắt xích quan trọng trong chiến lược chuyển đổi xanh của nhiều khu công nghiệp và doanh nghiệp ở khu vực phía Nam.

Tại Khu công nghiệp Phước Đông (Tây Ninh), các doanh nghiệp được khuyến khích triển khai hệ thống điện mặt trời áp mái nhằm tận dụng diện tích lớn của nhà xưởng để sản xuất điện sạch ngay tại chỗ. Giải pháp này không chỉ giúp giảm chi phí điện năng, mà còn từng bước đáp ứng các yêu cầu ngày càng khắt khe về giảm phát thải trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nếu như trước đây, điện mặt trời mái nhà chủ yếu được nhắc đến như một giải pháp tiết kiệm tiền điện thì nay, vai trò của nguồn năng lượng này đã thay đổi đáng kể. Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu trong lĩnh vực dệt may, da giày, điện tử hay sản xuất công nghiệp, sử dụng năng lượng xanh đang trở thành một yêu cầu để đáp ứng các tiêu chuẩn giảm phát thải của khách hàng quốc tế.

Trong bối cảnh TPHCM bước vào giai đoạn phát triển mới sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm dữ liệu và hạt nhân của nền kinh tế số, nhu cầu năng lượng cho phát triển được dự báo sẽ tăng rất mạnh. Vì vậy, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xem là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm an ninh năng lượng cho đô thị.

Thời gian qua, TPHCM đã thúc đẩy mạnh quá trình chuyển đổi xanh trong cộng đồng doanh nghiệp. Theo thống kê, đến cuối năm 2025, TPHCM có 155 doanh nghiệp được công nhận danh hiệu “Doanh nghiệp Xanh”, phản ánh xu hướng phát triển bền vững đang ngày càng lan tỏa trong khu vực sản xuất và dịch vụ.

Theo đánh giá của ngành điện TPHCM, dư địa phát triển điện mặt trời mái nhà còn rất lớn, đặc biệt tại các khu công nghiệp, khu chế xuất, tòa nhà thương mại và các công trình hạ tầng. So với các nguồn điện tập trung cần thời gian đầu tư dài và phụ thuộc hệ thống truyền tải, điện mặt trời mái nhà có thể triển khai nhanh ngay tại nơi tiêu thụ, góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện.

Khảo sát lắp đặt điện mặt trời tại TPHCM

Năng lượng xanh trở thành tiêu chí cạnh tranh

Tại hội thảo “Xanh hóa Khu công nghiệp tại Việt Nam” vừa tổ chức tại TPHCM, bà Phan Thu Hằng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam nhận định, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với sự phát triển công nghiệp và năng lực cạnh tranh của Việt Nam.

Theo bà Hằng, nếu trước đây nhà đầu tư chủ yếu quan tâm đến vị trí, hạ tầng và chi phí thì hiện nay các tiêu chí về ESG, phát thải carbon, sử dụng năng lượng tái tạo và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu đang ngày càng ảnh hưởng đến quyết định đầu tư.

Ông Liên Minh Nhựt, Giám đốc Tư vấn Kỹ thuật Schneider Electric Việt Nam cho biết, ba xu hướng lớn đang tác động đến nền kinh tế là chuyển dịch năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo và điện khí hóa. Theo Quy hoạch điện VIII, Việt Nam sẽ không phát triển thêm các nhà máy nhiệt điện than mới sau năm 2030 và từng bước nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo lên khoảng 67,5-71,5% vào năm 2050. Cùng với cơ chế mua bán điện trực tiếp, nhu cầu xây dựng khu công nghiệp xanh và khu công nghiệp thông minh sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho thị trường năng lượng tái tạo.

Song song với đó, quá trình điện khí hóa cũng diễn ra nhanh khi nhiều lĩnh vực chuyển từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang điện. Đặc biệt, sự phát triển của các trung tâm dữ liệu, nhất là trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo, đang làm gia tăng nhu cầu về các hệ thống cung cấp điện ổn định, an toàn và hiệu quả.

Các chuyên gia trao đổi về giải pháp thúc đẩy chuyển đổi xanh, phát triển năng lượng tái tạo trong khu công nghiệp

Theo Ban Quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TPHCM (HEPZA), chuyển đổi xanh phải được thực hiện đồng bộ từ quản trị doanh nghiệp, sử dụng tài nguyên hiệu quả, giảm phát thải khí nhà kính đến quản lý chất thải theo mô hình tuần hoàn. Khi thực hiện tốt các giải pháp này, doanh nghiệp không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng khả năng thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao.

Thực tế, nhiều khu công nghiệp tại TPHCM và vùng phụ cận đã bắt đầu hình thành mô hình phát triển xanh. Khu công nghiệp Long Hậu dành 17% diện tích cho cây xanh và đạt chuẩn nước thải loại A. VSIP duy trì độ phủ xanh cao, trong khi nhà máy LEGO đặt mục tiêu đạt chuẩn LEED Gold và hướng tới Net Zero vào năm 2040. Becamex cũng đang phát triển hệ sinh thái năng lượng tái tạo tại các khu công nghiệp vệ tinh.

TPHCM cũng đang đặt mục tiêu phát triển 1.000 MWp điện mặt trời mái nhà. Bên cạnh đó, nhiều khu công nghiệp triển khai mô hình cộng sinh công nghiệp, trong đó chất thải của doanh nghiệp này trở thành nguyên liệu đầu vào của doanh nghiệp khác, từng bước hướng tới khu công nghiệp không phát thải.

Không chỉ phát triển nguồn điện sạch, nhiều doanh nghiệp còn đầu tư các giải pháp quản lý năng lượng thông minh. Theo ông Jitender Khurana, CEO Khối Kinh doanh Chuyên dụng của Signify khu vực Đông Nam Á và Viễn Đông, việc thay thế hệ thống chiếu sáng truyền thống bằng đèn LED có thể tiết kiệm khoảng 50-60% điện năng. Khi kết hợp với công nghệ IoT và hệ thống điều khiển thông minh, mức tiết kiệm có thể tăng lên 70-80%.

Các giải pháp chiếu sáng thông minh không chỉ giúp giảm tiêu thụ điện năng và phát thải CO₂, mà còn nâng cao hiệu quả vận hành thông qua hệ thống giám sát tập trung, tự động phát hiện sự cố, dự báo hỏng hóc bằng trí tuệ nhân tạo và tối ưu công tác bảo trì. Theo đại diện của Signify, đối với hạ tầng khu công nghiệp, thời gian hoàn vốn của các giải pháp này khoảng 5-6 năm. Trong khi tại các nhà xưởng có cường độ sử dụng điện lớn chỉ còn 2-3 năm nhờ hiệu quả tiết kiệm năng lượng cao.

Uyên Phương