Điều gì đã xảy ra sau khi Elon Musk ngắt kết nối Starlink của quân đội Nga?

"Tất cả những gì chúng tôi còn lại bây giờ", một lính Nga nói, "là radio, dây cáp và chim bồ câu".

Theo các đoạn ghi âm vô tuyến do một đơn vị trinh sát Ukraine thu thập và chia sẻ với Mạng lưới Phóng viên Toàn cầu Axel Springer, quyết định hồi đầu tháng 2 của SpaceX nhằm ngắt quyền truy cập vào các thiết bị đầu cuối Internet vệ tinh Starlink đã gây ra sự hỗn loạn cho quân đội Nga. Lực lượng này vốn ngày càng phụ thuộc vào công nghệ của công ty do Elon Musk sở hữu để duy trì sự chiếm đóng tại Ukraine.

Sự cố đứt gãy liên lạc đã hạn chế đáng kể năng lực quân sự của Nga, tạo ra những cơ hội mới cho lực lượng Ukraine. Theo tính toán của truyền thông dựa trên dữ liệu từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), trong những ngày sau khi Starlink bị ngắt, Ukraine đã giành lại khoảng 200km2 lãnh thổ ở khu vực đông nam.

Chiến trường mất kết nối

Từ ngày 4/2, SpaceX bắt đầu yêu cầu xác minh các thiết bị đầu cuối Starlink, chặn quyền truy cập dịch vụ đối với các đơn vị Nga. Lực lượng tình báo Ukraine ngay lập tức ghi nhận lính Nga phàn nàn về sự cố của "Kosmos" và "Sinka" - mật danh của Starlink và ứng dụng nhắn tin Telegram.

Theo các bản ghi âm, binh lính cho biết họ bị mất kết nối, không thể truyền hình ảnh.

Cả SpaceX và Bộ Ngoại giao Nga đều không phản hồi yêu cầu bình luận của Politico.

Drone của quân đội Ukraine thu thập hình ảnh cho thấy quân đội Nga sử dụng rộng rãi các thiết bị đầu cuối Starlink trên chiến trường. Ảnh: POLITICO

Một lính trinh sát đường không mật danh Mustang thuộc Lữ đoàn Bureviy cho biết: "Về phía Nga, chúng tôi quan sát thấy ngay trong ngày Starlink bị tắt, hỏa lực pháo binh và súng cối đã giảm mạnh. Các hoạt động thả bộc phá từ drone và tấn công bằng máy bay không người lái góc nhìn thứ nhất cũng đột ngột giảm sút. Việc phối hợp giữa các đơn vị của họ trở nên khó khăn hơn".

Vai trò xương sống của Starlink

Mạng Internet vệ tinh đã trở thành một công cụ chiến yếu trên chiến trường, duy trì các hoạt động drone công nghệ cao và thay thế bộ đàm trong tác chiến. Kể từ cuộc tấn công của Nga vào tháng 2/2022, các chính phủ phương Tây đã cung cấp hàng nghìn thiết bị Starlink cho Kiev để thay thế hạ tầng viễn thông truyền thống bị tàn phá.

Với các thiết bị đầu cuối di động, quân đội không cần rải hàng km dây cáp dễ bị đứt đoạn do pháo kích. Cảnh quay từ máy bay không người lái được truyền theo thời gian thực đến sở chỉ huy, hỏa lực được hiệu chỉnh độ chính xác và thông tin tác chiến được chia sẻ tức thời qua các ứng dụng nhắn tin mã hóa như Signal hay Telegram.

Theo nhà phân tích quân sự Franz-Stefan Gady, Starlink đã tạo thành "xương sống kết nối” trên chiến trường.

Nhận thấy lợi thế này, lực lượng Nga cũng bắt đầu thu gom Starlink. Đến năm 2025, các thiết bị này xuất hiện ở hầu hết mọi vị trí của Nga dọc theo đường giới tuyến. "Có thời điểm, cảm giác như quân Nga có nhiều thiết bị hơn cả chúng tôi", Mustang kể lại. Chính phủ Ukraine sau đó cáo buộc Nga mua thiết bị qua nước thứ ba và hối thúc SpaceX can thiệp.

Một thiết bị Starlink. Ảnh: Bloomberg

Trả lời kênh truyền hình Freedom TV, Yuriy Fedorenko, chỉ huy Lữ đoàn Máy bay không người lái Achilles thứ 429 của Ukraine, chỉ ra các vệ tinh của Mỹ cung cấp cho các đơn vị Nga quyền kiểm soát lực lượng và máy bay không người lái theo thời gian thực, giúp họ có cái nhìn tổng quan về đường giới tuyến để từ đó đưa ra quyết định tốt hơn.

Hệ quả từ đợt thanh lọc của SpaceX

Động thái siết chặt hệ thống xác minh của SpaceX vào đầu tháng 2 đã cắt đứt hoàn toàn mạng lưới Starlink chưa đăng ký tại khu vực Nga kiểm soát. Chỉ những thiết bị được đưa vào "danh sách trắng" của Bộ Quốc phòng Ukraine mới tiếp tục hoạt động, số còn lại bị hủy kích hoạt từ xa.

Việc ngắt kết nối tạm thời đã giúp Ukraine làm chậm đà tiến của lực lượng Nga và thực hiện các cuộc phản công cục bộ. Đến giữa tháng 2, các cuộc pháo kích của Nga bắt đầu tăng trở lại, nhưng chủ yếu nhắm vào các vị trí tiền tuyến đã được lập bản đồ từ trước - dấu hiệu cho thấy Nga chưa khôi phục hoàn toàn năng lực đã mất.

Hiện tại, lực lượng Nga buộc phải phụ thuộc nhiều hơn vào liên lạc vô tuyến, tạo thêm sơ hở để Ukraine đánh chặn. Họ có thể sẽ cố gắng chuyển sang các thiết bị vệ tinh nội địa, nhưng tốc độ và chất lượng kết nối kém hơn đáng kể, đồng thời kích thước lớn khiến chúng khó cất giấu.

Trong khi đó, phía Nga hạ thấp mức độ ảnh hưởng của sự việc này. Valery Tishkov, quan chức thông tin liên lạc của quân đội Nga, cho biết Starlink chỉ được sử dụng ở mức độ không đáng kể và khẳng định quân đội "sở hữu toàn bộ các dịch vụ liên lạc hiện đại do trong nước sản xuất. Hệ thống kiểm soát tác chiến hoạt động ổn định, đảm bảo khả năng chỉ huy và kiểm soát lực lượng trên tiền tuyến".

(Tổng hợp)

Du Lam