Doanh nghiệp có quyền 'xóa sổ' sinh kế tài xế?

Sau quyết định khóa vĩnh viễn tài khoản tài xế trong vụ ồn ào với nhạc sĩ Minh Khang, Grab đối mặt với sự phản ứng từ cộng đồng mạng, nhận “bão” đánh giá 1 sao từ người dùng trên nhiều nền tảng.

Hình ảnh vụ việc.

Phản hồi liên quan sự việc nam tài xế công nghệ đăng clip có hình ảnh thông tin cá nhân của khách hàng lên mạng xã hội, đại diện Grab Việt Nam cho biết, Grab đã phải ngừng vĩnh viễn quyền sử dụng ứng dụng Grab đối với nam tài xế, căn cứ vào Bộ quy tắc ứng xử.

Theo Grab, ngày 12/3, Tổng đài Grab nhận được phản ánh của chủ tài khoản đặt xe Đ.L. về việc thông tin cá nhân của mình và những người đi cùng trong chuyến xe Grab đã bị phát tán trên một số trang mạng xã hội.

Sau khi xác minh và đối chiếu thông tin, Grab cho rằng có cơ sở để xác định đối tác tài xế đã thu thập, sử dụng và tiết lộ thông tin cá nhân của hành khách cho mục đích cá nhân ngoài mục đích đón khách và thực hiện dịch vụ. Hành vi này đã vi phạm Bộ quy tắc ứng xử mà đối tác tài xế đã cam kết thực hiện, chính sách bảo mật của Grab và quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Trong hai ngày 12,13/3, Grab đã liên hệ trao đổi và đề nghị đối tác tài xế chấm dứt hành vi vi phạm để có thể tiếp tục hoạt động trên nền tảng Grab. Tuy nhiên đến ngày 16/3, sự việc vẫn không được hợp tác xử lý.

Grab khẳng định: "Nền tảng Grab hoạt động trên nguyên tắc tuân thủ các quy định của pháp luật hiện hành, chính sách của nền tảng và hài hòa lợi ích của các bên liên quan. Chúng tôi trân trọng mỗi sự lựa chọn sử dụng dịch vụ của đối tác và khách hàng, do đó mỗi quyết định chỉ được đưa ra sau khi đã xác minh cẩn trọng và cân nhắc nhiều khía cạnh. Chúng tôi sẽ tiếp tục nỗ lực để lắng nghe phản hồi của đối tác và người dùng nhằm hướng đến một môi trường di chuyển an toàn, văn minh và chất lượng cho mọi người".

Theo bộ quy tắc ứng xử của Grab, nền tảng này áp dụng chính sách “không khoan nhượng” với các vi phạm, và có quyền khóa vĩnh viễn tài khoản ngay từ lần đầu tùy mức độ. Theo đó các quy định không chỉ dừng ở hành vi trong chuyến xe mà còn bao gồm cả: Việc sử dụng thông tin khách hàng; Hành vi có thể ảnh hưởng đến hình ảnh nền tảng; Các nội dung đăng tải ngoài ứng dụng.

Trao đổi với PV, Luật sư Lê Ngọc Luân, Giám đốc Công ty Luật TNHH Chìa Khóa Vàng (GOLD KEY) cho biết một số ý kiến cho rằng, Grab và tài xế đã thỏa thuận, quy chế nêu rõ nên phải tuân thủ. Tuy nhiên, trong trường hợp này, Grab đã không quy định đầy đủ, không tính đến trường hợp quyền công khai hình ảnh cá nhân trong một số trường hợp “vì lợi ích công cộng” và hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật khác.

“Quy chế Grab được hiểu là hành vi đơn phương và khi có tranh chấp xảy ra “Lẽ công bằng” sẽ được áp dụng, cơ quan tài phán (tòa án sẽ xem xét đến yếu tố này), và trường hợp quy chế chưa đầy đủ hoặc trái với quy định pháp luật, không phải trong mọi trường hợp quy chế sẽ đương nhiên có giá trị áp dụng tuyệt đối mà phải đối chiếu đến các quy định pháp luật khác vì quy chế, thỏa thuận không phải là quy phạm pháp luật”, luật sư Lê Ngọc Luân nói.

Theo luật sư Luân, việc đơn vị vận hành ứng dụng khóa tài khoản tài xế vĩnh viễn với lý do "tiết lộ thông tin khách hàng" là chưa thực sự thỏa đáng nếu đặt trong bối cảnh cụ thể của vụ việc. Bởi hành khách được cho là trong trạng thái sử dụng chất kích thích đã có lời lẽ đe dọa như "tao đấm 10 thằng như mày rồi", kèm hành vi chỉ trỏ, tác động vào tài xế khi phương tiện đang di chuyển. Đây là tình huống tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, ảnh hưởng trực tiếp đến người điều khiển phương tiện, vốn được pháp luật xem là "nguồn nguy hiểm cao độ". Từ đó, tài xế có quyền ghi nhận, phản ánh sự việc nhằm tự bảo vệ và gián tiếp tố cáo hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Việc công khai thông tin trong một số trường hợp còn mang ý nghĩa cảnh báo, góp phần phòng ngừa rủi ro cho cộng đồng.

Viện dẫn Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 và cho rằng, quyền đối với hình ảnh cá nhân không phải là tuyệt đối, song luật sư Lê Ngọc Luân cũng lưu ý việc áp dụng các ngoại lệ này cần được xem xét thận trọng. Không gian bên trong xe công nghệ có thể không hoàn toàn được coi là "không gian công cộng" theo nghĩa pháp lý thuần túy. Đồng thời, mục đích và phạm vi đăng tải thông tin cũng là yếu tố quan trọng để đánh giá hành vi có vượt quá giới hạn cần thiết nhằm tự bảo vệ hay không.

Theo luật sư Luân, đối với quyết định khóa tài khoản, tài xế có thể xem xét khởi kiện đơn vị vận hành ứng dụng nếu có căn cứ cho rằng việc xử lý là không phù hợp với thỏa thuận hoặc quy định pháp luật, song khả năng này còn phụ thuộc vào nội dung hợp đồng hợp tác và các điều khoản sử dụng mà tài xế đã chấp nhận.

Đồng quan điểm với luật sư Luân, một số chuyên gia pháp lý cũng cho rằng, các nền tảng, hãng xe công nghệ cần có một cơ chế minh bạch hơn, đồng thời công khai quy trình xử lý khiếu nại, cơ chế kháng nghị cho các tài xế biết. Đồng thời, các tài xế cũng cần thực hiện theo Bộ quy tắc cũng như chính sách bảo mật của doanh nghiệp và quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Khi xảy ra các tình huống, để bảo vệ mình, tài xế cần cung cấp dữ liệu camera hành trình trực tiếp cho đơn vị quản lý ứng dụng để hãng có biện pháp xử lý theo quy định, tránh bị chấm dứt hợp tác.

TS.LS Đặng Văn Cường, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, nếu doanh nghiệp quy định nghiêm cấm hành vi sử dụng hình ảnh của khách hàng trong mọi trường hợp thì quy định nội bộ này không phù hợp với quy định pháp luật.

Là một doanh nghiệp, trước tiên vấn đề bảo vệ trật tự an toàn xã hội, bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp, bảo vệ người lao động là vấn đề phải được ưu tiên đầu tiên. Với những hành vi xâm phạm đến trật tự an toàn xã hội, xâm phạm đến quyền lợi của doanh nghiệp, đe dọa đến sức khỏe, xâm phạm đến danh dự nhân phẩm của người lao động, doanh nghiệp phải có trách nhiệm lên tiếng phải bảo vệ người lao động của mình, đồng thời cũng là bảo vệ trật tự an toàn xã hội.

“Với những sự việc hành khách rõ ràng vi phạm pháp luật, đe dọa đến sức khỏe, tính mạng, danh dự nhân phẩm của tài xế, cùng việc đăng tải lên mạng xã hội, tài xế cũng có quyền trình báo sự việc với cơ quan chức năng để được xem xét giải quyết theo quy định của pháp luật. Việc xử lý kỷ luật, chấm dứt hợp đồng với nam tài xế phải có căn cứ pháp luật, dựa trên trình tự thủ tục luật định và các quy tắc không trái với luật”, luật sư Cường nói.

Các ứng dụng xe công nghệ xử lý thế nào?

Hãng xe công nghệ Be cũng ban hành “Quy tắc ứng xử” áp dụng đối với tài xế Be nhằm đảm bảo tuân thủ pháp luật, đảm bảo an ninh, an toàn trong vận hành, kinh doanh cũng như duy trì, nâng cao chất lượng dịch vụ Be cung cấp cho khách hàng.

Theo nguyên tắc cộng đồng của Be, việc ghi hình (sử dụng camera giám sát) trên xe Be được thực hiện nhằm mục đích đảm bảo an toàn, minh bạch cho cả tài xế và hành khách, đặc biệt tuân thủ theo quy định pháp luật về lắp đặt thiết bị giám sát hành trình trên xe kinh doanh vận tải. Mọi hành vi ghi hình phải bảo mật thông tin và tuân thủ pháp luật. Dữ liệu hình ảnh được quản lý nghiêm ngặt, lưu trữ và bảo vệ theo quy định của pháp luật, không được sử dụng sai mục đích hoặc xâm phạm quyền riêng tư. Tài xế và hành khách không được phép có hành vi gian lận hoặc lạm dụng hệ thống camera.

Trong khi đó, hãng Xanh SM trong bộ quy tắc ứng xử cho đối tác (tài xế) cũng quy định rõ: Xanh SM nghiêm cấm tài xế tự ý ghi hình, chụp ảnh và phát tán hình ảnh khách hàng vì mục đích cá nhân, vi phạm nghiêm trọng quy tắc ứng xử và bảo mật. Hệ thống camera giám sát (S2S) chỉ tự động hoạt động từ 22h-6h sáng hoặc khi có yêu cầu đặc biệt, dữ liệu được bảo mật và chỉ cung cấp cho cơ quan chức năng. Hình ảnh từ hệ thống camera được bảo mật tuyệt đối, chỉ trích xuất cho cơ quan chức năng khi cần thiết. Các tài xế vi phạm quy định về bảo mật thông tin và ghi hình khách hàng sẽ bị xử lý nghiêm theo quy tắc ứng xử của Xanh SM.

Hải Ninh