Đề xuất cho phép doanh nghiệp nhà nước trích tối đa 10% lợi nhuận để hình thành quỹ thưởng

4 chính sách đặc biệt phát triển kinh tế nhà nước

Bộ Tài chính vừa gửi Bộ Tư pháp thẩm định dự án Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế nhà nước.

Tại Nghị quyết này, Bộ Tài chính đề xuất một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế nhà nước, dự kiến áp dụng đối với các thành tố dự trữ quốc gia và doanh nghiệp nhà nước.

Dự thảo Nghị quyết cụ thể hóa 4 chính sách đặc biệt, dự kiến gồm: Quy định cho phép doanh nghiệp nhà nước được trích tối đa 10% trên phần lợi nhuận vượt kế hoạch từ lợi nhuận sau thuế chưa phân phối hằng năm của doanh nghiệp để hình thành quỹ thưởng.

Ưu tiên bố trí ngân sách nhà nước hằng năm để mua tăng hàng dự trữ quốc gia, hàng dự trữ chiến lược đối với các mặt hàng quan trọng, các mặt hàng phục vụ quốc phòng, an ninh, quốc kế dân sinh như lương thực, xăng, dầu, dầu thô, công nghệ cao... bảo đảm mức dự trữ quốc gia đã đề ra tại Nghị quyết số 79-NQ/TW; ưu tiên bố trí ngân sách nhà nước để đầu tư xây dựng kho dự trữ quốc gia, trong đó tập trung xây dựng các kho dự trữ quốc gia chiến lược về xăng, dầu, dầu thô theo quy hoạch tổng thể hệ thống kho dự trữ quốc gia đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

(Ảnh minh họa)

Doanh nghiệp nhà nước có vị trí, ngành nghề quan trọng, tác động đến nền kinh tế - xã hội của đất nước, dành tối thiểu 10% lợi nhuận để lại sau thuế theo quy định để tham gia thực hiện dự trữ quốc gia theo phân công của Chính phủ.

Miễn trừ trách nhiệm đối với rủi ro mang tính khách quan khi thực hiện dự trữ quốc gia các mặt hàng chiến lược về công nghệ cao, đặc thù mà sau thời gian dự trữ nhưng không đáp ứng yêu cầu về dự trữ chiến lược, cần thực hiện xuất bán, xuất cấp hàng dự trữ chiến lược, trong khi đã thực hiện đầy đủ quy trình ra quyết định, quản trị rủi ro, công khai, minh bạch và không có hành vi vi phạm pháp luật; hoặc miễn trừ trách nhiệm khi thực hiện điều tiết thị trường theo quyết định của các cấp có thẩm quyền.

Thu hút nguồn lực chất lượng cao, nâng cao hiệu quả của doanh nghiệp

Về quy định cho phép doanh nghiệp nhà nước được trích tối đa 10% trên phần lợi nhuận vượt kế hoạch từ lợi nhuận sau thuế chưa phân phối hằng năm của doanh nghiệp để hình thành quỹ thưởng, Bộ Tài chính cho biết, điểm a và c, tiểu mục 2.4, mục III của Nghị quyết số 79-NQ/TW xác định: “Xây dựng cơ chế thưởng tại doanh nghiệp theo tỷ lệ đối với phần lợi nhuận vượt kế hoạch, gắn với nâng cao chất lượng công tác lập và giao kế hoạch của doanh nghiệp, bảo đảm chặt chẽ, sát thực tiễn. Có cơ chế để doanh nghiệp cổ phần được chủ động hình thành quỹ cổ phiếu thưởng nhằm thu hút, giữ chân người lao động có trình độ cao về chuyên môn, quản lý, có đóng góp lớn cho sự phát triển của doanh nghiệp, trên nguyên tắc bảo đảm minh bạch, khách quan, không ảnh hưởng tới quyền kiểm soát của cổ đông nhà nước”.

Nghị quyết số 12-NQ/TW ngày 03/6/2017 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục cơ cấu lại, đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà nước đã khẳng định tiếp tục đổi mới cơ chế, chính sách để doanh nghiệp nhà nước thực sự vận hành theo cơ chế thị trường: Doanh nghiệp nhà nước tham gia thực hiện nhiệm vụ chính trị, xã hội do nhà nước giao theo cơ chế Nhà nước đặt hàng, lựa chọn cạnh tranh, công khai và xác định rõ giá thành, chi phí thực hiện, trách nhiệm và quyền lợi của nhà nước, doanh nghiệp nhà nước, bảo đảm không làm giảm hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp nhà nước.

Phát huy vai trò mở đường, dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước trong việc hình thành và mở rộng các chuỗi sản xuất, cung ứng và chuỗi giá trị trong nước, khu vực và thế giới. Hạn chế tình trạng sản xuất, kinh doanh khép kín, cục bộ, không minh bạch trong doanh nghiệp nhà nước đặc biệt là trong các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước.

Do đó, Bộ Tài chính cho rằng, việc ban hành quy định này tại dự thảo Nghị quyết nhằm tạo cơ chế khuyến khích, từ đó khơi thông nguồn lực của kinh tế nhà nước để đạt các mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới.

Tính toán của Bộ Tài chính dựa trên Báo cáo số 846/BC-CP ngày 29/9/2025 của Chính phủ về đầu tư, quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp trong phạm vi cả nước năm 2024 nêu: lợi nhuận trước thuế của 673 doanh nghiệp nhà nước đạt 248.723 tỷ đồng, tăng 18% so với thực hiện năm 2023 (Báo cáo số 546/BC-CP không đánh giá phần lợi nhuận vượt kế hoạch).

Giả định lợi nhuận thực hiện vượt 100% so với kế hoạch năm 2024 (tương ứng 124.000 tỷ đồng), thì số lợi nhuận được trích tương ứng khoảng 12.000 tỷ đồng (= 124.000 x 10%).

Tuy nhiên, Nghị quyết số 79-NQ/TW cũng yêu cầu nâng cao chất lượng công tác lập và giao kế hoạch của doanh nghiệp, bảo đảm chặt chẽ, sát thực tiễn; do đó, việc đạt chỉ tiêu lợi nhuận kế hoạch với yêu cầu tăng trưởng hai con số cũng là khó khăn đối với doanh nghiệp. Vì vậy, tỷ lệ phần lợi nhuận vượt kế hoạch sẽ không cao như giả định.

“Khi áp dụng chính sách này, sẽ thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp; đồng thời, chỉ trích 10% phần lợi nhuận vượt, còn 90% nộp về ngân sách nhà nước”, báo cáo của Bộ Tài chính nêu rõ.

Vũ Nam