Chuyển đổi số ở 'nóc nhà xứ Mường' - Bài 1: Từ bộ máy chính quyền đến từng bản Mường

THỂ THAO VÀ VĂN HÓA – LONGFORM

LỜI TÒA SOẠN

Ở xã Vân Sơn (Phú Thọ), những nếp nhà sàn của người Mường nằm giữa cảnh quan rừng, ruộng bậc thang và các thung lũng trồng rau. Vùng đất thường được gọi là “nóc nhà xứ Mường” được hình thành từ ba xã Vân Sơn, Quyết Chiến và Ngổ Luông trước đây , đồng bào Mường chiếm hơn 99% dân số. Nhà sàn, chợ phiên, nếp sinh hoạt cộng đồng cùng các làn điệu, nhạc cụ truyền thống làm nên bản sắc riêng của địa phương. Trên địa bàn giàu bản sắc ấy, Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị được triển khai cùng nhiệm vụ đổi mới hoạt động chính quyền, phát triển kinh tế và nâng cao khả năng tiếp cận công nghệ của người dân. 

Từ giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến đến quảng bá du lịch, xây dựng thương hiệu nông sản và gìn giữ văn hóa Mường, Vân Sơn đang lựa chọn những việc phù hợp điều kiện của một xã vùng cao còn nhiều khó khăn về hạ tầng. 

Tuyến phóng sự dài kỳ CHUYỂN ĐỔI SỐ Ở "NÓC NHÀ XỨ MƯỜNG" đi từ kết quả vận hành chính quyền số tới câu chuyện người đứng đầu, lực lượng hỗ trợ cộng đồng, những chủ thể làm kinh tế và định hướng phát triển du lịch xanh. Mỗi kỳ là một lát cắt của quá trình đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vào đời sống địa phương. 

Thể thao và Văn hóa (TTXVN) trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

THỂ THAO VÀ VĂN HÓA - longform

BÀI 1

CHUYỂN ĐỔI SỐ TỪ BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN ĐẾN TỪNG BẢN MƯỜNG

Sau sắp xếp từ ba xã Vân Sơn, Quyết Chiến và Ngổ Luông, xã vùng cao Vân Sơn (Phú Thọ) từng bước đổi mới phương thức điều hành, giải quyết công việc trên môi trường số. Trong chín tháng đầu năm 2026, 100% hồ sơ thủ tục hành chính tiếp nhận được thống kê theo hình thức trực tuyến, 100% văn bản đi được ký số và các điểm kết nối internet đã hiện diện tại nhà văn hóa các thôn. 

Đằng sau những con số ấy là một địa bàn với bản sắc văn hóa Mường đậm nét, nơi hạ tầng miền núi và khả năng sử dụng công nghệ của người dân đặt ra những yêu cầu riêng trong triển khai Nghị quyết 57. 

Những chỉ số phản ánh chuyển động của chính quyền cơ sở

Đường lên Vân Sơn đi qua địa hình núi đá vôi, những đoạn dốc quanh co; giữa các sườn núi là xóm làng với những nếp nhà sàn đã gắn bó nhiều thế hệ người Mường. Phần đông cư dân nơi đây là đồng bào Mường, với đời sống gắn với nương, vườn, chợ phiên và các sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, xã Vân Sơn có nhiều nhiệm vụ đồng thời: bảo đảm hoạt động của bộ máy, phục vụ người dân trên địa bàn rộng và phát triển hạ tầng thiết yếu. Trong bối cảnh ấy, chuyển đổi số trở thành một phần việc cụ thể của chính quyền cơ sở, được đo bằng hồ sơ đã giải quyết, văn bản đã ký số và mức độ thuận tiện khi người dân đến làm thủ tục.

Dấu ấn chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính

VÂN SƠN • 9 THÁNG ĐẦU NĂM 2026

NHỮNG CON SỐ NỔI BẬT VỀ CHÍNH QUYỀN SỐ

◎

100%

Hồ sơ trực tuyến trên tổng số hồ sơ tiếp nhận

↗

100%

Thanh toán trực tuyến trong giải quyết TTHC

◫

94,62%

Số hóa hồ sơ, kết quả giải quyết TTHC

✓

97,1%

Cấp kết quả giải quyết TTHC điện tử

↻

96,66%

Khai thác, sử dụng lại thông tin số hóa

★

99,54%

Mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp

Nguồn: UBND xã Vân Sơn – Thiết kế: Huy Thông

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, UBND xã cụ thể hóa nhiệm vụ theo các văn bản chỉ đạo của Trung ương và tỉnh Phú Thọ. Ngày 1/4/2026, xã ban hành Quyết định số 384/QĐ-UBND giao chỉ tiêu, nhiệm vụ chuyển đổi số cho các cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính. Các chỉ tiêu được theo dõi ở những khâu sát với công việc hằng ngày: xử lý, ký số văn bản; giải quyết thủ tục hành chính; số hóa kết quả; khai thác lại dữ liệu và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Nét đẹp yên bình của xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Ảnh: TTXVN

Hệ thống quản lý văn bản và điều hành VNPT-iOffice hoạt động ổn định, cung cấp tài khoản cho 100% cán bộ, công chức, viên chức, kể cả các đơn vị trường học. Trong chín tháng đầu năm 2026, Vân Sơn tiếp nhận 15.880 văn bản đến, phát hành 3.161 văn bản đi; tỷ lệ văn bản đi được ký số đạt 100%. Xã đồng thời tổ chức 46 cuộc họp trực tuyến qua hệ thống liên thông Trung ương, tỉnh và xã. Với địa bàn miền núi, sử dụng văn bản điện tử và họp trực tuyến giúp giảm việc chuyển giấy tờ, tiết kiệm thời gian đi lại, đồng thời tạo điều kiện để các cơ quan xử lý công việc kịp thời hơn.

Ở lĩnh vực thủ tục hành chính, Vân Sơn có 461 thủ tục cấp xã, gồm 325 thủ tục được cung cấp dưới dạng dịch vụ công trực tuyến toàn trình và 136 thủ tục trực tuyến một phần. Từ đầu năm đến thời điểm thống kê, xã tiếp nhận, theo dõi 2.225 hồ sơ, trong đó có 2.197 hồ sơ mới và 28 hồ sơ chuyển từ kỳ trước; toàn bộ được ghi nhận trên kênh trực tuyến. Trong 2.180 hồ sơ đã giải quyết, có 2.178 hồ sơ trước hoặc đúng hạn, hai hồ sơ quá hạn; 45 hồ sơ còn đang giải quyết. Tỷ lệ hài lòng của người dân và doanh nghiệp đạt 99,54%.

Cảnh sắc thanh bình ở xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Ảnh: TTXVN

Ở khâu xử lý dữ liệu, tỷ lệ số hóa hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính đạt 94,62%; tỷ lệ cấp kết quả điện tử đạt 97,1%, so với mức 100% được giao cho mỗi chỉ tiêu. Trong khi đó, tỷ lệ hồ sơ trực tuyến và thanh toán trực tuyến trong giải quyết thủ tục hành chính đều đạt 100%, cao hơn mức tối thiểu 90%. Tỷ lệ khai thác, sử dụng lại thông tin số hóa đạt 96,66%, vượt yêu cầu tối thiểu 95%. Những kết quả này được xã sử dụng để tiếp tục hoàn thiện quy trình số hóa, trả kết quả và tái sử dụng dữ liệu trong giải quyết thủ tục hành chính.

Từ hồ sơ trực tuyến đến chất lượng phục vụ người dân

Tỷ lệ tiếp nhận hồ sơ trực tuyến ở xã Vân Sơn, theo báo cáo của lãnh đạo xã đạt 100%, cho thấy các thủ tục được xử lý qua hệ thống điện tử. Tại bộ phận phục vụ hành chính công, cán bộ vẫn hỗ trợ những người chưa quen thao tác trên điện thoại hoặc máy tính. Việc nâng chất lượng phục vụ gắn với hai nhiệm vụ: duy trì hệ thống tiếp nhận, trả kết quả thông suốt và từng bước giúp người dân có thể tự thực hiện những thủ tục quen thuộc. Những hoạt động hướng dẫn trực tiếp tại cơ sở được tiếp tục triển khai trong chương trình phổ cập kỹ năng số của xã. 

Trong năm 2026, xã triển khai tuyên truyền qua hệ thống truyền thanh, trang thông tin điện tử và các tổ chức đoàn thể; đồng thời phối hợp tổ chức các lớp bồi dưỡng kỹ năng chuyển đổi số. Đây là lực lượng hỗ trợ cho hoạt động số hóa tại các cơ quan và thực hành công nghệ trong cộng đồng.

Đường vào xóm Chiến, xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Ảnh: TTXVN

Từ nhà văn hóa thôn đến những nhu cầu về điện, đường, sóng

Cũng theo báo cáo của lãnh đạo xã, cả 12 thôn của Vân Sơn hiện đã được lắp đặt wifi và camera giám sát tại nhà văn hóa, đồng thời có internet kết nối đến trung tâm thôn. Trên địa bàn hiện có Viettel Chi nhánh Tân Lạc và Trung tâm Viễn thông VNPT Tân Lạc cung cấp dịch vụ, phát triển hạ tầng cáp quang băng thông rộng đến trung tâm xã và các thôn. 

Toàn bộ cán bộ, công chức được trang bị máy tính phục vụ công việc. Các nhà văn hóa có thêm điểm truy cập mạng phục vụ sinh hoạt cộng đồng, tạo điều kiện để việc hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến được tổ chức gần nơi người dân sinh sống.

Quy mô vận hành chính quyền số

VÂN SƠN • 9 THÁNG ĐẦU NĂM 2026

BỘ MÁY CHÍNH QUYỀN TRÊN MÔI TRƯỜNG SỐ

◎

15.880

Văn bản đến

↗

3.161

Văn bản đi

◫

100%

Văn bản đi được ký số

✓

46

Cuộc họp trực tuyến; Giải quyết thủ tục hành chính

↻

461

Thủ tục hành chính cấp xã

★

2.225

Hồ sơ tiếp nhận theo báo cáo

✦

2.180

Hồ sơ đã giải quyết

Nguồn: UBND xã Vân Sơn - Thiết kế: Huy Thông

Ông Nguyễn Duy Tư, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Vân Sơn cho biết, thời gian trước, tỷ lệ người dân sử dụng internet tại nhà ở xã chưa đến 60%; đến thời điểm này, mức độ tiếp cận đã tăng lên khoảng 70%. Internet miễn phí tại nhà văn hóa thôn tạo thêm điều kiện để bà con kết nối mạng, tìm hiểu thông tin và tiếp cận tiện ích số. 

Tuy nhiên, ở một số khu dân cư xa trung tâm, địa hình chia cắt khiến sóng di động và đường truyền chưa thật ổn định. Vì vậy, xã đang tiếp tục rà soát những khu vực này để đề xuất nâng cấp hạ tầng, cải thiện chất lượng kết nối.

Ông Nguyễn Duy Tư, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Vân Sơn, tỉnh Phú Thọ. Ảnh: Mộng Thìn

Chính trong câu chuyện về đường truyền, Bí thư Đảng ủy xã trở lại với những hạ tầng khác có ảnh hưởng đến đời sống người dân trong xã. Ông nói: “Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính và vận hành chính quyền địa phương hai cấp, Vân Sơn vẫn còn nhiều khó khăn về hạ tầng thiết yếu. Trước hết là giao thông, vì hệ thống giao thông ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội. Bên cạnh đó, hạ tầng viễn thông, hạ tầng phục vụ chuyển đổi số còn thiếu, còn yếu, tác động nhiều đến công tác lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành của địa phương. Hạ tầng điện cũng chưa đồng bộ, chất lượng điện còn hạn chế, nhất là khi người dân ngày càng sử dụng nhiều máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp”.

Ông Tư lấy ví dụ nhu cầu điện của người dân đã khác trước. Khi mạng lưới được đầu tư, có gia đình chủ yếu dùng điện để thắp sáng; nay thiết bị và máy móc phục vụ sản xuất nông nghiệp đòi hỏi nguồn điện ổn định hơn. Vì vậy, phương án nâng cấp cần tính cả trạm biến áp lẫn đường dây trên địa bàn rộng, đi cùng việc cải thiện giao thông và viễn thông.

Cùng với mở rộng dịch vụ, Vân Sơn chú trọng an toàn thông tin trong hoạt động của chính quyền. Ngày 17/3/2026, UBND xã ban hành Quyết định số 336/QĐ-UBND kèm quy chế bảo đảm an toàn thông tin mạng. Ngày 7/4/2026, hệ thống mạng nội bộ của xã được Công an tỉnh Phú Thọ phê duyệt cấp độ an toàn hệ thống thông tin cấp độ 2 theo Quyết định số 2642/QĐ-CAT-ANM. Việc cập nhật phần mềm, rà quét mã độc và kiểm tra hệ thống được duy trì thường xuyên. Trong chín tháng đầu năm, UBND xã chưa ghi nhận sự cố mất an toàn thông tin hoặc vụ việc lộ, lọt dữ liệu cá nhân thuộc phạm vi quản lý.

Nguồn lực và nhiệm vụ cho chặng đường tiếp theo

Ngày 10/8/2026, UBND xã ban hành Quyết định số 779/QĐ-UBND về bổ sung 1.747.059.440 đồng kinh phí sự nghiệp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho các đơn vị thực hiện nhiệm vụ. Tỷ lệ chi cho chuyển đổi số đạt 1,06% tổng chi ngân sách của đơn vị, cao hơn mức tối thiểu 1% được giao. 

Đến ngày 15/9, UBND xã tiếp tục có Công văn số 1338/UBND-VP yêu cầu đẩy nhanh tiến độ thực hiện và quản lý, sử dụng nguồn kinh phí. Đồng thời bố trí nguồn lực đi cùng các nhiệm vụ nâng cấp trang thiết bị, duy trì hệ thống, hỗ trợ người dân và phát triển hạ tầng số ở địa bàn miền núi.

Những xóm làng của người Mường ở xã Vân Sơn. Ảnh: TTXVN

Công tác chỉ đạo, điều hành, theo ông Nguyễn Duy Tư cho biết, được theo dõi trên các hệ thống điện tử của tỉnh. Đến thời hết tháng 9/2026, Vân Sơn hoàn thành 108/108 nhiệm vụ được giao trên hệ thống iocnhaplieu.vnptphutho.vn và 35/35 nhiệm vụ trên hệ thống baocao.phutho.gov.vn/ioc/. Xã đồng thời thực hiện chế độ báo cáo hằng ngày trên hệ thống giám sát Nghị quyết 57. Việc theo dõi tiến độ và cập nhật kết quả trên môi trường số giúp các cơ quan chuyên môn nắm được công việc được phân công, thời hạn xử lý và trách nhiệm thực hiện.

Trong ba tháng cuối năm 2026, Vân Sơn tập trung rà soát, nâng cấp trang thiết bị, đường truyền, khắc phục vùng lõm sóng ở các thôn xa; nâng tỷ lệ số hóa hồ sơ và cấp kết quả điện tử. Địa phương triển khai việc chuẩn hóa, làm sạch dữ liệu đất đai, dân cư, hộ tịch, an sinh xã hội, đồng thời chuẩn bị “Đề án Chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030”, xây dựng mô hình làng số, cơ quan số và cơ sở dữ liệu sản phẩm đặc trưng. Những công việc ấy được đặt trong chương trình thực hiện Nghị quyết 57, gắn xây dựng chính quyền số với ứng dụng công nghệ phục vụ đời sống, sản xuất và du lịch vùng cao.

Từ thực tiễn Vân Sơn, đồng chí Nguyễn Duy Tư kiến nghị cần có thêm nguồn lực và cơ chế phù hợp để các xã vùng cao hoàn thiện hạ tầng viễn thông, trang thiết bị số. Ông nhấn mạnh: “Các xã vùng cao, vùng sâu, vùng xa rất cần sự quan tâm về nguồn lực và cơ chế phù hợp để hoàn thiện hạ tầng viễn thông, trang thiết bị phục vụ chuyển đổi số. Cùng với đầu tư, phải có lộ trình cụ thể cho từng giai đoạn, bởi nhiều người dân trước đây chưa sử dụng điện thoại thông minh, cũng chưa từng truy cập nền tảng số. Có thời gian hướng dẫn, người dân mới từng bước làm quen và sử dụng được công nghệ trong cuộc sống”.

Con đường từ Trung tâm xã Vân Sơn xuống xóm Xôm. Ảnh: TTXVN

Tựu chung, sau 9 tháng đầu năm 2026, những kết quả trong xử lý văn bản điện tử, giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến và mở rộng hạ tầng kết nối đến các thôn cho thấy Vân Sơn đã từng bước cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW vào hoạt động của chính quyền cơ sở. Trên nền tảng đó, địa phương tiếp tục nâng cao chất lượng số hóa hồ sơ, chuẩn hóa dữ liệu, hoàn thiện hạ tầng và tăng cường hướng dẫn người dân sử dụng các dịch vụ công trực tuyến. 

Với một xã vùng cao như Vân Sơn, chuyển đổi số có ý nghĩa thiết thực khi công nghệ giúp bộ máy chính quyền vận hành hiệu quả hơn, giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính, tạo điều kiện để người dân tiếp cận các dịch vụ thiết yếu thuận lợi hơn. Đây cũng là trọng tâm Vân Sơn đang hướng tới trong thực hiện Nghị quyết 57: lấy hiệu quả quản lý, chất lượng phục vụ và lợi ích của người dân làm căn cứ đánh giá kết quả chuyển đổi số ở cơ sở.

- CÒN NỮA -

Bài viết và trình bày: HUY THÔNGBÁO THỂ THAO VÀ VĂN HÓA