Đề xuất biện pháp đặc thù kiểm soát phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang trình dự luật. Ảnh: CẨM HÀ

Trình dự luật, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang cho biết, dự thảo tập trung quy định nguyên tắc, biện pháp, chính sách, nguồn lực và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Các biện pháp quản lý, kiểm soát đặc thù gồm: quản lý rủi ro quốc gia; xây dựng danh mục kiểm soát trên cơ sở tích hợp các danh mục hàng hóa lưỡng dụng; kiểm soát người sử dụng cuối cùng, mục đích sử dụng cuối cùng và kiểm soát ngoài danh mục.

Dự thảo cũng quy định việc đánh giá rủi ro, nhận diện giao dịch đáng ngờ, lập danh sách đối tượng bị chỉ định, phong tỏa tài sản và trì hoãn giao dịch; đồng thời thiết lập cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ chế cảnh báo sớm và phối hợp liên ngành trong phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Bộ Quốc phòng được xác định là cơ quan đầu mối quốc gia nhằm bảo đảm sự chỉ đạo thống nhất và thực hiện các cam kết quốc tế.

Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: CẨM HÀ

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới cho biết, cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí với dự thảo luật, song đề nghị tiếp tục làm rõ một số vấn đề về kỹ thuật lập pháp và tổ chức thực hiện.

Cụ thể cần xác định rõ phạm vi điều chỉnh và nguyên tắc áp dụng pháp luật khi có sự giao thoa với các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, hóa chất, năng lượng nguyên tử và hải quan.

Cơ quan thẩm tra đề nghị giải thích rõ các thuật ngữ như “người sử dụng cuối cùng”, “hàng hóa và công nghệ lưỡng dụng”, “chủ thể kiểm soát thực tế”; bổ sung các chỉ số định lượng, làm rõ vai trò của doanh nghiệp và trách nhiệm của các cơ quan trong việc cập nhật tiêu chí rủi ro quốc gia.

Đối với việc xây dựng cơ sở dữ liệu, cơ quan thẩm tra đề nghị hạn chế hình thành hệ thống độc lập, gây lãng phí; thay vào đó, cần kết nối và khai thác tối đa các cơ sở dữ liệu quốc gia hiện có, phù hợp với chủ trương phát triển Chính phủ số.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh tổng kết nội dung thảo luận. Ảnh: CẨM HÀ

Thảo luận về dự án luật, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhận xét, việc ban hành luật có ý nghĩa quan trọng, góp phần thể chế hóa chủ trương bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; đồng thời khắc phục tình trạng các quy định hiện còn phân tán, chủ yếu nằm trong các văn bản dưới luật.

Luật cũng nhằm đáp ứng yêu cầu của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc và các chuẩn mực quốc tế về chống tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, qua đó bảo vệ lợi ích quốc gia.

Bên cạnh đó, khuôn khổ pháp lý mới sẽ góp phần ứng phó các thách thức an ninh phi truyền thống, ngăn ngừa nguy cơ lợi dụng hoạt động thương mại, logistics và chuyển giao công nghệ lưỡng dụng để phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Việc xây dựng khuôn khổ pháp lý minh bạch, phù hợp chuẩn mực quốc tế cũng được kỳ vọng nâng cao uy tín của hệ thống tài chính Việt Nam, tạo môi trường kinh doanh an toàn và tăng khả năng thu hút đầu tư.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh thông tin, dự án luật dự kiến được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất và có hiệu lực từ ngày 1-7-2027.

ANH PHƯƠNG