Diễn đàn HTX Quốc gia năm 2026: Hoàn thiện thể chế, nâng chuẩn HTX để thúc đẩy liên kết với doanh nghiệp

Nâng chuẩn nội tại - điều kiện để HTX trở thành đối tác tin cậy của doanh nghiệp

Ông Phạm Kim Tiến - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Sen Quê Bác

Khi nói đến việc kết nối giữa HTX và hệ sinh thái kinh tế tư nhân, chúng tôi cho rằng câu hỏi quan trọng nhất không phải là doanh nghiệp có sẵn sàng hợp tác hay không, mà là HTX đã sẵn sàng để được tin cậy hay chưa. Trong bối cảnh kinh tế hiện nay, khi doanh nghiệp không chỉ tìm nguồn cung mà còn tìm đối tác có năng lực thực chất, chúng tôi nhận thấy không phải là doanh nghiệp có cần HTX hay không, mà là HTX đã đủ tin cậy để doanh nghiệp lựa chọn hay chưa. Thực tế cho thấy, doanh nghiệp ưu tiên những đối tác có chất lượng ổn định, có dữ liệu minh bạch, có quản trị rõ ràng, có khả năng thích ứng thị trường.

Nếu HTX không đáp ứng được các yếu tố này thì việc liên kết chỉ mang tính ngắn hạn và thiếu bền vững. Vì vậy, chúng tôi xác định nâng chuẩn nội tại là điều kiện tiên quyết để HTX tham gia sâu vào chuỗi giá trị. Xuất phát từ một HTX nông nghiệp gắn với cây sen truyền thống, chúng tôi đã từng bước chuyển mình theo hướng chuyên nghiệp hóa, tập trung vào 4 trụ cột chính, đó là:chuẩn hóa chất lượng, truy xuất nguồn gốc, nâng cao năng lực quản trị và ứng dụng công nghệ.

Thông điệp gửi tới cộng đồng doanh nghiệp: HTX sẵn sàng nâng chuẩn, sẵn sàng minh bạch và sẵn sàng chuyên nghiệp hóa để trở thành đối tác tin cậy trong chuỗi giá trị. Chúng tôi không chỉ mong được bao tiêu sản phẩm, mà còn mong muốn được tham gia vào quá trình tạo ra giá trị cùng doanh nghiệp, từ sản xuất, chế biến đến xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường.

HTX có thể đảm nhận nhiều vai trò thiết yếu trong hệ sinh thái kinh tế tư nhân

Ths Phạm Thị Lý - Giám đốc HTX Nông nghiệp hữu cơ Tiên Dương

Từ thực tiễn hoạt động của HTX Nông nghiệp Hữu cơ Tiên Dương, chúng tôi nhận thấy hợp tác xã có thể đảm nhận nhiều vai trò thiết yếu.

Thứ nhất, là cầu nối giữa sản xuất nhỏ lẻ và thị trường lớn. Nông dân Việt Nam phần lớn sản xuất quy mô nhỏ, khó tiếp cận thị trường tiêu chuẩn cao. Hợp tác xã giúp tổ chức lại sản xuất, tiêu chuẩn hóa quy trình, từ đó tạo ra sản phẩm có chất lượng đồng đều và đủ sức cạnh tranh.

Thứ hai, là nền tảng cho đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp. Thông qua hợp tác xã, các tiến bộ kỹ thuật như canh tác hữu cơ, truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số… được triển khai đồng bộ và hiệu quả hơn so với từng hộ riêng lẻ.

Thứ ba, là đối tác tin cậy của doanh nghiệp và nhà đầu tư. Trong hệ sinh thái kinh tế tư nhân, doanh nghiệp cần nguồn cung ổn định, còn nông dân cần đầu ra bền vững. Hợp tác xã đóng vai trò trung gian, giảm rủi ro cho cả hai phía.

Thứ tư, là nhân tố thúc đẩy phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội. Không chỉ tạo lợi nhuận, hợp tác xã còn góp phần bảo vệ môi trường, giữ gìn văn hóa địa phương và nâng cao đời sống cộng đồng.Trong một nền kinh tế hiện đại, không có một mô hình nào có thể phát triển đơn lẻ. Hợp tác xã, doanh nghiệp và các chủ thể khác cần cùng nhau tạo nên một hệ sinh thái kinh tế tư nhân năng động, linh hoạt và bền vững.

Hợp tác xã không phải là mô hình cũ kỹ, mà đang trở thành một giải pháp mới cho những bài toán phát triển bao trùm, bền vững và nhân văn. Với sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội, chúng tôi tin rằng hợp tác xã sẽ tiếp tục khẳng định vai trò của mình trong giai đoạn phát triển mới.Trên hành trình của mình có một câu nói khiến tôi luôn trăn trở: “Con đường ngắn nhất từ dạ dày đến nghĩa địa đôi khi lại bắt đầu từ chính cách chúng ta sản xuất ra thực phẩm".

Câu nói ấy không chỉ là một lời cảnh tỉnh, mà còn là động lực để chúng tôi – những người nông dân, những người làm hợp tác xã – lựa chọn một con đường khó hơn, nhưng đúng đắn hơn: làm nông nghiệp sạch, nông nghiệp tử tế và nông nghiệp có trách nhiệm. HTX Nông nghiệp Hữu cơ Tiên Dương sẽ kiên định với hướng đi đã lựa chọn. Chúng tôi mong nhận được sự quan tâm ủng hộ, hỗ trợ hợp tác từ các nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người tiêu dùng

Liên kết sản phẩm tiêu thụ nông sản với doanh nghiệp

Ông Trịnh Văn Cường - Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Nông nghiệp Vĩnh Cường

Từ thực tiễn hoạt động, HTX Vĩnh Cường rút ra ba kinh nghiệm then chốt. Thứ nhất, liên kết chặt chẽ “4 nhà” (Nhà nước – Nhà khoa học – Doanh nghiệp – Nông dân) để đảm bảo chuỗi giá trị bền vững.

Thứ hai, lấy lợi ích của thành viên làm trung tâm, coi sự hài lòng của nông dân là thước đo hiệu quả hoạt động.

Thứ ba, chủ động chuyển đổi số trong quản lý và sản xuất, ứng dụng phần mềm truy xuất vùng trồng, quản lý vật tư, hợp đồng tiêu thụ nhằm minh bạch và nâng cao năng suất.

Trong giai đoạn từ nay đến năm 2030, HTX Vĩnh Cường tiếp tục mở rộng quy mô vùng nguyên liệu, xây dựng mô hình “HTX xanh – nông nghiệp tuần hoàn – phát thải thấp”, đẩy mạnh chuyển đổi số và thương mại điện tử trong tiêu thụ lúa gạo.

HTX sẽ tiếp tục phát huy tinh thần thi đua “Lao động giỏi – Sản xuất giỏi”, góp phần thực hiện thắng lợi Đề án Phát triển bền vững một triệu ha lúa chất lượng cao của Chính phủ và mục tiêu xây dựng nông thôn mới nâng cao, kiểu mẫu.

Mặc dù còn nhiều khó khăn, thách thức nhưng với sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo của UBND tỉnh, Ban chỉ đạo đổi mới phát triển Kinh tế tập thể, sự hỗ trợ của Liên minh Hợp tác xã tỉnh và các Sở, ngành chuyên môn cùng với sự năng động, sáng tạo, trách nhiệm, dám nghĩ, dám làm của đội ngũ cán bộ quản lý HTX; cán bộ, thành viên HTX đoàn kết, tổ chức liên kết sản xuất, kinh doanh như: Tổ chức thực hiện các dịch vụ cung ứng đầu vào, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật phục vụ sản xuất, bao tiêu đầu ra sản phẩm cho thành viên và cộng đồng với giá cả có lợi nhất, góp phần làm giảm giá thành sản phẩm, tăng năng suất, tăng thu nhập cho thành viên, từng bước cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho thành viên.

Hiệu quả của kinh tế tập thể kiểu mới khẳng định rằng khi nông dân biết liên kết, hợp tác, cùng chia sẻ lợi ích, thì nông nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển bền vững, xanh và hội nhập quốc tế.

Xây dựng Chương trình quốc gia về kết nối HTX - doanh nghiệp để tạo ra những "Cụm liên kết ngành"

Ông Nguyễn Đình Tuấn - Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Thanh Hóa

Để tiếp tục thực hiện có hiệu quả chính sách hỗ trợ phát triển liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp trên địa bàn trong thời gian tới, tôi xin đề xuất với Chính phủ, bộ, ngành, cơ quan trung ương một số nội dung.

Thứ nhất, tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện thể chế, chính sách hỗ trợ của nhà nước cho các mô hình liên kết giữa hợp tác xã và doanh nghiệp. Rà soát, sửa đổi bổ sung Nghị định số 98/NĐ-CP ngày 05/7/2018 của Chính phủ và Ban hành Quyết định mới thay thế Quyết định số 1804/QĐ-TTg ngày 13/11/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã giai đoạn 2021 – 2025 phù hợp với Luật HTX 2023, để tổ chức triển khai thực hiện giai đoạn 2026 - 2030.

Thứ hai, xây dựng các sàn giao dịch điện tử, cơ sở dữ liệu về hợp tác xã và doanh nghiệp, cung cấp thông tin thị trường, truy xuất nguồn gốc sản phẩm để tạo sự kết nối và minh bạch.

Thứ ba, tiếp tục quan tâm, ưu tiên bổ sung thêm nguồn ngân sách Trung ương phân bổ cho các địa phương thực hiện các chính sách hỗ trợ phát triển liên kết giữa doanh nghiệp và hợp tác xã.

Thứ tư, xây dựng Chương trình quốc gia về kết nối HTX - doanh nghiệp để tạo ra những "Cụm liên kết ngành" có sức cạnh tranh quốc tế.Kinh tế tập thể chỉ mạnh khi nó nằm trong lòng một nền kinh tế sôi động.

Việc kết nối với hệ sinh thái kinh tế tư nhân chính là con đường ngắn nhất để hiện đại hóa khu vực HTX. Kết nối với hệ sinh thái tư nhân không phải là ‘hòa tan’ HTX, mà là mượn sức mạnh của thị trường để nâng tầm giá trị cốt lõi của KTTT. Chúng tôi tin rằng sự bắt tay này sẽ tạo ra một nền kinh tế đa tầng, tự cường và giàu sức cạnh tranh.

Cần đặt mối quan hệ DN – HTX trong cấu trúc rộng hơn của hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp

Ông Võ Minh Cảnh Chủ tịch Liên minh HTX thành phố Cần Thơ

Một trong những điểm cần nhấn mạnh khi xem xét mối quan hệ giữa HTX và doanh nghiệp tư nhân là không thể nhìn nhận đơn thuần như một quan hệ cung – cầu truyền thống, mà cần đặt trong cấu trúc rộng hơn của hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp hiện đại.

Trong hệ sinh thái đó, các tác nhân không chỉ tương tác thông qua thị trường mà còn thông qua thể chế, công nghệ, chuẩn mực chất lượng và áp lực cạnh tranh toàn cầu.Tại khu vực ĐBSCL, đặc biệt ở TP Cần Thơ mới (gồm Cần Thơ, Hậu Giang và Sóc Trăng), động lực thúc đẩy liên kết trong những năm gần đây đến từ ba yếu tố chính.

Thứ nhất là áp lực thị trường, khi các doanh nghiệp xuất khẩu buộc phải đảm bảo truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và tính ổn định của vùng nguyên liệu. Điều này khiến họ không thể tiếp tục thu mua theo kiểu “thị trường tự do” mà phải thiết lập quan hệ dài hạn với các tổ chức sản xuất như HTX.

Thứ hai là tác động của biến đổi khí hậu, đặc biệt là xâm nhập mặn và biến động nguồn nước, buộc các hộ nông dân phải liên kết lại để chia sẻ rủi ro và tối ưu hóa nguồn lực.

Thứ ba là sự thúc đẩy từ chính sách, khi Nhà nước ngày càng nhấn mạnh vai trò của kinh tế tập thể và liên kết chuỗi giá trị.Bên cạnh các động lực đó, các rào cản vẫn tồn tại dai dẳng và mang tính cấu trúc. Một trong những rào cản lớn nhất là sự bất cân xứng về quyền lực thị trường giữa doanh nghiệp và HTX.

Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp nắm giữ thông tin thị trường, công nghệ và kênh phân phối, trong khi HTX phụ thuộc vào doanh nghiệp về đầu ra. Điều này dẫn đến tình trạng HTX bị động trong đàm phán, thậm chí chấp nhận các điều khoản bất lợi.Một rào cản khác là sự thiếu chuẩn hóa trong hoạt động của HTX.

Dù số lượng HTX tăng nhanh, nhưng chất lượng hoạt động chưa đồng đều. Nhiều HTX vẫn mang tính hình thức, thiếu năng lực quản trị, thiếu minh bạch tài chính và chưa thực sự hoạt động theo nguyên tắc thị trường. Điều này làm giảm niềm tin của doanh nghiệp, khiến họ e ngại khi thiết lập quan hệ hợp tác dài hạn.

Ngoài ra, hệ thống logistics và hạ tầng hỗ trợ chuỗi giá trị tại ĐBSCL còn nhiều hạn chế. Chi phí vận chuyển cao, thiếu kho lạnh, thiếu trung tâm chế biến quy mô lớn khiến cho việc liên kết chuỗi bị gián đoạn, làm giảm hiệu quả hợp tác giữa HTX và doanh nghiệp.

Đỗ Kiều ghi