Đề xuất giám sát ngay từ khâu làm luật để ngăn 'lợi ích nhóm'

Công an cấp xã phối hợp với Mặt trận Tổ quốc các cấp lắp đặt, quản lý hòm thư góp ý tại các thôn, tổ dân phố. Ảnh: MTTQ Việt Nam

Tại tham luận gửi Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát năm 2026, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam đã kiến nghị việc hoàn thiện và đổi mới cơ chế phối hợp giữa Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam với Quốc hội và các thiết chế kiểm soát quyền lực nhà nước khác trong hoạt động giám sát.

Đề xuất chuyển từ "giám sát sau" sang "giám sát từ sớm, từ xa"

Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng, trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, tinh gọn bộ máy, phát huy dân chủ cơ sở và sự phát triển của công nghệ số, hoạt động giám sát, phản biện xã hội cần chuyển từ giám sát bao quát sang giám sát chuyên sâu, thực hiện kiểm soát quyền lực từ sớm, từ xa.

Theo đó, trọng tâm giám sát cần hướng vào các lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực. Hoạt động giám sát, phản biện xã hội cần được triển khai ngay từ quá trình xây dựng chính sách, soạn thảo dự án luật, thông qua việc lấy ý kiến Nhân dân, tham vấn chuyên gia, nhà khoa học và các đối tượng chịu tác động nhằm nâng cao chất lượng lập pháp, hạn chế việc phải sửa đổi, bổ sung luật trong thời gian ngắn sau khi ban hành.

MTTQ Việt Nam đồng thời đề xuất thiết lập cơ chế phối hợp nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của cử tri và dư luận xã hội; nâng cao chất lượng báo cáo công tác dân nguyện, tăng cường chia sẻ thông tin giữa các Đoàn đại biểu Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, MTTQ Việt Nam và các đoàn thể Trung ương để kịp thời dự báo những vấn đề nổi lên, có nguy cơ phát sinh "điểm nóng", phục vụ hoạch định chính sách.

Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát năm 2026 với chủ đề “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI”

Giám sát phải gắn với trách nhiệm giải trình

Theo MTTQ Việt Nam, cùng với việc ứng dụng công nghệ số trong lấy ý kiến, khảo sát trực tuyến và xây dựng dữ liệu theo dõi sau giám sát, cần tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý, quy định rõ cơ chế cung cấp thông tin và trách nhiệm giải trình bắt buộc của các cơ quan chịu sự giám sát.

MTTQ Việt Nam cũng kiến nghị tăng cường theo dõi, đôn đốc việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát; xây dựng cơ chế phản hồi rõ ràng giữa cơ quan giám sát và cơ quan chịu sự giám sát, bảo đảm các kiến nghị được xem xét, giải quyết và trả lời theo quy định. Đồng thời, mỗi kiến nghị cần xác định rõ nội dung, trách nhiệm, thời hạn thực hiện và cơ quan chịu trách nhiệm chính, gắn với việc công khai kết quả giám sát và kết quả thực hiện các kiến nghị sau giám sát.

MTTQ cũng đề xuất hoàn thiện cơ chế theo dõi, đánh giá việc thực hiện các kiến nghị giám sát theo hướng xác định rõ trách nhiệm và thời hạn thực hiện; gắn trách nhiệm giải trình của người đứng đầu với việc tổ chức thực hiện, khắc phục các hạn chế được chỉ ra qua giám sát, đồng thời xây dựng chế tài xử lý tình trạng chậm hoặc né tránh thực hiện; gắn với yêu cầu phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, không để xảy ra tình trạng "lợi ích nhóm", "lợi ích cục bộ" trong quá trình xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Các đại biểu tham dự diễn đàn

Đề xuất đẩy mạnh chuyển đổi số trong hoạt động giám sát

Đặc biệt, MTTQ xác định sự phát triển của công nghệ số vừa là công cụ, vừa là yêu cầu để hiện đại hóa phương thức giám sát trên không gian mạng. MTTQ Việt Nam đặt ra yêu cầu chủ động ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi số trong việc lấy ý kiến, khảo sát trực tuyến và xây dựng dữ liệu theo dõi sau giám sát.

Trong giai đoạn 2026-2031, một trong những nội dung giám sát trọng tâm được đề xuất là giám sát chuyển đổi số, ứng dụng khoa học, công nghệ trong giải quyết thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công tại các địa phương khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

MTTQ cũng kiến nghị đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động phối hợp giám sát, từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ chia sẻ thông tin và kết quả giám sát giữa Quốc hội, HĐND và MTTQ Việt Nam các cấp.

Đồng thời, đề xuất xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung phục vụ giám sát và kiểm soát quyền lực thông qua việc kết nối, chia sẻ dữ liệu; ứng dụng các phần mềm tiếp nhận, xử lý đơn thư khiếu nại, tố cáo và theo dõi việc giải quyết kiến nghị của cử tri, Nhân dân.

Hải Yến