Đề xuất giải pháp đô thị thích ứng biến đổi khí hậu

Một dự án khu đô thị ở phường Hội An Đông. Ảnh: QUỐC TUẤN

Đề cao quy định về thích ứng biến đổi khí hậu

Trong Nghị định số 35/2026/NĐ-CP ngày 22/1/2026 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Nghị quyết về phân loại đô thị vừa ban hành, UBND cấp tỉnh ngoài việc thực hiện các nội dung thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm nhẹ phát thải khí nhà kính theo pháp luật về bảo vệ môi trường còn phải lồng ghép các yêu cầu thích ứng trong quá trình phát triển đô thị, từ quy hoạch đến đầu tư xây dựng và quản lý hạ tầng.

Một trong những nội dung quan trọng là việc các đô thị phải thực hiện đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đối với địa bàn, đồng thời dự báo các khu vực có nguy cơ xảy ra thiên tai. Trên cơ sở đó, phương án quy hoạch đô thị phải được xây dựng theo hướng hạn chế tối đa các thiệt hại và rủi ro trong quá trình đầu tư xây dựng và quản lý đô thị.

Các giải pháp quy hoạch được khuyến khích ưu tiên áp dụng các giải pháp dựa vào tự nhiên (Nature-based Solutions - NbS), tận dụng đặc điểm địa hình, khí hậu, thủy văn và hệ sinh thái của từng khu vực nhằm khai thác hợp lý tài nguyên, mở rộng không gian xanh và tăng khả năng chống chịu của đô thị trước các hiện tượng khí hậu cực đoan.

Đối với các đô thị mới hoặc khu vực mở rộng, quy định đặt ra yêu cầu không phát triển khu đô thị, nhà ở, khu dân cư hoặc công trình hạ tầng thiết yếu tại các khu vực có nguy cơ thiên tai cao theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quy hoạch.

Đồng thời hạn chế việc lấn, lấp sông, suối, kênh, mương, ao, hồ và các hành lang bảo vệ nguồn nước. Trong quy hoạch cũng cần đề xuất các khu vực dự trữ để phục vụ việc di dời dân cư hoặc trữ nước, cấp nước sạch dự phòng khi xảy ra các tình huống thiên tai và biến đổi khí hậu.

Đối với các đô thị hiện hữu, khi điều chỉnh quy hoạch phải chú trọng rà soát, bảo tồn, cải tạo và kết nối các không gian mặt nước tự nhiên và nhân tạo như ao, hồ, đầm, kênh, mương, rạch, vùng trũng và vùng ngập nước.

Trong lĩnh vực đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị, các công trình hạ tầng đô thị cần có phương án dự phòng để có thể chuyển đổi chức năng trong trường hợp xảy ra thiên tai hoặc các hiện tượng khí hậu cực đoan, chẳng hạn như trở thành nơi trú ẩn hoặc hỗ trợ điều tiết ngập lụt.

Đối với các đô thị loại đặc biệt và loại I, UBND cấp tỉnh phải xây dựng lộ trình chuyển đổi phương tiện giao thông công cộng từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang các phương tiện sử dụng năng lượng sạch và năng lượng tái tạo, đồng thời phát triển hạ tầng kỹ thuật phục vụ cho quá trình chuyển đổi này.

Dự án xây dựng hồ chứa nước Lai Nghi giúp cải thiện khả năng tiêu thoát lũ đô thị các phường Hội An Tây, Điện Bàn, Điện Bàn Đông. Ảnh: QUỐC TUẤN

Đồng bộ giải pháp

Nằm ở khu vực thường xuyên chịu tác động của nhiều hình thái biến đổi khí hậu, thời gian qua Đà Nẵng đã triển khai các giải pháp trước mắt lẫn lâu dài để thích ứng. Từ năm 2024, khu vực đô thị phía nam thành phố đã được lựa chọn là nơi triển khai thí điểm dự án “Thực hiện làm mát hiệu quả và thân thiện với khí hậu tại khu vực đô thị ở Việt Nam”. Dự án góp phần đáng kể vào việc kiểm soát tiêu thụ năng lượng, giúp đảo nhiệt đô thị và làm mát cho đô thị Tam Kỳ.

Trong khi đó, theo báo cáo giám sát chuyên đề của HĐND thành phố, từ năm 2023 đến nay, tại khu vực trung tâm thành phố Đà Nẵng (cũ) và trung tâm thành phố Tam Kỳ (cũ) đã và đang triển khai 36 dự án thoát nước, chống ngập. Trong đó, khu vực trung tâm Đà Nẵng (cũ) có 25 dự án với tổng mức đầu tư khoảng 2.846 tỷ đồng, khu vực Tam Kỳ (cũ) có 11 dự án với tổng mức đầu tư khoảng 6.983 tỷ đồng.

Ngoài ra, nhiều công trình thuộc dự án “Phát triển môi trường, hạ tầng đô thị để ứng phó biến đổi khí hậu thành phố Hội An (cũ)” cũng được hoàn thành. Nhờ hệ thống dự án này, nhiều khu vực đô thị trên địa bàn thành phố đã thoát khỏi cảnh ngập úng triền miên khi mùa mưa về.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ, cùng với đầu tư hạ tầng, Đà Nẵng cũng chú trọng ứng dụng công nghệ trong quản lý ngập úng với hệ thống giám sát ngập lụt được vận hành trực tuyến; bản đồ theo dõi mưa, mực nước trên ứng dụng Danang SmartCity liên tục được cập nhật. Từ đó, cơ quan quản lý có thể theo dõi diễn biến theo thời gian thực còn người dân chủ động điều chỉnh lộ trình, hạn chế rủi ro.

Dù vậy, đô thị Đà Nẵng vẫn đứng trước thách thức rất lớn về lũ lụt, ngập úng, sạt lở, nước biển dâng... Điều chỉnh quy hoạch Đà Nẵng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 xác định kịch bản lượng mưa 1 ngày lớn nhất khu vực Đà Nẵng vào giữa thế kỷ này sẽ tăng 30 - 60%.

Theo UBND thành phố, do đặc trưng của lũ lụt tại địa phương nên không thể chống lũ triệt để mà chấp nhận ngập lũ hàng năm. Việc giảm nhẹ thiệt hại sẽ được thực hiện bằng các giải pháp như: củng cố, nâng cấp hệ thống đê sông, đê biển, kè chống sóng; kiên cố hóa kênh mương; xác định hành lang thoát lũ và quản lý chặt chẽ việc bảo đảm duy trì hành lang thoát lũ; xây dựng các công trình bảo vệ bờ, chỉnh trị sông; xây dựng mới, nâng cấp sửa chữa các điểm tránh lũ…

Đối với khu vực đô thị, các công trình công cộng (bệnh viện, nhà tránh lũ, cơ sở hạ tầng khác…) khi xây dựng sẽ có cao trình cao hơn mực nước lũ chính vụ tần suất 5% sau khi có sự tham gia cắt lũ của các công trình hồ chứa thượng nguồn.

Theo TS. Lê Hùng, giảng viên Khoa Xây dựng công trình thủy Trường Đại học Bách khoa (Đại học Đà Nẵng), chống ngập không thể chỉ dựa vào một vài công trình riêng lẻ mà cần cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ từ sông, hồ, cầu, cống đến trạm bơm. Khi các “điểm nghẽn” được tháo gỡ và hệ thống được vận hành đúng thiết kế, năng lực tiêu thoát nước của đô thị sẽ được nâng lên đáng kể, tạo nền tảng cho mục tiêu phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

TS. Lê Hùng khuyến nghị, trong khi chờ hoàn thiện các giải pháp công trình để nâng cấp hệ thống thoát nước, Đà Nẵng cần sớm xây dựng bản đồ ngập ứng phó hằng năm. Bản đồ ngập úng có thể được phân chia theo 4 cấp độ tương ứng với cường độ mưa thực tế đã từng xảy ra trên địa bàn. Phân cấp theo kịch bản mưa sẽ giúp chính quyền chủ động cảnh báo, điều hành và giảm thiểu thiệt hại khi xảy ra mưa lớn.

QUỐC TUẤN