Đô thị thông minh: Công nghệ phải nâng cao chất lượng sống của người dân

Hạ tầng giao thông là một trong những vấn đề cốt lõi được đặc biệt quan tâm trong lộ trình xây dựng thành phố thông minh của Thủ đô Hà Nội. Ảnh: Quang Thái

Tạo nền tảng dữ liệu cho quản trị đô thị

Trong quá trình phát triển, Hà Nội đang đứng trước yêu cầu quản lý một đô thị có quy mô lớn, dân số đông, không gian phát triển ngày càng mở rộng và hệ thống hạ tầng ngày càng phức tạp. Trong bối cảnh đó, phương thức quản lý dựa chủ yếu vào thông tin phân tán, xử lý thủ công khó đáp ứng yêu cầu điều hành nhanh, chính xác và linh hoạt. Vì vậy, xây dựng hạ tầng số, dữ liệu dùng chung và các nền tảng phục vụ quản trị đang trở thành một trong những nền tảng quan trọng để Thủ đô tiến tới mô hình đô thị thông minh.

Theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, mục tiêu đến năm 2035 là xây dựng Hà Nội trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại; đồng thời hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, tăng cường vai trò của Thủ đô trong các chuỗi liên kết vùng, quy hoạch cũng đặt ra định hướng vận hành thành phố thông minh dựa trên dữ liệu thời gian thực và trí tuệ nhân tạo.

Để hiện thực hóa định hướng đó, Hà Nội đang từng bước xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất. Đáng chú ý, tháng 7-2026, UBND thành phố ban hành Danh mục dữ liệu gốc, dữ liệu chủ là cơ sở để thống nhất quản lý, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị, phục vụ chỉ đạo, điều hành, cung cấp dịch vụ công và phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với dữ liệu, hạ tầng kết nối cũng được quan tâm đầu tư. Thành phố đặt mục tiêu bảo đảm hạ tầng mạng viễn thông hiện đại, an toàn, sẵn sàng tích hợp các dịch vụ số như dữ liệu, internet vạn vật (IoT), điện toán đám mây, camera giám sát; đồng thời, mở rộng vùng phủ sóng di động và triển khai mạng 5G tại những khu vực ưu tiên. Đáng chú ý là ứng dụng dữ liệu số trực tiếp vào quản lý hạ tầng, hệ thống quản lý kết cấu hạ tầng giao thông trên nền bản đồ số được triển khai, tạo nền tảng để chuyển sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Điều này cho thấy, hạ tầng số không còn được nhìn nhận đơn thuần là hệ thống máy chủ, đường truyền hay phần mềm. Quan trọng hơn, đó là nền tảng để các lĩnh vực của đô thị có thể kết nối với nhau. Khi dữ liệu về giao thông, đất đai, xây dựng, dân cư, môi trường, y tế, giáo dục... được chuẩn hóa và chia sẻ theo quy định, cơ quan quản lý có điều kiện nhìn nhận đô thị theo một chỉnh thể thay vì từng lĩnh vực riêng lẻ.

Đặc biệt, Hà Nội đã ban hành quy định về phương thức quản trị dựa trên dữ liệu số, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và cơ chế chia sẻ dữ liệu công - tư theo hợp đồng khai thác dữ liệu. Thành phố cũng quy định về bảo đảm an toàn, quản lý rủi ro và ứng dụng AI trong quản lý nhà nước. Đây là bước chuyển biến quan trọng về tư duy quản lý: Từ việc “số hóa” quy trình sang khai thác dữ liệu để hỗ trợ ra quyết định.

Tháng 8-2026, thành phố Hà Nội đã chính thức vận hành Hệ thống chuyển nhận văn bản điện tử dùng chung giữa tổ chức, doanh nghiệp với cơ quan nhà nước, cho phép gửi, nhận, theo dõi, quản lý, lưu trữ và khai thác văn bản điện tử, kết nối với các nền tảng số của thành phố, qua đó từng bước nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp. Những thay đổi như vậy có ý nghĩa rất thiết thực, người dân không chỉ được hưởng lợi từ một hệ thống công nghệ hiện đại, mà còn giảm thời gian đi lại, giảm giấy tờ, dễ theo dõi tiến độ hồ sơ và tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn.

Công nghệ phải tạo ra giá trị thiết thực cho người dân

Theo TS Đặng Việt Dũng, Chủ tịch Tổng Hội Xây dựng Việt Nam, nhiều nền tảng số chưa đồng nghĩa với một thành phố thông minh; điều quan trọng là công nghệ phải tạo ra những thay đổi thiết thực trong đời sống. Với giao thông, dữ liệu giúp theo dõi phương tiện, nhận diện ùn tắc, tổ chức phân luồng và kết nối giao thông công cộng, qua đó hỗ trợ người dân di chuyển thuận tiện hơn.

Trong lĩnh vực môi trường, công nghệ cần phục vụ giám sát chất lượng không khí, nguồn nước, tiếng ồn, thu gom và xử lý rác thải, đồng thời phát hiện sớm các vấn đề để kịp thời xử lý. Đối với quản lý đô thị, dữ liệu về hạ tầng, đất đai, công trình, cây xanh, chiếu sáng, cấp thoát nước... giúp cơ quan chức năng nắm bắt hiện trạng, phát hiện bất cập, xác định nhu cầu đầu tư và phân bổ nguồn lực phù hợp. Qua đó, thành phố thông minh được thể hiện bằng hiệu quả quản trị và chất lượng sống của người dân.

“Lợi ích của chuyển đổi số cần được thể hiện rõ trong quan hệ giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp. Hà Nội đang đặt mục tiêu cắt giảm thời gian, chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; xử lý hồ sơ công việc trên môi trường điện tử và tăng cường theo dõi, giám sát nhiệm vụ trên môi trường số”, TS Đặng Việt Dũng nhấn mạnh.

TS.KTS Nguyễn Việt Huy (Trường Đại học Xây dựng Hà Nội) cho rằng, mục tiêu cao hơn của thành phố thông minh là tạo môi trường sống an toàn, thuận tiện, xanh và có khả năng thích ứng tốt hơn. Công nghệ phải giúp chính quyền dự báo tốt hơn, phản ứng nhanh hơn và sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn; đồng thời giúp người dân tiếp cận dịch vụ dễ dàng, tham gia vào quá trình quản trị và giám sát chất lượng phục vụ.

Để đạt mục tiêu đó, Hà Nội cần tiếp tục đặt người dân ở vị trí trung tâm của quá trình chuyển đổi số. Cùng với đầu tư hạ tầng, cần chú trọng chuẩn hóa dữ liệu, tăng khả năng liên thông giữa các hệ thống, bảo đảm an toàn thông tin và nâng cao năng lực số của đội ngũ cán bộ. Việc ứng dụng AI và các công nghệ mới cũng cần gắn với cơ chế kiểm soát rủi ro, bảo vệ dữ liệu và trách nhiệm giải trình.

Khi một hệ thống dữ liệu giúp xử lý nhanh một thủ tục, một nền tảng giao thông giúp giảm thời gian di chuyển, công nghệ môi trường góp phần tạo không gian sống trong lành hơn hay dữ liệu đô thị giúp chính quyền đưa ra quyết định sát thực tế hơn, khi đó công nghệ mới thực sự tạo ra giá trị.

“Hà Nội đang có cơ hội lớn để xây dựng một đô thị vận hành thông minh, trong đó dữ liệu trở thành nguồn lực mới, công nghệ trở thành công cụ quản trị và người dân là đối tượng thụ hưởng trực tiếp. Đây cũng là hướng đi để mục tiêu thành phố thông minh không chỉ hiện diện trên các nền tảng số mà được cụ thể hóa bằng những thay đổi trong từng con đường, khu phố và dịch vụ hằng ngày của người dân Thủ đô”, TS.KTS Nguyễn Việt Huy nhìn nhận.

Mai Vân