Đề xuất làm đường sắt tốc độ cao TP Hồ Chí Minh – Cà Mau: Mở trục động lực mới cho miền Tây

Dự án đường sắt tốc độ cao kết nối TP Hồ Chí Minh với các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đang được Bộ Xây dựng chính thức xem xét sau khi cơ quan này có văn bản phản hồi đề xuất đầu tư của Tập đoàn CT Group. Động thái này đánh dấu bước chuyển từ ý tưởng của doanh nghiệp sang giai đoạn nghiên cứu cụ thể của cơ quan quản lý, mở ra khả năng hình thành một trục giao thông chiến lược mới hướng về miền Tây.

Theo đề xuất của CT Group, tuyến đường sắt TP Hồ Chí Minh – Cần Thơ – Cà Mau sẽ có điểm đầu tại ga Thủ Thiêm, kết nối trực tiếp với trục đường sắt Bắc – Nam trong tương lai, và điểm cuối tại ga Đất Mũi (Cà Mau). Tuyến dự kiến đi qua 6 địa phương gồm TP Hồ Chí Minh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ, An Giang và Cà Mau, tạo thành hành lang vận tải xuyên suốt khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Ảnh minh họa.

Về định hướng kỹ thuật, doanh nghiệp đề xuất đầu tư tuyến đường sắt đôi, điện khí hóa, sử dụng khổ đường tiêu chuẩn 1.435mm và khai thác hỗn hợp cả tàu khách lẫn tàu hàng. Theo CT Group, mô hình này phù hợp với đặc thù kinh tế vùng, nơi nhu cầu đi lại của người dân tăng nhanh song song với nhu cầu vận chuyển nông sản, thủy sản và hàng hóa xuất khẩu.

Vận tốc thiết kế phổ biến được kiến nghị trong khoảng 200–250km/h, được đánh giá là mức tối ưu giữa hiệu quả khai thác và chi phí đầu tư. Đồng thời, doanh nghiệp cũng đề xuất nghiên cứu thêm phương án tốc độ 300–350km/h trong dài hạn nhằm bảo đảm tính hiện đại và dư địa phát triển trong tương lai.

Dự án được tính toán phân kỳ đầu tư theo từng đoạn. Trước mắt, đoạn TP Hồ Chí Minh – Cần Thơ dài khoảng 175km đang được Bộ Xây dựng giao Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận lập Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi. Điểm đầu dự kiến tại ga An Bình (khu vực TP Dĩ An, nay thuộc TP Hồ Chí Minh) và điểm cuối tại ga Cần Thơ (phường Hưng Phú, TP Cần Thơ).

Theo phương án nghiên cứu sơ bộ của cơ quan chuyên môn, tuyến này có thể được đầu tư trước với quy mô đường sắt hỗn hợp, điện khí hóa, vận tốc khai thác khoảng 160km/h, sau đó từng bước nâng cấp khi nhu cầu vận tải tăng cao.

Trong khi đó, đoạn Cần Thơ – Cà Mau đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt bổ sung vào điều chỉnh Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Việc được đưa vào quy hoạch quốc gia tạo cơ sở pháp lý quan trọng để tiếp tục nghiên cứu kéo dài tuyến xuống tận cực Nam trong các giai đoạn tiếp theo, phù hợp với định hướng tăng cường liên kết vùng và phát triển bền vững Đồng bằng sông Cửu Long.

Một trong những thách thức lớn nhất của dự án là nhu cầu vốn rất cao. Kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy riêng chi phí giải phóng mặt bằng có thể lên tới khoảng 45.675 tỷ đồng, phản ánh quy mô tác động rộng đến đất đai, dân cư và hạ tầng hiện hữu dọc hành lang tuyến. Bộ Xây dựng đánh giá đây là dự án đường sắt quốc gia xây dựng mới, có tính chất kỹ thuật phức tạp, cần huy động đa dạng nguồn lực xã hội và phải được xem xét thận trọng về hiệu quả kinh tế – xã hội trước khi quyết định triển khai.

Trong tổng thể chiến lược phát triển hạ tầng đường sắt, Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ phát triển thêm 11 tuyến mới, nâng tổng chiều dài mạng lưới lên khoảng 3.207 km, với nhu cầu vốn ước tính khoảng 1,54 triệu tỷ đồng.

Bên cạnh các trục động lực như đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng hay Biên Hòa – Vũng Tàu, đề xuất tuyến TP Hồ Chí Minh – Cà Mau của CT Group nếu được hiện thực hóa sẽ bổ sung một hướng kết nối chiến lược, góp phần tái định hình không gian phát triển và tăng cường liên kết kinh tế cho toàn bộ khu vực Nam Bộ.

Thùy Linh