Điểm yếu chí tử của Hải quân Mỹ trước Iran

Các binh sĩ NATO tham gia tập trận "Lá chắn biển" năm 2024. Ảnh: Reuters.

Trong “cuộc chiến” phong tỏa eo biển Hormuz, ngoài tên lửa và các thiết bị bay không người lái, thủy lôi là một trong những loại vũ khí được Iran sử dụng.

Hôm 17/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng Iran “với sự giúp đỡ của Mỹ, đã và đang gỡ bỏ toàn bộ thủy lôi”. Giới quan sát không mấy tin tưởng tuyên bố này: Một phần do Iran tái áp đặt lệnh phong tỏa eo biển Hormuz ngay ngày hôm sau, một phần do nghi ngờ năng lực rà phá thủy lôi của Mỹ.

Theo bà Emma Salisbury, chuyên gia quân sự tại Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (FPRI), cuộc xung đột hiện nay đã cho thấy sự thiếu hụt trong năng lực trên biển của cường quốc quân sự hàng đầu thế giới.

“NATO có năng lực rà phá thủy lôi đáng kể. Tuy vậy, Mỹ không mấy đóng góp vào năng lực này”, bà Salisbury nói, theo ABC News.

Năng lực bị lãng quên hàng thập kỷ

Trong những thập niên qua, Hải quân Mỹ ngày càng ít đầu tư vào năng lực rà phá thủy lôi. Điều này khiến Mỹ ngày càng phải dựa nhiều hơn vào năng lực của các đồng minh châu Âu. Theo bà Salisbury, đây là một trong những lý do Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi phương Tây hỗ trợ trong cuộc xung đột tại Hormuz.

Giáo sư Kevin Rowlands, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Liên quân Hoàng gia Anh (RUSI), cho rằng dù sở hữu khả năng rà phá thủy lôi nhất định, Hải quân Mỹ thường ưu tiên nguồn lực cho những năng lực phức tạp hơn.

“Thông thường, vấn đề chống thủy lôi sẽ được giao cho các đồng minh và đối tác do đơn giản và có chi phí thấp hơn”, ông nói. “Mỹ đầu tư vào các năng lực tầm xa và tự hành, thay vì tàu rà phá thủy lôi”.

Ngay khi chiến sự nổ ra, năng lực rà phá thủy lôi của Mỹ tiếp tục bị thu hẹp khi bốn tàu rà phá thủy lôi được đưa tới cảng Philadelphia để chuẩn bị giải ngũ. Hải quân Mỹ sẽ chỉ còn bốn tàu chuyên phá thủy lôi, đều thuộc lớp Avenger và đều được triển khai tại Nhật Bản.

Dù một số loại tàu chiến của Mỹ cũng có khả năng này, theo ông Kevin Eyer, cựu sĩ quan huấn luyện chống thủy lôi của Hải quân Mỹ, số lượng tàu của Mỹ có thể rà phá thủy lôi chỉ ngang với Hải quân Pháp và chỉ bằng một nửa Hải quân Trung Quốc.

Bốn tàu phá thủy lôi lớp Avenger của Mỹ trong một cuộc diễn tập năm 2019. Ảnh: Reuters.

Dù Mỹ không còn tàu, Mỹ vẫn có các loại thiết bị tự hành để đối phó với thủy lôi. Tuy vậy, các thiết bị này vẫn chưa được thử nghiệm trong một cuộc chiến thực tế.

“Họ sẽ phải thử nghiệm vũ khí với một đối thủ thật giữa thời điểm gian nan nhất”, ông nói.

“Hải quân Mỹ đã ngó lơ khả năng rà phá thủy lôi. Do số lượng tàu ít ỏi, chúng ta sẽ khó có thể hộ tống tàu chở dầu giữa xung đột”, ông Eliot Cohen, chuyên gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Mỹ (CSIS), nói với Wall Street Journal.

Cách làm hiện đại của Mỹ

Giới tình báo Mỹ hồi tháng 3 cho biết Iran đã triển khai thủy lôi ở eo biển Hormuz, tuy nhiên mức độ triển khai vẫn chưa rõ ràng. Ông Bryan Clark, cựu sĩ quan Hải quân Mỹ và hiện là chuyên gia tại Viện Hudson, cho rằng lượng thủy lôi của Iran ít hơn ước tính của các bên do họ không thể sử dụng các loại tàu rải thủy lôi cỡ lớn trước áp lực quân sự của Mỹ. Thay vào đó, Iran sử dụng các loại tàu nhỏ hơn và hoạt động trong bí mật.

Theo giáo sư Rowlands, một trong những nguyên nhân khiến thủy lôi là vũ khí hiệu quả nằm ở tính răn đe của loại vũ khí này.

“Năng lực răn đe của thủy lôi không chỉ nằm ở việc triển khai chúng. Chỉ cần một bên tuyên bố đã đặt thủy lôi và bên còn lại thực sự coi đây là điều nghiêm trọng - thế đã là đủ”, ông nói, đánh giá mọi nỗ lực rà phá thủy lôi sẽ vừa khó khăn, vừa tốn thời gian - thậm chí lên đến hàng tháng hay hàng năm.

Wall Street Journal ngày 19/4 đưa tin Mỹ đang triển khai các phương tiện không người lái dưới nước để rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz. Các thiết bị này sử dụng sóng sonar để rà quét từ lòng biển tới đáy biển, giúp thủy thủ có thể tránh xa khu vực nguy hiểm.

Ví dụ, tàu CUSV do RTX sản xuất sử dụng hệ thống sonar có khả năng rà quét vùng biển với chiều rộng khoảng 30 m. Tàu không người lái chạy bằng pin MK18 Mod 2 Kingfish của General Dynamics cũng có thể được triển khai từ một tàu nhỏ và di chuyển theo lộ trình đặt trước.

Sau khi xác định được vị trí, lực lượng rà phá có thể cử thêm các tàu không người lái đến hiện trường để phá thủy lôi bằng thuốc nổ hoặc kích nổ từ xa.

Hải quân Mỹ thử nghiệm thiết bị không người lái MK18 Mod 2 Kingfish. Ảnh: Hải quân Mỹ.

Theo phó đô đốc Kevin Donegan, cựu chỉ huy hạm đội 5 của Mỹ, mục tiêu ban đầu sẽ là tạo một hành lang đủ an toàn để tàu thuyền có thể qua lại. Sau đó, hành lang này sẽ dần được mở rộng.

Bên cạnh tàu và các thiết bị không người lái, hải quân Mỹ còn có thể sử dụng cả trực thăng và huấn luyện cá heo để rà phá thủy lôi.

Ngay cả quân đội Mỹ cũng không hoàn toàn tự tin vào năng lực của mình. Một bài viết của thiếu tá hải quân Matthew Hipple trên USNI News tháng 12/2024 nhận xét các năng lực mới này “không đủ bù đắp toàn bộ năng lực cần thiết”.

Thiếu tá Hipple cho rằng nước Mỹ chỉ thuộc nhóm “hạng ba” trong tác chiến thủy lôi và “không còn đủ khả năng xem nhẹ mối đe dọa từ thủy lôi hay áp dụng các giải pháp tạm bợ trong khủng hoảng”.

“Thay vì cố gắng tự mình xây dựng năng lực đối phó với thủy lôi, Hải quân Mỹ cần nhìn vào những ví dụ từ thành công của các đồng minh”, ông viết.

Tàu chở dầu quay đầu hàng loạt tại eo biển Hormuz Dữ liệu hàng hải cho thấy nhiều tàu dầu, LNG tiến sát eo Hormuz rồi đồng loạt quay đầu khi Iran tái áp đặt kiểm soát quân sự, tuyên bố đóng tuyến để đáp trả phong tỏa của Mỹ, khiến dòng chảy năng lượng toàn cầu thêm rủi ro.

Hà Thủy