Điều gì tạo nên 'quái vật' Haaland?

Tiền đạo người Na Uy Erling Haaland ăn mừng bàn thắng đầu tiên của mình trong trận đấu trong trận đấu vòng 16 đội World Cup 2026 tại Sân vận động New York New Jersey. Ảnh: Vincent Carchietta-Imagn Images.

Erling Haaland đang trở thành một trong những cái tên nổi bật nhất tại World Cup 2026. Với 7 bàn thắng trước vòng tứ kết, tiền đạo Na Uy góp công lớn đưa đội tuyển quốc gia lần đầu tiên kể từ năm 1998 góp mặt ở sân chơi lớn nhất của bóng đá thế giới và đứng trước cơ hội vào bán kết.

Tuy nhiên, thành công của Haaland không chỉ bắt nguồn từ tài năng cá nhân. Quá trình trưởng thành của anh gắn liền với mô hình đào tạo trẻ của Na Uy, khuyến khích trẻ em duy trì niềm yêu thích thể thao trong thời gian dài thay vì sớm bị cuốn vào áp lực thành tích.

Chơi bóng trước, thắng sau

Khoảng 20 năm trước, Haaland cùng nhóm bạn ở thị trấn ven biển Bryne gia nhập Bryne FK, câu lạc bộ miễn phí dành cho mọi trẻ em trong khu vực. Các đội bóng ở đây coi trọng niềm vui hơn kết quả, thậm chí còn không ghi tỷ số.

Trong nhà tập có mái che, các cầu thủ nhí có thể tập luyện quanh năm bất chấp mùa đông khắc nghiệt và những ngày thiếu ánh sáng ở Bắc Âu. Các huấn luyện viên tình nguyện chỉ theo đuổi triết lý rất đơn giản: "Càng nhiều người tham gia càng tốt, càng gắn bó lâu càng tốt và phát triển tốt nhất có thể”.

Erling Haaland sinh ra trong một gia đình giàu có, được chăm sóc và nuôi dạy chu đáo từ nhỏ. Cha mẹ cho phép anh học nhiều môn thể thao khác nhau để tìm ra môn mình thích nhất. Cuối cùng, khi khoảng chín mười tuổi, anh nhận ra mình muốn chơi bóng đá hơn. Ảnh: Reuters, Mainstand và Instagram.

Một đồng đội cũ của Haaland nhớ lại: "Mọi người đều được ra sân như nhau và ai cũng phải thấy vui. Thắng hay thua khi còn nhỏ không phải điều quan trọng”.

Trong khoảng 40 cậu bé cùng lứa ở Bryne FK, có 35 người tiếp tục chơi bóng đến tuổi trưởng thành, 6 người trở thành cầu thủ chuyên nghiệp và 5 người được chiêu mộ vào các đội tuyển trẻ quốc gia.

Alf Ingve Berntsen, thuộc đội học viện quốc gia Bryne, khẳng định rằng chính Haaland đã tự đưa ra mọi quyết định đầy sáng suốt. "Tôi gặp Erling lần đầu tiên khi cậu ấy mới 5 tuổi, lúc cậu ấy tham gia buổi tập trong nhà với một nhóm lớn hơn một tuổi", Berntsen chia sẻ với Goal.

"Hai pha chạm bóng đầu tiên của cậu ấy đều dẫn đến bàn thắng. Cậu ấy rất, rất xuất sắc ngay từ khoảnh khắc đầu tiên, mặc dù cậu ấy chưa từng thi đấu trong câu lạc bộ trước đó.

"Cậu ấy bắt đầu chơi ở lứa tuổi của mình, nhưng vì cậu ấy giỏi hơn những người khác rất nhiều nên chúng tôi ngay lập tức đưa cậu ấy lên đội U6. Erling và khoảng 20 đứa trẻ khác luôn gặp nhau vào cuối tuần và chơi trong nhiều giờ liền.

"Cậu ấy nhỏ bé hơn một chút so với các đối thủ vì nhỏ hơn một tuổi. Nhưng ngay cả khi đối phương cao hơn hẳn, cậu ấy vẫn liên tục ghi bàn. Khi cậu ấy 11 hoặc 12 tuổi, chúng tôi biết cậu ấy sẽ tiến xa. Ngay từ lúc đó, chúng tôi đã biết cậu ấy hội đủ những yếu tố cần thiết để trở thành tuyển thủ trẻ quốc gia", Berntsen nói.

Erling Haaland của Na Uy ăn mừng bàn thắng cùng đồng đội vào ngày 30/6. Ảnh: Reuters.

Haaland đã trở thành một phần của đội tuyển U15 quốc gia năm 2015. Vào thời điểm đó, các tay cò đại diện trên khắp cả nước đã đổ xô đến để chứng kiến tận mắt cậu đích thực là một thần đồng như thế nào.

Khi mới 15 tuổi, anh đã được chọn vào đội dự bị của Bryne. Điều này giống như việc anh tham gia một cuộc thi cử tạ mà không có hạng cân giới hạn vậy. Đội dự bị không giới hạn độ tuổi cầu thủ, và Haaland đã nã vào lưới 18 bàn sau 14 trận!

Nhà khoa học thể thao Martin Erikstad đã dành nhiều năm nghiên cứu mô hình để có được những ngôi sao như Haaland. Ông thu thập dữ liệu, phân tích giáo án tập luyện và phỏng vấn cầu thủ cùng các huấn luyện viên của Bryne FK để tìm hiểu vì sao nơi đây tạo ra nhiều cầu thủ chất lượng.

"Để có những màn thể hiện đỉnh cao ở môn thể thao phổ biến và cạnh tranh nhất thế giới cần sự kết hợp giữa yếu tố di truyền thuận lợi và môi trường phát triển gần như tối ưu", ông Erikstad nhận định.

Theo nghiên cứu này, trẻ em Na Uy không bị phân loại theo năng lực cho đến khoảng 13 tuổi. Trước khi tập trung vào một môn thể thao, các em được khuyến khích trải nghiệm nhiều môn khác nhau. Trong khi đó, ở cùng độ tuổi ấy, các tài năng thể thao trẻ của Mỹ có thể đã chạm vào cảm giác kiệt sức.

Chẳng hạn, Haaland cũng lớn lên cùng môn trượt tuyết, bóng ném và từng đạt thành tích tốt ở nội dung nhảy xa trước khi quyết định theo đuổi bóng đá.

Ngoài triết lý đào tạo, điều kiện tập luyện cũng đóng vai trò quan trọng. Khi Haaland khoảng 5 tuổi, Bryne xây dựng nhà tập bóng đá trong nhà luôn mở cửa để trẻ em có thể đến chơi bất cứ lúc nào, kể cả trong mùa đông Bắc Âu.

The Wall Street Journal cho biết các đội trẻ ở Na Uy chủ yếu thi đấu với đối thủ trong khu vực, thay vì thường xuyên di chuyển nhiều giờ để tham dự các giải đấu như tại Mỹ. Nhờ đó, trẻ có thêm thời gian chơi bóng tự do ngoài các buổi tập chính thức.

Bên trong công thức thành công

Haaland có xuất thân thuận lợi hơn nhiều cầu thủ khác, theo Mainstand. Ngôi sao này sinh ra ở Anh khi cha anh, Alf-Inge Haaland (thường được gọi chung là Alfie), đang thi đấu cho các câu lạc bộ Premier League là Leeds United và Manchester City.

Cả cha và mẹ anh đều là cựu vận động viên thể thao chuyên nghiệp. Cha anh là cầu thủ bóng đá trong khi mẹ anh là vận động viên bảy môn phối hợp. Nhờ nền tảng thể thao của cha mẹ, anh được tận hưởng một cuộc sống chất lượng và thường xuyên tiếp xúc với thể thao. Nhưng dù bạn có tin hay không, giấc mơ ban đầu của Haaland không phải là bóng đá.

Thuở nhỏ, anh luôn theo mẹ đến các sân tập và có cơ hội thử sức với môn nhảy xa lần đầu tiên. Kết quả là, Haaland hiện vẫn đang giữ kỷ lục thế giới về cú nhảy xa tại chỗ dài nhất dành cho lứa tuổi lên 5. Haaland đã nhảy được 1,63m vào ngày 22/1/2006.

Sau này, anh dấn thân vào bóng đá với sự ủng hộ của cha và dần trưởng thành tại câu lạc bộ Na Uy Bryne, nơi cũng là đội bóng ra mắt của cha anh. Chàng trai trẻ Haaland khi đó chỉ coi bóng đá là một hình thức giải trí vì anh còn chơi nhiều môn thể thao khác, ví dụ như bóng ném, điền kinh và golf.

Haaland ăn mừng bàn thắng thứ hai vào lưới Bờ Biển Ngà. Ảnh: Reuters.

Cha mẹ cho phép anh học nhiều môn thể thao khác nhau để tìm ra môn mình thích nhất. Cuối cùng, khi khoảng 9, 10 tuổi, anh nhận ra mình muốn chơi bóng đá hơn. Khi anh đã đặt ra mục tiêu cụ thể, cha mẹ luôn ủng hộ anh, nhờ đó anh mới trở thành một "quái vật" như ngày hôm nay.

Haaland được xem như một cầu thủ bóng đá mang hình dáng quái vật nhờ vào thể hình vạm vỡ, sự điêu luyện, bộ kỹ năng tuyệt vời và quan trọng nhất là khát khao chinh phục thử thách.

Không chỉ là thiên phú

Theo The Athletic, Haaland không phải thần đồng được giới chuyên môn đánh giá cao ngay từ đầu.

Trong các khóa đào tạo của Liên đoàn Bóng đá Na Uy, các học viên huấn luyện thường được xem đoạn video ghi lại cảnh Haaland năm 16 tuổi thực hiện bài tập dứt điểm. Phần lớn cú sút đều thiếu chính xác nên nhiều người cho rằng cậu khó có thể trở thành tuyển thủ quốc gia.

Điều khiến ông Hakon Grottland, người phụ trách phát triển cầu thủ của Liên đoàn Bóng đá Na Uy, ấn tượng lại là chi tiết khác.

"Cả đội đã lên xe trở về khách sạn nhưng Erling vẫn ở lại cùng huấn luyện viên và thủ môn để tiếp tục tập luyện", ông kể. “Có lẽ do đó nên cậu ấy mới trở thành người giỏi nhất, vì đã sút hỏng nhiều nhất nên cũng tập luyện nhiều nhất”.

Sự phát triển thể chất của Haaland cũng đến khá muộn. Khi 14 tuổi, anh thuộc nhóm cầu thủ nhỏ con nhất. Chỉ trong khoảng một năm sau đó, Haaland cao thêm khoảng 20 cm và tăng khoảng 20 kg.

Theo ông Grottland, việc không sở hữu lợi thế thể hình từ nhỏ lại là “lợi thế” giúp Haaland rèn luyện khả năng chọn vị trí và di chuyển thông minh.

“Khi còn nhỏ, cậu ấy không có ưu thế thể hình nên buộc phải học cách di chuyển linh hoạt và tìm khoảng trống để qua mặt hậu vệ. Nhờ thế mà sau này, cậu ấy đã trở thành ‘quái vật thông minh’”, ông nhận xét.

Ngoài tài năng, một điểm độc đáo khác là cách anh đối phó với các đối thủ và áp lực ngày càng tăng. Dù ở tuổi 11 hay 15, Haaland đều có thể bùng nổ với phong độ ấn tượng, bất chấp áp lực, kỳ vọng và mọi đối thủ. Đó là khả năng tập trung và những gì mình có thể làm được.

"Cậu ấy không quan tâm ai đang xem. Cậu ấy không bận tâm liệu mình đang chơi với bạn bè cho vui hay thi đấu cho đội tuyển quốc gia. Cậu ấy không bao giờ sợ hãi. Cậu ấy luôn tôn trọng đối thủ. Cậu ấy chỉ là không bao giờ quan tâm họ là ai", Gunnar Halle, trợ lý huấn luyện viên của Molde (câu lạc bộ thứ hai của Haaland), nhận xét.

"Cậu ấy không sợ bất cứ điều gì. Khi còn nhỏ, cậu ấy thường tập luyện một mình, lặp đi lặp lại các bài tập vì cậu ấy luôn ấp ủ mục tiêu lớn lao là vươn tới đỉnh cao. Cậu ấy là người chưa bao giờ phải để các huấn luyện viên hay những người xung quanh thúc giục. Cậu ấy luôn biết rõ: Mình sẽ trở thành một cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp", Halle nói thêm.

Không chỉ gây ấn tượng bằng khả năng ghi bàn, Haaland còn được nhiều chuyên gia đánh giá cao nhờ tính cách cởi mở và tinh thần tập thể.

“Niềm vui của cậu ấy khi đồng đội ghi bàn dường như còn lớn hơn lúc chính mình lập công. Đó là điều rất hiếm gặp ở các ngôi sao hàng đầu”, Giáo sư tâm lý thể thao Geir Jordet nhận xét.

Theo The Athletic, hình ảnh gần gũi ấy giúp sức hút của Haaland tăng mạnh trong thời gian diễn ra World Cup. Chỉ trong một tháng, tài khoản mạng xã hội của anh thu hút thêm hàng triệu người theo dõi, còn kênh video cá nhân có thêm gần 900.000 người đăng ký.

Haaland và Isabel Haugseng Johansen có một mối tình lâu năm, bắt đầu khi cả hai còn rất trẻ. Mối quan hệ của cặp đôi nở rộ cả trong và ngoài sân cỏ. Ảnh: SUN SPORTS, Instagram/@isabellaa.

Na Uy chưa từng thắng một trận đấu thuộc vòng loại trực tiếp tại World Cup. Tuy nhiên, đội tuyển hiện chỉ còn cách cột mốc lịch sử đầu tiên vào bán kết đúng 90 phút. Nếu vượt qua Anh vào sáng 12/7 (giờ Việt Nam), Haaland nhiều khả năng sẽ chạm trán Lionel Messi và Argentina.

Sau chiến thắng trước Brazil với dấu ấn đậm nét của Haaland, huấn luyện viên Stale Solbakken gọi đây là "ngày vĩ đại nhất trong lịch sử bóng đá Na Uy". Hàng nghìn người đã đổ ra đường phố Oslo để ăn mừng và sẽ tiếp tục dõi theo trận tứ kết gặp Anh. Thế nhưng, dù hàng triệu người Na Uy giờ đây đều dõi theo từng trận thắng thua của đội tuyển, triết lý đào tạo bóng đá mà nước này theo đuổi vẫn không thay đổi.

"Chúng tôi không đánh giá giá trị của một con người qua việc họ có giỏi sút bóng hay không", huấn luyện viên thời niên thiếu của Haaland từng nói.

Danh Tú