Định hình ba cực tăng trưởng cho công nghiệp tàu thủy Việt Nam

Mở không gian phát triển mới cho công nghiệp tàu thủy

Sự xuất hiện của các khu công nghiệp tàu biển không chỉ đơn thuần là việc mở rộng hạ tầng cảng biển, mà còn là bước đi mang tính chiến lược nhằm tạo ra những tổ hợp công nghiệp - dịch vụ hàng hải đồng bộ.

Việc định hướng hình thành 3 khu công nghiệp tàu biển nhằm phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế biển, phát triển ngành công nghiệp đóng tàu (Ảnh minh họa).

Tại khu vực phía Bắc, quy hoạch định hướng tập trung tại khu bến Văn Úc thuộc cảng biển Hải Phòng. Phạm vi quy hoạch khu bến gồm vùng đất và vùng nước khu vực sông Văn Úc, kéo dài từ hạ lưu cầu Khuế đến cầu Văn Úc và ra đến biển.

Khu bến nhằm phục vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương và vùng phụ cận, cũng như phục vụ di dời các bến cảng trên sông Cấm phù hợp với quy hoạch phát triển không gian đô thị và sử dụng đất của thành phố Hải Phòng.

Về công năng, khu bến Văn Úc sẽ bao gồm bến tổng hợp, hàng rời, container, hàng lỏng/khí, cùng các bến công vụ và cảng chuyên dụng. Tại đây, định hướng hình thành khu công nghiệp tàu thủy tập trung ở bờ phải sông Văn Úc, gồm hoạt động đóng mới, sửa chữa tàu thuyền, phá dỡ tàu cũ và phát triển công nghiệp phụ trợ. Khu bến được thiết kế để đáp ứng các tàu có trọng tải đến 10.000 tấn hoặc lớn hơn khi đủ điều kiện.

Tại miền Trung, khu bến Nam Vân Phong thuộc cảng biển Khánh Hòa được xác định là tâm điểm với định hướng quy hoạch khu công nghiệp tàu thủy nằm trong khu kinh tế Vân Phong. Phạm vi của khu bến bao gồm vùng đất và vùng nước phía Nam vịnh Vân Phong, trực tiếp phục vụ nhu cầu phát triển của khu kinh tế và thực hiện chức năng tiếp chuyển hàng lỏng/khí, hàng rời.

Nam Vân Phong được quy hoạch các bến tổng hợp, container, hàng rời và các cơ sở đóng tàu hiện đại. Khả năng tiếp nhận tàu tổng hợp và container lên tới 100.000 tấn hoặc hơn; tàu hàng rời lên đến 300.000 tấn và tàu hàng lỏng/khí trọng tải tới 150.000 tấn.

Tại khu vực phía Nam, điểm nhấn nằm ở khu bến Hiệp Phước thuộc cảng biển TP.HCM. Khu bến trải dài trên sông Soài Rạp, đoạn từ hạ lưu cầu Bình Khánh đến thượng lưu kênh Lộ (giáp ranh tỉnh Tây Ninh).

Mục tiêu chính của Hiệp Phước là phục vụ phát triển kinh tế - xã hội khu vực phía Nam và tiếp nhận việc di dời các bến cảng từ sông Sài Gòn.

Với hệ thống bến tổng hợp, container, hàng rời, hàng lỏng/khí và bến khách, Hiệp Phước có khả năng tiếp nhận các tàu trọng tải đến 70.000 tấn hoặc lớn hơn, phù hợp với điều kiện khai thác thực tế của tuyến luồng hàng hải địa phương.

Tạo cú hích phát triển ngành đóng tàu bằng xung lực mới từ thể chế

Song song với quy hoạch hạ tầng, định hướng phát triển ngành công nghiệp tàu thủy được đề xuất bổ sung vào dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy nội địa Việt Nam, tạo nền tảng pháp lý để thúc đẩy ngành đóng tàu phát triển.

Dự thảo dành riêng một chương quy định về công nghiệp tàu thủy, bao quát các hoạt động từ đóng mới, hoán cải, sửa chữa tàu đến nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, đầu tư phát triển và phá dỡ, tái chế tàu thuyền.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất Nhà nước hỗ trợ đầu tư, bảo trì kết cấu hạ tầng hàng hải và đường thủy nội địa kết nối từ các tuyến luồng quốc gia, địa phương đến cơ sở đóng mới, sửa chữa tàu.

Đồng thời, ưu tiên bố trí đất, bãi bồi ven sông để phát triển công nghiệp tàu thủy; các cơ sở đóng tàu quy mô lớn, tổ hợp sửa chữa tàu và trung tâm công nghiệp tàu thủy gắn với cảng biển có thể được xem xét cho thuê đất đến 70 năm, tạo điều kiện thu hút đầu tư dài hạn.

Dự thảo cũng dành nhiều chính sách ưu đãi cho lĩnh vực thiết kế và công nghệ cao. Các tổ chức, doanh nghiệp nghiên cứu, thiết kế tàu chuyên dụng, tàu sử dụng nhiên liệu thay thế, công nghệ xanh hoặc tàu không người lái sẽ được hưởng cơ chế ưu đãi theo quy định.

Nhà nước khuyến khích sử dụng đơn vị thiết kế trong nước đối với các dự án đóng mới, hoán cải tàu sử dụng vốn ngân sách; đồng thời xem xét miễn thuế nhập khẩu đối với phần mềm chuyên dụng phục vụ thiết kế tàu thủy và công trình dầu khí ngoài khơi.

Không chỉ tập trung phát triển hạ tầng, dự thảo còn khuyến khích đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, phát triển vật liệu, máy móc, thiết bị và công nghiệp phụ trợ phục vụ ngành đóng tàu. Mục tiêu là thu hút nguồn lực trong và ngoài nước, nâng cao năng lực sản xuất tàu chuyên dụng, tàu công nghệ xanh, tăng tỷ lệ nội địa hóa và từng bước đưa doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị hàng hải toàn cầu.

Hồ An