Chuyên gia lý giải nguyên nhân năm nay nắng nóng đến sớm và gay gắt

Nắng nóng năm 2026 sẽ gay gắt hơn năm 2025

Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia cho biết, hiện tại, ENSO đang trong trạng thái La Nina yếu với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực trung tâm Thái Bình Dương (NINO3.4) tuần cuối tháng 2/2026 ở mức khoảng -0,6 độ C.

Tuy nhiên, các mô hình dự báo cho thấy trong khoảng ba tháng tới, ENSO có khả năng cao (80–90%) chuyển dần sang trạng thái trung tính; xác suất duy trì La Nina giảm xuống còn 10–20%. Từ tháng 6–8/2026, ENSO nhiều khả năng duy trì trạng thái trung tính nhưng nghiêng dần về pha nóng, với xác suất chuyển sang El Ninõ tăng lên khoảng 35–45%.

Mùa hè năm nay dự báo nắng nóng sẽ gay gắt hơn năm 2025.

Từ đầu mùa thu năm 2026, trạng thái trung tính nghiêng nóng sẽ rõ nét hơn và có khả năng chuyển sang El Ninõ vào các tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027. Diễn biến chuyển pha này được nhận định sẽ làm gia tăng tính bất định các hiện tượng thời tiết cực đoan trên phạm vi toàn cầu cũng như khu vực.

Ông Nguyễn Văn Hưởng cho biết, trong bối cảnh nền nhiệt toàn cầu vẫn duy trì ở mức cao kỷ lục, theo cảnh báo của Tổ chức Khí tượng thế giới, năm 2026 nhiều khả năng tiếp tục nằm trong nhóm những năm nóng nhất kể từ khi có số liệu quan trắc. Khi ENSO nghiêng về pha nóng từ nửa cuối năm, gió tín phong trên Thái Bình Dương có xu hướng suy yếu, phân bố đối lưu thay đổi, làm gia tăng xác suất xuất hiện các đợt nắng nóng kéo dài và cực đoan hơn tại khu vực nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Đồng thời, mưa ở một số khu vực Đông Nam Á, đặc biệt là phía Nam nước ta vào cuối năm, có thể thấp hơn trung bình nhiều năm.

Đối với Việt Nam, trong điều kiện ENSO chuyển pha và nghiêng nóng cũng với tác động của Biến đổi khí hậu, nắng nóng năm 2026 được dự báo có khả năng xuất hiện sớm, kéo dài hơn và gia tăng về cường độ so với trung bình nhiều năm, thậm chí gay gắt hơn so với năm 2025.

Tháng 3/2026, nắng nóng tiếp tục xảy ra trên diện rộng tại miền Đông Nam Bộ; khu vực Tây Bắc Bộ có thể xuất hiện nắng nóng cục bộ. Sang tháng 4/2026, nắng nóng gia tăng cường độ và mở rộng sang Tây Nguyên, miền Tây Nam Bộ; khu vực từ Thanh Hóa đến Huế bắt đầu xuất hiện các đợt nắng nóng.

Từ cuối tháng 5/2026, nắng nóng mở rộng dần ra toàn khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ, cường độ tăng mạnh và duy trì cao điểm trong các tháng 6–8/2026. Từ khoảng tháng 9/2026, nắng nóng có xu hướng suy giảm dần nhưng vẫn có thể xuất hiện các đợt nắng nóng muộn bất thường. Nhìn tổng thể, nắng nóng cực đoan không còn là hiện tượng dị biệt mà đang trở thành đặc trưng ngày càng rõ nét trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ENSO chuyển pha nóng.

Mùa mưa bão sẽ diễn biến khó lường

Ông Nguyễn Văn Hưởng cho biết về diễn biến mưa bão năm 2026, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông từ tháng 3–7/2026 có khả năng ở mức tương đương trung bình nhiều năm. Từ tháng 8–12/2026, số lượng bão/áp thấp nhiệt đới có thể thấp hơn trung bình (trung bình nhiều năm trên Biển Đông khoảng 9,6 cơn, trong đó khoảng 3,8 cơn ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền nước ta). Tuy nhiên, trong điều kiện nền nhiệt mặt nước biển cao và ENSO nghiêng nóng, cần đặc biệt đề phòng những cơn bão có cường độ mạnh, diễn biến nhanh, quỹ đạo phức tạp và mức độ rủi ro cao.

Từ tháng 9–12/2026, bão có xu hướng tác động nhiều hơn đến Trung Bộ và khu vực phía Nam, tuy nhiên không loại trừ khả năng bão vẫn ảnh hưởng đến khu vực Bắc Bộ trong các tháng 9–10 trong bối cảnh ENSO có xu thế chung nghiêng về pha nóng vài nửa cuối năm

Mùa mưa năm 2026 tại các khu vực trên phạm vi cả nước nhìn chung ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm: khu vực Tây Nguyên vào khoảng cuối tháng 4 – đầu tháng 5, Nam Bộ vào nửa cuối tháng 5, Bắc Bộ vào khoảng tháng 5. Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là sự phân bố mưa có xu hướng cực đoan hơn: số đợt mưa lớn diện rộng có thể xấp xỉ hoặc thấp hơn trung bình, nhưng mưa lớn cục bộ với cường suất rất lớn trong thời gian ngắn có xu hướng gia tăng.

"Các đợt mưa lớn diện rộng có khả năng bắt đầu từ tháng 6 ở Bắc Bộ, sau đó dịch dần xuống phía Nam và kết thúc vào khoảng tháng 11 tại các tỉnh Trung Bộ. Nguy cơ lũ quét và sạt lở đất tại khu vực miền núi Bắc Bộ và Trung Bộ có thể gia tăng, đặc biệt trong các tháng cao điểm mùa mưa và các giai đoạn chuyển mùa", ông Nguyễn Văn Hưởng nhận định.

Ven biển Đông Nam Bộ dự kiến có 6 đợt triều cường cao vào các ngày 1–6/3, 28/3–3/4, 27/4–3/5, 07–13/10, 4–10/11 và 04–10/12; trong đó các đợt tháng 11 và 12, mực nước tại trạm Vũng Tàu có thể vượt 4,3m, tiềm ẩn nguy cơ ngập tại các vùng trũng thấp. Trong mùa khô đầu năm 2026, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm và thấp hơn mùa cạn 2024–2025; cao điểm từ tháng 2–4/2026 nhưng ít khả năng gây ảnh hưởng lớn trên diện rộng. Từ tháng 4–7/2026, tình hình khô hạn, thiếu nước cục bộ ngoài vùng cấp nước của các công trình thủy lợi có thể xảy ra tại một số khu vực thuộc Gia Lai, Đắk Lắk và Lâm Đồng.

Đặc biệt cần lưu ý rằng trong điều kiện ENSO chuyển pha sang nghiêng nóng và có khả năng tiến tới El Nino vào cuối năm, không chỉ nền nhiệt gia tăng mà các hiện tượng dông, lốc, sét, mưa đá và mưa lớn cục bộ cũng có xu hướng xuất hiện nhiều và mạnh hơn trung bình, nhất là trong các tháng chuyển mùa (tháng 3–5 và tháng 9–10). Năm 2026 vì vậy được nhận định là năm thời tiết, thiên tai có tính cực đoan và khó lường cao hơn.

Tô Hội