Di tích mộ và đền thờ Dực Quận công Lê Bùi Vị - Danh nhân xứ Thanh cần được bảo tồn, tôn tạo xứng tầm

Đền thờ Dực Quận công Lê Bùi Vị. Ảnh: Khắc Công

Trong dòng chảy lịch sử của quê hương Thanh Hóa, vùng đất Lưu Vệ, Quảng Xương cũ từng sản sinh nhiều bậc danh nhân có công với đất nước và Nhân dân. Một trong những nhân vật tiêu biểu là Dực Quận công Lê Bùi Vị, còn có tên là Lê Bá Trí - một vị đại thần thời Lê Trung Hưng, được triều đình trọng dụng, Nhân dân kính ngưỡng và nhiều đời vua ban sắc phong.

Dực Quận công Lê Bùi Vị sinh ngày 27 tháng 10 năm Quý Dậu, niên hiệu Chính Hòa thứ 14, tức năm 1693, dưới triều vua Lê Hy Tông. Ông là người làng Nhân Hậu, xã Lưu Vệ, tổng Lưu Vệ, huyện Quảng Xương, phủ Tĩnh Gia; địa danh sau này thuộc làng Dục Tú, xã Quảng Tân, huyện Quảng Xương và nay là xã Lưu Vệ, tỉnh Thanh Hóa. Ông là con trai thứ hai của Đức khởi tổ dòng họ Lê Bá là cụ Lê Bá Trực và thân mẫu là bà Bùi Thị Nghiêm.

Để ghi nhớ công ơn sinh thành, dưỡng dục của người mẹ, ông đã thay chữ “Bá” trong tên dòng họ bằng chữ “Bùi”, từ đó mang tên Lê Bùi Vị. Việc lấy họ mẹ làm tên đệm không chỉ thể hiện đạo hiếu sâu nặng mà còn trở thành một dấu ấn văn hóa đặc biệt trong thân thế của ông.

Sinh trưởng trong một gia đình có nền nếp, Lê Bùi Vị sớm có chí lớn, tài năng và phẩm chất hơn người. Trong quá trình phụng sự triều Lê Trung Hưng, ông đã lập nhiều công lao, được triều đình phong tước Dực Quận công. Chữ “Dực” mang ý nghĩa phò tá, nâng đỡ, giúp sức cho triều đình và đất nước; tước Quận công là một tước vị cao quý, thể hiện sự ghi nhận đặc biệt của nhà vua đối với tài năng, lòng trung thành và những đóng góp của ông.

Dực Quận công Lê Bùi Vị mất ngày 9 tháng 8 năm Giáp Ngọ, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 35, tức năm 1774. Sau khi qua đời, ông được nhà vua ban sắc phong là Trung đẳng Phúc thần, với nhiều mỹ tự tôn quý như: Địch Trung Hiển thánh, Anh Liệt Linh sảng, Thần Uy Đại vương, Dực Bảo Trung Hưng tôn thần, Đôn Ngưng tôn thần, Linh Phù tôn thần, Quang Ý Đại vương tôn thần.

Những mỹ tự ấy không chỉ ghi nhận công lao của một vị đại thần đối với triều đình mà còn thể hiện niềm tin và sự tôn kính của Nhân dân đối với một bậc tiền nhân có công bảo quốc, hộ dân. Nhà vua từng sai Nhân dân địa phương lập đền thờ ông theo điển lệ của Nhà nước. Các triều vua về sau tiếp tục ban sắc phong, cho thấy việc thờ phụng Dực Quận công Lê Bùi Vị có cơ sở lịch sử, pháp lý và tín ngưỡng lâu đời. Nhân dân địa phương cũng từng có bản tấu lên nhà vua xin tôn ông làm Hậu thần của xã Lưu Vệ.

Tư liệu của nhà nghiên cứu Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc còn cho biết, trước đây tại xã Quỳnh Đôi, huyện Thọ Xương, thành Thăng Long có đền thờ Quận công Lê Bùi Vị và ông được Nhân dân trong vùng tôn làm Phúc thần. Điều đó cho thấy phạm vi ảnh hưởng và sự tôn kính dành cho ông không chỉ giới hạn tại quê hương Quảng Xương, mà còn lan tới kinh thành Thăng Long.

Với thân thế, sự nghiệp và hệ thống sắc phong như trên, Dực Quận công Lê Bùi Vị là một nhân vật lịch sử có giá trị tiêu biểu của Thanh Hóa. Việc bảo tồn, phục dựng và tôn tạo nơi thờ phụng ông không chỉ đáp ứng nguyện vọng chính đáng của dòng họ và Nhân dân địa phương, mà còn góp phần bảo vệ di sản văn hóa, giáo dục truyền thống yêu nước, đạo lý uống nước nhớ nguồn và lòng biết ơn đối với các bậc tiền nhân có công với dân, với nước.

Thực tế cho thấy, việc tôn tạo đền thờ Dực Quận công Lê Bùi Vị đã được quan tâm nghiên cứu và xây dựng dự án. Tuy nhiên, quá trình triển khai gặp vướng mắc do vị trí đền thờ theo hồ sơ di tích và vị trí dự kiến phục dựng chưa được xác định thống nhất và phù hợp với tư liệu lịch sử. Đây là vấn đề cần được xem xét thận trọng, khoa học, nhưng không nên vì chưa thống nhất được địa điểm mà để một dự án có ý nghĩa lịch sử và văn hóa tiếp tục kéo dài. Vướng mắc về vị trí cần được coi là một nội dung phải tập trung tháo gỡ, không phải là lý do để dừng lại việc bảo tồn, tôn tạo di tích.

Để bảo đảm tính khách quan và chính xác, tỉnh Thanh Hóa cần quan tâm chỉ đạo các cơ quan chuyên môn phối hợp với chính quyền địa phương, dòng họ, các nhà nghiên cứu lịch sử và văn hóa tiến hành rà soát toàn bộ văn bia, sắc phong, thần phả, gia phả, bản đồ địa chính qua các thời kỳ, dấu tích khảo cổ và ký ức dân gian. Trên cơ sở đó, tổ chức hội thảo khoa học hoặc thành lập hội đồng tư vấn nhằm xác định vị trí đền thờ để có căn cứ lịch sử, khoa học và phù hợp với điều kiện thực tế hiện nay. Trường hợp chưa đủ cơ sở để khẳng định tuyệt đối vị trí nguyên gốc, có thể lựa chọn địa điểm phù hợp trong không gian lịch sử gắn với quê hương, nơi sinh, nơi hoạt động hoặc vùng thờ phụng truyền thống Dực Quận công Lê Bùi Vị. Việc lựa chọn cần được thuyết minh rõ ràng, công khai các căn cứ khoa học và nhận được sự đồng thuận của chính quyền, Nhân dân và dòng họ.

Tiếp tục rà soát, hoàn thiện và triển khai dự án bảo tồn, phục dựng, tôn tạo đền thờ Dực Quận công Lê Bùi Vị; không để đề án kéo dài do chưa thống nhất được vị trí. Cùng với đó, khảo sát, nghiên cứu khoa học để xác định địa điểm xây dựng hoặc phục dựng đền thờ bảo đảm phù hợp với tư liệu lịch sử, quy hoạch, cảnh quan và đời sống tín ngưỡng của Nhân dân. Số hóa, bảo quản và phát huy giá trị các sắc phong, thần tích, gia phả cùng những tư liệu có liên quan đến thân thế, sự nghiệp của Dực Quận công Lê Bùi Vị. Huy động nguồn lực xã hội hóa trên nguyên tắc Nhà nước định hướng, quản lý; Nhân dân, dòng họ và các tổ chức, cá nhân cùng chung tay đóng góp, bảo đảm công trình được xây dựng trang nghiêm, bền vững, đúng quy định và xứng tầm với công lao của tiền nhân.

Tôn tạo đền thờ Dực Quận công Lê Bùi Vị không đơn thuần là xây dựng một công trình tín ngưỡng, mà là phục hồi một địa chỉ văn hóa, trả lại cho lịch sử một không gian tưởng niệm xứng đáng và trao cho các thế hệ mai sau một nơi giáo dục truyền thống sinh động, sâu sắc.

Một công trình văn hóa gắn với danh nhân đã được các triều vua sắc phong, được Nhân dân tôn làm Phúc thần và thờ phụng qua nhiều thế hệ cần được nghiên cứu, bảo tồn và tôn vinh tương xứng. Việc sớm tháo gỡ vướng mắc về địa điểm, tiếp tục triển khai dự án tôn tạo đền thờ Dực Quận công Lê Bùi Vị là việc làm cần thiết, hợp đạo lý, đúng với trách nhiệm bảo tồn di sản và phù hợp với nguyện vọng của Nhân dân.

Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội