Đề xuất mở rộng định danh điện tử với dữ liệu, sự kiện, giao dịch, địa điểm, không gian

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang cho biết, việc ban hành Luật nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý đầy đủ, thống nhất và có hiệu lực pháp lý cao về định danh và xác thực điện tử, làm cơ sở cho việc tạo lập, quản lý, sử dụng danh tính điện tử trong các hoạt động quản lý nhà nước, giao dịch điện tử và phát triển kinh tế số, xã hội số.

Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang trình bày Tờ trình.

Về phạm vi điều chỉnh, dự thảo Luật quy định về định danh và xác thực điện tử; quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và cá nhân có liên quan.

Về đối tượng định danh điện tử, dự thảo xác định 5 nhóm đối tượng: cơ quan, tổ chức, cá nhân; sản phẩm, hàng hóa, tài sản vật chất và đối tượng vật chất khác; cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, âm thanh, video, ứng dụng, phần mềm và các dịch vụ số; sự kiện, giao dịch, hành vi; địa điểm và không gian; giao Chính phủ quy định việc định danh, xác thực điện tử đối với đối tượng thuộc lĩnh vực quân sự, quốc phòng, cơ yếu.

Quy định nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu, không thu thập lại dữ liệu đã có; nghiêm cấm sử dụng sinh trắc giả, hình ảnh giả tạo bằng công nghệ hoặc gian lận công nghệ khác để tạo lập, giả mạo danh tính điện tử; quy định chế độ ghi nhận, lưu vết, truy vết và trách nhiệm giải trình trong toàn bộ quá trình định danh, xác thực điện tử.

Về mô hình định danh điện tử, dự thảo quy định thực hiện theo 2 phương thức: Nhà nước đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng để trực tiếp thực hiện hoạt động định danh điện tử; địa điểm, không gian; đối tượng thuộc dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng; đối tượng đã được chứng nhận sở hữu, sử dụng; sản phẩm, hàng hóa rủi ro cao và đối tượng bí mật nhà nước.

Tổ chức đủ điều kiện tự đầu tư, thiết lập hệ thống, nền tảng và cơ sở hạ tầng để thực hiện hoạt động định danh điện tử. Đối với các đối tượng còn lại, đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ định danh thương mại.

Các đại biểu tham dự phiên họp sáng 26/10.

Về Hệ thống định danh và xác thực điện tử gồm: Cơ sở dữ liệu quốc gia về định danh và xác thực điện tử; Nền tảng định danh và xác thực điện tử; Ứng dụng định danh quốc gia (VNeID); Hệ thống quản lý hiệu lực của danh tính điện tử và chứng thư điện tử xác nhận thông tin; Cổng định danh và xác thực điện tử quốc gia và các phần mềm, ứng dụng, hệ thống thông tin khác. 

Các hệ thống thông tin có liên quan được kết nối với Hệ thống để phục vụ quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công và phát triển kinh tế - xã hội.

Ngoài ra, dự thảo quy định nguyên tắc công nhận lẫn nhau đối với danh tính điện tử, kết quả xác thực của nước ngoài để sử dụng trong giao dịch xuyên biên giới; sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan của Luật Giao dịch điện tử, Luật Căn cước, Luật Chuyển đổi số, Luật Thương mại điện tử và Luật Đầu tư để bảo đảm thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới. Ảnh: Media Quốc hội.

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới cho biết, Ủy ban cơ bản nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật.

Tuy nhiên, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát quy định về thu thập, lưu trữ, xác thực dữ liệu sinh trắc học nhằm bảo đảm quyền riêng tư; đánh giá sự tương thích với các hiệp định thương mại tự do về dòng chảy dữ liệu và công nhận danh tính điện tử nước ngoài. Đồng thời, cần xem xét tính khả thi về hạ tầng công nghệ, tài chính và nguồn nhân lực khi mở rộng định danh sang các thực thể vật chất và đối tượng phi vật chất.

Về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, một số ý kiến đề nghị bổ sung nguyên tắc áp dụng pháp luật, làm rõ ranh giới giữa Luật Định danh và Xác thực điện tử với Luật Căn cước, Luật Giao dịch điện tử và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. 

Việc định danh, xác thực điện tử cần được xác định là hoạt động kỹ thuật để nhận diện, xác thực đối tượng, không thay thế quy định chuyên ngành về quyền sở hữu, điều kiện giao dịch hoặc tình trạng pháp lý.

Đối với phạm vi đối tượng định danh, có ý kiến cho rằng dự thảo quy định còn rộng, đề nghị thu hẹp hoặc phân định rõ danh mục bắt buộc và danh mục khuyến khích thực hiện. 

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị đánh giá tính khả thi khi định danh các đối tượng phi vật chất như tệp dữ liệu, ứng dụng, sự kiện, hành vi; xem xét nguy cơ lộ lọt thông tin đối với các đối tượng chứa bí mật nhà nước, bí mật kinh doanh.

Quang cảnh phiên thảo luận tại hội trường sáng 26/10. Ảnh: Media Quốc hội.

Một vấn đề đáng lưu ý là việc giao cơ quan chuyên ngành hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ tự quyết định các trường thông tin thu thập có thể dẫn đến lạm dụng, xâm phạm quyền riêng tư. Vì vậy, cần bổ sung quy định khung về các trường thông tin được phép thu thập, giao Chính phủ quy định giới hạn thông tin và ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật, bảo đảm nguyên tắc thu thập dữ liệu tối thiểu.

Về liên kết danh tính điện tử, việc liên kết phải bảo đảm tính cần thiết, tương xứng với mục đích quản lý và mức độ rủi ro của giao dịch; đồng thời làm rõ phạm vi, điều kiện, mức độ liên kết đối với chủ thể có quyền quản lý, kiểm soát hoặc trực tiếp xác lập, thực hiện giao dịch, hành vi.

Đối với các tổ chức cung cấp dịch vụ định danh và xác thực điện tử, Ủy ban nhất trí với chủ trương xã hội hóa nhưng đề nghị xây dựng khung tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu, chuẩn dữ liệu dùng chung để tránh đầu tư dàn trải, thiếu đồng bộ; bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm pháp lý và cơ chế bồi thường thiệt hại khi xảy ra lộ lọt dữ liệu hoặc định danh, xác thực sai lệch.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị làm rõ thẩm quyền, căn cứ tạm dừng, hủy bỏ danh tính điện tử; xác định thời hạn tạm dừng tối đa và trách nhiệm bồi thường nếu xử lý sai. Đồng thời, cần xem xét cơ chế tạm dừng khẩn cấp khi có nguy cơ mất an ninh, an toàn; rà soát thời hạn lưu trữ dữ liệu và bổ sung quy định về quyền yêu cầu xóa, hủy dữ liệu danh tính khi không còn nhu cầu.

Về triển khai, Ủy ban đề nghị rà soát phí khai thác, sử dụng dữ liệu để tránh trùng lặp với các luật liên quan, bảo đảm mức phí hợp lý cho người dân, doanh nghiệp. 

Các quy định chuyển tiếp cũng cần làm rõ giá trị pháp lý của tài khoản VNeID, mã định danh, danh tính điện tử và chữ ký số đã cấp, đồng thời xác định lộ trình chuẩn hóa hạ tầng để không làm gián đoạn giao dịch.

Linh Đan