Bảo đảm an toàn dữ liệu trên môi trường số

Làm rõ giá trị pháp lý của danh tính điện tử

Các đại biểu thống nhất sự cần thiết ban hành Luật Định danh và xác thực điện tử nhằm hoàn thiện thể chế chuyển đổi số, phòng ngừa giả mạo danh tính và nâng cao độ tin cậy của giao dịch điện tử.

Toàn cảnh Tổ 15 gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh Vĩnh Long và Lào Cai thảo luận tại tổ

Tại phiên thảo luận, ĐBQH Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) đề nghị phân biệt rõ đối tượng có thể được định danh với đối tượng bắt buộc phải định danh. Việc định danh bắt buộc chỉ nên áp dụng khi có căn cứ pháp luật, phù hợp mục đích quản lý và mức độ rủi ro. Đồng thời, cần kiểm soát việc thu thập thông tin theo nguyên tắc tối thiểu, tránh yêu cầu dữ liệu không cần thiết hoặc đã có trong các cơ sở dữ liệu mà cơ quan có thẩm quyền được phép khai thác.

ĐBQH Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) phát biểu

Bên cạnh đó, đại biểu Thạch Phước Bình cũng đề nghị làm rõ giá trị pháp lý của danh tính điện tử, tránh mặc nhiên coi đây là bằng chứng xác lập quyền sở hữu hoặc tình trạng pháp lý. Bởi lẽ, việc tài sản được cấp mã định danh không đồng nghĩa người quản lý mã là chủ sở hữu hợp pháp; xác thực danh tính doanh nghiệp cũng không mặc nhiên xác lập thẩm quyền thực hiện mọi giao dịch. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung theo hướng danh tính điện tử chỉ phục vụ việc xác thực, đối chiếu thông tin, không mặc nhiên xác lập quyền sở hữu, quyền sử dụng, quyền đại diện hay hiệu lực giao dịch, trừ trường hợp luật có quy định khác.

ĐBQH Trần Trí Cường (Vĩnh Long) phát biểu

Cũng quan tâm về vấn đề này, ĐBQH Trần Trí Cường (Vĩnh Long) lưu ý nguy cơ phát sinh mã định danh trùng lặp với các hệ thống chuyên ngành. Do đó, cần quy định nguyên tắc kế thừa, công nhận và liên thông các mã đã được cấp hợp pháp, tránh yêu cầu người dân, doanh nghiệp đăng ký lại thông tin, làm tăng thủ tục và chi phí.

Về liên kết danh tính, các mức độ xác thực điện tử, đại biểu cho rằng xác thực là cần thiết để phòng, chống giả mạo, lừa đảo, nhưng không nên đồng nghĩa với việc bắt buộc mọi người dân sử dụng một phương thức xác thực. Thực tế, nhiều người, nhất là công dân 14 tuổi, chưa có điện thoại hoặc SIM để định danh điện tử. Vì vậy, cần có phương án hỗ trợ và phương thức thay thế, bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ của người dân khi không có điện thoại thông minh, mất kết nối mạng hoặc hệ thống xác thực gặp sự cố.

ĐBQH Tráng A Dương (Lào Cai) phát biểu

Cùng quan điểm, ĐBQH Tráng A Dương (Lào Cai) đề nghị làm rõ trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ đăng ký định danh điện tử, nhất là đối với người cao tuổi, người khuyết tật và người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng sâu, vùng xa còn khó khăn về kết nối mạng và kỹ năng số. Theo đó, đại biểu đề nghị bổ sung cụm từ “được hướng dẫn, hỗ trợ khi cần thiết” tại khoản 1 Điều 10 dự thảo, nhằm tạo thuận lợi, bảo đảm mọi người dân có thể tiếp cận và thực hiện đăng ký định danh điện tử.

Kiểm soát rủi ro an ninh dữ liệu

Đối với dự án Luật An ninh dữ liệu, các đại biểu đề nghị hoàn thiện cơ chế bảo vệ theo mức độ rủi ro, tăng cường phòng ngừa tấn công mạng và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp khi xảy ra sự cố.

ĐBQH Nguyễn Thanh Phong (Vĩnh Long) cho biết, theo số liệu từ Bộ Công an, trong 6 tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận hơn 2 triệu cảnh báo tấn công mạng, trong đó trên 50% cuộc tấn công có sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Thực trạng này đặt ra rất nhiều thách thức cho công tác đấu tranh, phòng ngừa và xử lý; do đó, việc quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm trong dự thảo Luật lần này là hoàn toàn cần thiết.

ĐBQH Nguyễn Thanh Phong (Vĩnh Long) phát biểu

Đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế giám sát, khiếu nại và xử lý hành vi lợi dụng hoạt động bảo vệ an ninh dữ liệu để truy cập, thu thập, khai thác dữ liệu trái pháp luật hoặc trục lợi. Theo đại biểu, quy định này còn khá chung chung, chưa gắn với chế tài cụ thể. Do đó, cần quy định rõ trách nhiệm xử lý khi cơ quan nhà nước hoặc người thực thi công vụ vi phạm.

Liên quan đến các biện pháp cơ bản bảo vệ an ninh dữ liệu đại biểu Nguyễn Thanh Phong cho rằng, dù không bắt buộc khai báo biện pháp bảo vệ đối với dữ liệu cấp độ 1 và 2 giúp giảm thủ tục hành chính, các loại dữ liệu này vẫn tiềm ẩn nguy cơ bị tấn công, đánh cắp, gây ảnh hưởng dây chuyền khi kết nối, liên thông giữa các tổ chức. Vì vậy, đại biểu đề nghị tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn để cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nâng cao ý thức, chủ động triển khai các biện pháp bảo vệ an ninh dữ liệu, tránh hiểu rằng không phải khai báo đồng nghĩa với không cần bảo vệ.

ĐBQH Sùng A Lềnh (Lào Cai) phát biểu

Về thẩm định an ninh dữ liệu, theo ĐBQH Sùng A Lềnh (Lào Cai) cần quy định rõ đầu mối tiếp nhận, thời hạn giải quyết và trách nhiệm trả lời bằng văn bản đối với hệ thống không thuộc diện thẩm định an ninh mạng tương ứng; đồng thời chỉ thẩm định phần thay đổi khi hệ thống được điều chỉnh.

Đối với chuyển dữ liệu xuyên biên giới, đại biểu đề nghị làm rõ điều kiện chứng minh chủ quản kiểm soát độc lập dữ liệu, bên nước ngoài không thể tiếp cận nội dung. Bên cạnh đó, việc miễn thủ tục phải giới hạn ở dữ liệu thực sự cần thiết, không miễn nghĩa vụ bảo vệ dữ liệu và không áp dụng ngoại lệ cho dữ liệu của chủ thể khác trong cùng tập dữ liệu.

Nguyễn Ngân, Ảnh: Khánh Duy