Diễn đàn Kinh tế Davos 2026: Tâm điểm AI, địa chính trị

Có thể nói bao trùm Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) - hội nghị thường niên tại Davos (Thụy Sĩ) năm nay là tình hình căng thẳng leo thang giữa Mỹ và các đồng minh Âu. Các nhà lãnh đạo cảnh báo trật tự thế giới đang rạn nứt, chủ nghĩa đơn phương gia tăng và trí tuệ nhân tạo đe dọa lực lượng lao động toàn cầu.

"AI" đi xuyên suốt hội nghị

Trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành chủ đề xuyên suốt tại WEF Davos 2026, nơi các lãnh đạo công nghệ hàng đầu vừa đặt nhiều kỳ vọng vừa bày tỏ không ít lo ngại về những tác động sâu rộng của AI đối với việc làm, xã hội và an ninh toàn cầu, theo tờ euronews.

Một trong những phát biểu đáng chú ý là của tỉ phú Elon Musk, người cho rằng AI có thể thông minh hơn bất kỳ con người nào “ngay cuối năm nay, muộn nhất là năm sau”. Ông dự báo tương lai mỗi người đều sở hữu robot cá nhân, mở ra sự “dồi dào cho tất cả”, giúp xóa đói nghèo và nâng cao mức sống. Theo ông Musk, robot hình người sẽ phát triển rất nhanh, song thách thức lớn là nguồn điện để vận hành AI.

AI, địa chính trị phủ bóng Diễn đàn Kinh tế Davos 2026. Ảnh minh họa: WEF

CEO Microsoft Satya Nadella kêu gọi khai thác AI theo hướng tạo giá trị thực cho xã hội, nhưng cảnh báo việc triển khai sẽ không đồng đều do phụ thuộc vốn và hạ tầng. Các chuyên gia như Yoshua Bengio và Yuval Noah Harari cũng liên tiếp cảnh báo rủi ro khi AI ngày càng giống con người và nguy cơ siêu trí tuệ vượt ngoài tầm kiểm soát, đặt ra nhu cầu cấp thiết về quản trị và điều tiết công nghệ.

Ông Larry Fink - CEO BlackRock - bày tỏ lo ngại AI có thể lặp lại những bất cập của mô hình kinh tế trong 3 thập niên qua, khi lợi ích chủ yếu chảy vào tay nhóm sở hữu mô hình, dữ liệu và hạ tầng. Đáng chú ý, ông dự báo AI sẽ gây ra sự xáo trộn lớn đối với lực lượng lao động trí óc, tương tự "cơn địa chấn" mà toàn cầu hóa từng gây ra cho lĩnh vực sản xuất trước đây.

Cụ thể hóa nguy cơ này, ông Alex Karp - CEO Palantir - đưa ra nhận định chấn động: "AI sẽ hủy hoại các công việc thuộc khối khoa học xã hội và nhân văn". Ông thẳng thắn cho rằng những nhân sự chỉ thuần túy có kiến thức lý thuyết sẽ rất khó cạnh tranh, trong khi thị trường vẫn đảm bảo chỗ đứng cho nhóm có kỹ năng thực hành và nghề nghiệp cụ thể.

Ở góc độ giải pháp, bà Julie Sweet - CEO Accenture - nhấn mạnh các quốc gia cần coi trung tâm dữ liệu là vấn đề chiến lược gắn liền với "AI chủ quyền" (Sovereign AI), chứ không đơn thuần là cơ sở vật chất.

Theo hãng tin Bloomberg, bà Sweet cho rằng dù thị trường lao động bị xáo trộn, doanh nghiệp vẫn có thể kiến tạo cơ hội mới ở cấp độ đầu vào nếu đầu tư đúng mức cho giáo dục và hợp tác chặt chẽ với các trường đại học ngay từ giai đoạn khởi đầu này.

Nhà kinh tế trưởng của S&P Global Ratings - ông Paul Gruenwald nói rằng các cuộc thảo luận về kinh tế vĩ mô năm nay kém sôi động hơn tại Davos, do kinh tế toàn cầu năm 2025 nhìn chung tích cực, nhờ căng thẳng thuế quan hạ nhiệt, tiêu dùng và thị trường lao động vững vàng, cùng lực cầu từ làn sóng đầu tư vào AI và các trung tâm dữ liệu.

Địa chính trị bao trùm Davos

Diễn đàn Davos năm nay đã bị phủ bóng bởi các toan tính địa chính trị, với tâm điểm xoay quanh Tổng thống Mỹ Donald Trump và những tranh cãi gay gắt liên quan vấn đề Mỹ muốn kiểm soát Greenland (Đan Mạch), theo euronews.

Cho đến nay, chủ đề được bàn luận nhiều nhất tại Davos là căng thẳng liên quan các đe dọa áp thuế của Mỹ đối với các đồng minh châu Âu xoay quanh Greenland, trong bối cảnh các nhà lãnh đạo cảnh báo liên minh đang bị chia rẽ và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ bị xói mòn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Hội nghị thường niên Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) 2026 ở TP Davos (Thụy Sĩ) ngày 21-1. Ảnh: THE NEW YORK TIMES

Ban đầu, bầu không khí tại Davos trở nên đặc biệt căng thẳng khi Tổng thống Mỹ tái khẳng định yêu cầu kiểm soát Greenland, chỉ trích Đan Mạch "vô ơn" và cảnh báo châu Âu đang đi chệch hướng.

Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Mỹ cuối cùng đã đưa ra những tuyên bố xoa dịu tình hình, khi ông tuyên bố một thỏa thuận về Greenland đang trong tầm tay, loại trừ khả năng sử dụng vũ lực đối với hòn đảo và quan trọng nhất là hoãn các mức thuế quan lên châu Âu vốn dự kiến có hiệu lực từ ngày 1-2.

Cùng ngày 22-1 tại WEF Davos, Tổng thống Ukraine - ông Volodymyr Zelensky cảnh báo châu Âu vẫn chưa đủ năng lực tự bảo vệ, dù các mối đe dọa ngày càng rõ rệt, theo tờ Kyiv Independent.

Tổng thống Ukraine cho rằng châu Âu liên tục thừa nhận nguy cơ nhưng thiếu hành động răn đe thực chất, khiến uy tín bị xói mòn và phát đi tín hiệu nguy hiểm. “Hôm nay họ nhắm vào Ukraine. Ngày mai có thể là bất kỳ quốc gia NATO nào” - ông Zelensky nhấn mạnh.

Tổng thống Ukraine - ông Volodymyr Zelensky có bài phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos (Thụy Sĩ) ngày 22-1. Ảnh: AFP

Trước đó, các lãnh đạo thế giới đã đồng loạt lên tiếng cảnh báo về sự xói mòn của trật tự quốc tế. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhận định thế giới đang dịch chuyển sang giai đoạn "không có luật lệ", nơi luật pháp quốc tế bị chà đạp bởi "luật của kẻ mạnh".

Chia sẻ quan điểm này, Thủ tướng Canada Justin Trudeau cho rằng thế giới đang bước vào giai đoạn "đứt gãy", khi hội nhập kinh tế bị biến thành công cụ gây sức ép, buộc các quốc gia phải định hình lại chiến lược sinh tồn.

Ở góc độ an ninh chiến lược, giới chức châu Âu lo ngại sự rạn nứt này sẽ tạo cơ hội cho các đối thủ. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cảnh báo vòng xoáy đối đầu Mỹ - Âu chỉ khiến những đối thủ mà phương Tây muốn kiềm chế được hưởng lợi.

Trong khi đó, Tổng thư ký NATO Mark Rutte thẳng thắn cho rằng việc sa đà vào vấn đề Greenland đang khiến thế giới "lạc trọng tâm" và xao nhãng khỏi cuộc chiến tại Ukraine - nơi cần sự ủng hộ cấp thiết và liên tục.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte. Ảnh: WEF

Trước những diễn biến trên, Chủ tịch WEF Børge Brende nói rằng các mối lo ngại địa chính trị đã lấn át hoàn toàn các chủ đề kinh tế tại diễn đàn năm nay, đồng thời cảnh báo rằng các cuộc leo thang xung đột nghiêm trọng có thể sẽ "giết chết" tăng trưởng toàn cầu.

DƯƠNG KHANG