Để nhịp chiêng mãi ngân vang

Các thành viên của đội chiêng trong một dịp giới thiệu, truyền dạy cho học sinh tại trường học

Người giữ nhịp chiêng từ đam mê

Ở nơi vùng biên xã Quảng Trực, tiếng chiêng vẫn luôn ngân vang như nhịp thở của bon làng vì ở đó luôn có những con người đam mê tiếng chiêng, đam mê văn hóa dân tộc. Điển hình như với anh Điểu Đinh (SN 1978), tiếng chiêng gần như đã theo anh từ thuở nhỏ, len vào ký ức, trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống.

Ngày trước, anh chưa từng nghĩ mình sẽ đánh được chiêng. Nhưng mỗi lần nghe tiếng chiêng vang lên trong lễ hội, trong những dịp cộng đồng sum họp, anh lại thấy lòng mình rộn ràng, thôi thúc. Từ chỗ chỉ đứng nghe, anh bắt đầu theo chân các nghệ nhân, lặng lẽ quan sát, rồi tập thử. Dần dần, khả năng cảm âm, thẩm chiêng được hình thành, giúp anh tiếp cận nhanh hơn khi được các nghệ nhân truyền dạy. “Tôi không nghĩ mình sẽ gắn bó với chiêng như bây giờ. Nhưng càng nghe, càng tập, càng thấy mình thuộc về tiếng chiêng. Mỗi lần được đánh chiêng, tôi như được sống lại với chính mình, nghe rõ nhịp thở của bon làng”, anh Điểu Đinh chia sẻ.

Từ một người đứng nghe, nay anh đã đánh thành thạo cả 6 chiếc chiêng trong bộ chiêng, trở thành một trong những thành viên nòng cốt của Đội chiêng bon Bu Sóp. Không chỉ tham gia biểu diễn trong các lễ hội, sự kiện của địa phương, anh còn cùng các nghệ nhân tích cực truyền dạy lại cho lớp trẻ trong bon.

Anh Điểu Đinh cho biết, trong bon hiện có khoảng 50 người biết đánh, trong đó khoảng 20 người đánh thành thạo và thường xuyên tham gia biểu diễn. Thành viên lớn nhất đã 73 tuổi, người trẻ nhất cũng ngoài 30. Nhiều nghệ nhân đã được công nhận, ghi nhận những đóng góp trong việc gìn giữ văn hóa truyền thống.

Tuy nhiên, điều khiến họ trăn trở là lớp trẻ ngày nay ít mặn mà với cồng chiêng. Những mối quan tâm mới khiến khoảng cách giữa thế hệ trẻ và văn hóa truyền thống dần lớn hơn. Chính vì vậy, việc duy trì hoạt động của đội chiêng không chỉ là biểu diễn mà còn là hành trình giữ gìn, trao truyền.

Trao truyền để tiếng chiêng còn vang mãi

Từ những trăn trở ấy, các nghệ nhân bon Bu Sóp đã chủ động tham gia và tổ chức nhiều hoạt động truyền dạy cồng chiêng cho thế hệ trẻ. Vào những ngày cuối tuần, các lớp học đánh chiêng được duy trì đều đặn, thu hút thanh thiếu niên trong bon tham gia.

Trong các lớp học, việc truyền dạy chủ yếu dựa trên kinh nghiệm của các nghệ nhân. Trước hết, họ giúp người học hiểu về ý nghĩa, đặc điểm của từng chiếc chiêng trong bộ chiêng 6 chiếc, cách phân biệt âm thanh, nhịp điệu, cũng như những lưu ý khi biểu diễn. Từ những bài đơn giản, người học được hướng dẫn luyện tập, sau đó tùy vào khả năng sẽ được kèm cặp để nâng cao.

Những học viên có năng khiếu, đam mê sẽ được các nghệ nhân trực tiếp dìu dắt, tạo điều kiện tham gia biểu diễn cùng đội trong các lễ hội, sự kiện lớn của địa phương. Chính quá trình “vừa học, vừa trải nghiệm” này đã giúp nhiều bạn trẻ dần hình thành tình yêu với cồng chiêng, tự tin hơn khi hòa mình vào không gian văn hóa truyền thống.

Ông Điểu Brai - một người cao tuổi trong bon chia sẻ: “Chúng tôi chỉ mong lớp trẻ hiểu, yêu và giữ được tiếng chiêng của ông bà. Nếu không truyền lại, sau này sẽ mất đi. Tiếng chiêng không chỉ là âm thanh, mà là hồn của bon làng”.

Không chỉ dừng lại trong cộng đồng, đội chiêng còn phối hợp với các nhà trường trên địa bàn để đưa cồng chiêng vào môi trường học đường. Qua đó, học sinh có thêm cơ hội tiếp cận, hiểu và trân trọng giá trị văn hóa dân tộc mình. Từ những lớp học nhỏ, từ những buổi tập giản dị nơi sân nhà văn hóa, tiếng chiêng vẫn đều đặn vang lên, nối dài mạch nguồn văn hóa. Dù còn nhiều khó khăn, các nghệ nhân vẫn kiên trì gìn giữ, với mong muốn nhận được sự quan tâm, hỗ trợ nhiều hơn từ chính quyền và các đoàn thể để mở rộng các lớp truyền dạy.

Nguyễn Hiền .