Đề thi lại môn Lịch sử chú trọng yêu cầu tư duy, độ khó tương đương lần 1

Ảnh minh họa.

Thầy Nguyễn Nghĩa Tiến, Trường THPT Quế Võ 2, tỉnh Bắc Ninh: Cấu trúc và nội dung, đề thi lại môn Lịch sử, Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 cơ bản giữ ổn định, tương đồng với đề thi năm 2025 và đề thi đợt 1 tháng 6/2026

Đề cũng bám sát Chương trình giáo dục phổ thông 2018, yêu cầu cần đạt của môn học và đáp ứng tốt mục tiêu của Kỳ thi tốt nghiệp THPT.

Một điểm đáng chú ý là đề thi không chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ sự kiện, niên đại, nhân vật lịch sử mà ngày càng chú trọng đánh giá năng lực nhận thức lịch sử của học sinh. Thí sinh không chỉ cần nhớ đúng kiến thức mà còn phải đặt các kiến thức trong mối quan hệ để lựa chọn đáp án chính xác.

Ví dụ, ở câu 4, mã đề 0801, thí sinh phải nắm được nội dung của Hội nghị lần thứ 8 và Đại hội II, Đại hội III của Đảng để nhận diện nét tương đồng và rút ra nhận định đúng về điểm chung của các sự kiện này.

Đề thi cũng chú trọng yêu cầu học sinh rút ra bài học lịch sử, xác định mối quan hệ nhân - quả, ý nghĩa lịch sử và khai thác, xử lý thông tin từ tư liệu.

Thầy Nguyễn Nghĩa Tiến và học trò.

Thầy Nguyễn Nghĩa Tiến cho rằng, đề thi này có ưu điểm ở việc tăng cường các câu hỏi khai thác kiến thức xuyên suốt giữa Lịch sử thế giới và Lịch sử Việt Nam, cũng như giữa các giai đoạn, thời kì của lịch sử dân tộc.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng câu hỏi mà còn ở cách khai thác nội dung các sự kiện, qua đó yêu cầu học sinh có khả năng kết nối và vận dụng kiến thức ở phạm vi rộng hơn.

"So với đề thi môn Lịch sử của Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 diễn ra vào tháng 6 vừa qua, đề thi lại tương đồng về cấu trúc, phạm vi kiến thức và có mức độ yêu cầu gần nhau.

Đề có một số câu tăng yêu cầu về tư duy thông qua cách đặt câu hỏi nhằm đánh giá khả năng so sánh, khái quát và đánh giá. Tuy nhiên, xét tổng thể, độ khó của hai đề vẫn ở mức tương đương, không có sự chênh lệch lớn", thầy Nguyễn Tiến Nghĩa nhận định thêm.

PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng, Trưởng ngành Đào tạo hệ Cử nhân Sư phạm, Thạc sĩ và Tiến sĩ của Khoa Lịch sử - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội: Đề thi lại Lịch sử tăng yêu cầu tư duy, không chạy theo kiểm tra thuộc lòng kiến thức

Về nội dung và cấu trúc, đề thi được xây dựng gồm 2 phần rõ rệt, phù hợp với định dạng chuẩn của Bộ GD&ĐT áp dụng cho Kỳ thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025 trở đi.

Phần I là trắc nghiệm nhiều lựa chọn, từ câu 1 đến câu 24, nhằm kiểm tra trên diện rộng kiến thức nền tảng của cả Lịch sử Việt Nam và Lịch sử thế giới. Phần II là trắc nghiệm Đúng/Sai, gồm 4 câu hỏi lớn, mỗi câu có 4 ý a, b, c, d; đây là phần cốt lõi để đánh giá năng lực tư duy logic và khả năng xử lý thông tin từ các đoạn tư liệu lịch sử.

PGS.TS Nguyễn Mạnh Hưởng.

Đề thi bám sát Chương trình GDPT 2018 (có điều chỉnh, bổ sung năm 2022), và các yêu cầu cần đạt của môn học. Nội dung đề bám sát yêu cầu theo chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trình môn Lịch sử cấp THPT.

Phạm vi kiến thức tập trung vào chương trình lớp 11 và lớp 12, đặc biệt là lớp 12, với những nội dung trọng tâm như Cách mạng Tháng Tám năm 1945, các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, công cuộc Đổi mới ở Việt Nam từ năm 1986 đến nay, quan hệ quốc tế trong và sau Chiến tranh lạnh được thể hiện xuyên suốt trong đề thi.

Đề thi cũng phù hợp với mục tiêu của Kỳ thi tốt nghiệp THPT, trong đó kết quả thi là căn cứ quan trọng để xét tốt nghiệp, đối sánh kết quả giáo dục theo quy định của chương trình và phân loại thí sinh, qua đó cung cấp cơ sở dữ liệu để các cơ sở giáo dục đại học sử dụng trong công tác tuyển sinh sau khi thí sinh tốt nghiệp.

Điểm đáng chú ý trong việc đánh giá phẩm chất và năng lực học sinh là đề thi không chạy theo việc kiểm tra khả năng “thuộc lòng” các mốc thời gian hay sự kiện đơn lẻ. Thay vào đó, học sinh phải có năng lực đọc hiểu câu hỏi, lệnh hỏi và đọc hiểu nguồn sử liệu thông qua các văn bản, đoạn trích tư liệu lịch sử gắn với yêu cầu cần đạt, được lựa chọn từ các văn kiện Đảng, sách chuyên khảo uy tín như Lịch sử quan hệ đối ngoại Việt Nam... Qua đó, học sinh phải huy động nhiều thao tác tư duy như tái hiện, phân loại, kết nối, phân tích, hệ thống, tổng hợp, suy luận, nhận xét, đánh giá và kết luận vấn đề.

Có thể khẳng định, thí sinh sẽ khó “đoán mò” hay “trúng tủ” ở các câu hỏi, ý hỏi nêu trên nếu phương pháp học Lịch sử chỉ dừng ở việc “thuộc lòng” các sự kiện đơn lẻ, mà không dựa trên nền tảng kiến thức cơ bản, đồng thời có khả năng hệ thống hóa, tổng hợp, mở rộng và nâng cao kiến thức.

Về cấu trúc và phạm vi kiến thức, so với đề thi tháng 6/2026, đề thi lần 2 vẫn giữ sự tương đồng hoàn toàn về cấu trúc, dạng thức câu hỏi và phạm vi chương trình. Đề thi không vượt ngoài yêu cầu cần đạt, tức những yêu cầu tối thiểu học sinh trên toàn quốc phải đạt theo Chương trình môn Lịch sử cấp THPT đối với các câu hỏi ở cấp độ Nhận biết (nhận diện nhân vật – tổ chức, không gian – địa điểm, thời gian liên quan đến sự kiện lịch sử,…) và Thông hiểu (giải thích/lí giải về bối cảnh, nguyên nhân, sự việc – sự tác động qua lại của các yếu tố cấu thành lịch sử,…); đồng thời vẫn bảo đảm khả năng phân hóa để lựa chọn những thí sinh khá, giỏi có năng lực nhận thức vượt ngưỡng yêu cầu cần đạt.

Như vậy, đề thi tốt nghiệp THPT năm 2026 lần 2 không có sự xáo trộn hay thay đổi bất ngờ về cấu trúc, định dạng câu hỏi và phạm vi chương trình giáo dục, vẫn bảo đảm theo định hướng của đề thi tham khảo do Bộ GD&ĐT công bố tháng 10/2024.

Về mức độ khó - dễ và độ tương đương, theo đánh giá, đề thi đợt 1 và đợt 2 năm 2026 có mức độ yêu cầu tương đương nhau, bảo đảm tính chuẩn hóa của Kỳ thi tốt nghiệp THPT. Các câu hỏi được thiết kế để hạn chế khả năng học sinh sử dụng mẹo làm bài, mà yêu cầu phải hiểu sâu bản chất vấn đề mới có thể đạt điểm tuyệt đối. Ở cả hai đợt thi, sự phân hóa tập trung rõ vào năng lực phân tích sử liệu của thí sinh.

Hải Bình