'Đệ nhất danh trà' - Từ thương hiệu trăm năm đến khát vọng ngành hàng tỷ đô (Bài 3)

Bài 3: Khát vọng thương hiệu toàn cầu

Nghị quyết đã mở đường, những chuyến xúc tiến đầu tư đã kết nối thị trường, nhưng để "Đệ nhất danh trà" trở thành thương hiệu toàn cầu, yếu tố quyết định vẫn là con người. Từ doanh nghiệp dám đầu tư, nhà khoa học miệt mài nghiên cứu đến người nông dân thay đổi tư duy sản xuất, từng mắt xích đang góp phần hoàn thiện chuỗi giá trị ngành chè. Đó cũng là những yếu tố để Thái Nguyên hiện thực hóa mục tiêu đưa giá trị ngành chè đạt 25.000 tỷ đồng vào năm 2030.

Lễ khởi công Dự án Nhà máy sản xuất chế biến chè công nghệ cao & vùng nguyên liệu chè hữu cơ Quân Chu mở đầu cho tương lai của dòng chè cao cấp Thái Nguyên.

Doanh nghiệp mở đường cho khát vọng

Quân Chu là một trong những vùng chè lớn của Thái Nguyên. Những đồi chè trải dài nơi đây không còn mang dáng dấp của vùng sản xuất nhỏ lẻ. Xen giữa màu xanh của nương chè là các khu vực được quy hoạch thành vùng nguyên liệu hữu cơ, khu chế biến và điểm du lịch trải nghiệm. Sau hợp nhất tỉnh, xã Quân Chu có thêm điều kiện kết nối với các vùng chè nổi tiếng như: Tân Cương, La Bằng, Trại Cài và Đồng Phúc, mở rộng dư địa phát triển sản xuất, thu hút đầu tư.

Ông Đặng Lê Ninh, Chủ tịch UBND xã Quân Chu, cho biết: Địa phương định hướng phát triển cây chè theo chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến, thương mại, văn hóa và du lịch. Chính định hướng này đã thu hút nhiều doanh nghiệp đến tìm hiểu, đầu tư.

Những nương chè truyền thống

Nổi bật là Dự án vùng nguyên liệu chè hữu cơ 300ha gắn với nhà máy chế biến hiện đại của Công ty CP Chè Quân Chu, tổng vốn đầu tư khoảng 1.200 tỷ đồng. Dự án không chỉ xây dựng vùng nguyên liệu mà còn hướng tới phát triển các sản phẩm chế biến sâu, kết hợp du lịch trải nghiệm và văn hóa trà.

Trao đổi với chúng tôi, bà Nguyễn Thị Vinh, Tổng Giám đốc Công ty CP Chè Quân Chu, nhiều lần nhắc đến hai từ "trân quý". Theo bà, điều trăn trở nhất không nằm ở sản lượng hay doanh thu mà là cách thị trường nhìn nhận chè Thái Nguyên. Bao giờ từng búp chè Thái Nguyên không còn bị coi là nguyên liệu giá rẻ mà được trân quý như những dòng trà nổi tiếng trên thế giới, khi ấy mới thực sự thành công.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, doanh nghiệp phải bắt đầu từ vùng nguyên liệu sạch, quy trình sản xuất đồng bộ, công nghệ chế biến hiện đại và hệ thống quản lý chất lượng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. "Nếu người nông dân chỉ bán búp chè tươi thì giá trị sẽ dừng lại ở đồi chè. Khi doanh nghiệp tham gia từ khâu giống, sản xuất, chế biến đến xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường, giá trị của mỗi búp chè sẽ được nâng lên nhiều lần", bà Vinh nhấn mạnh.

Thái Nguyên có 204 sản phẩm chè OCOP từ 3 đến 5 sao

Thực tế cho thấy, mối liên kết giữa doanh nghiệp và người trồng chè ngày càng chặt chẽ. Doanh nghiệp không chỉ tiêu thụ sản phẩm mà tham gia tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng, xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường.

Ở Quân Chu hôm nay, câu chuyện không còn là mở rộng diện tích mà là nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, ứng dụng công nghệ, xây dựng thương hiệu và gia tăng sức cạnh tranh. Đó cũng là bước chuyển chung của ngành chè Thái Nguyên, khi mỗi búp chè trở thành một mắt xích trong chuỗi giá trị có sự đồng hành của doanh nghiệp, nhà khoa học và người nông dân.

Khoa học mở rộng biên độ giá trị

Nếu doanh nghiệp tạo động lực thị trường thì khoa học - công nghệ chính là chìa khóa nâng tầm giá trị ngành chè. Theo TS Lương Hùng Tiến, Viện trưởng Viện Công nghệ Sinh học - Công nghệ thực phẩm, Trường Đại học Nông lâm (Đại học Thái Nguyên), dư địa phát triển của ngành chè không nằm ở việc mở rộng diện tích mà ở khả năng gia tăng giá trị trên cùng một đơn vị sản phẩm.

"Muốn nâng tầm thương hiệu trà Thái Nguyên, chúng ta phải nâng hàm lượng khoa học và công nghệ trong từng sản phẩm. Ngoài trà truyền thống, cây chè còn có thể trở thành nguyên liệu cho thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, dược phẩm và nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Đây là hướng đi giúp ngành chè tạo lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập", TS Lương Hùng Tiến chia sẻ.

Ứng dụng công nghệ tưới hiện đại giúp HTX chè Hảo Đạt chủ động nguồn nước, phát triển vùng nguyên liệu bền vững.

Theo ông, các trường đại học và viện nghiên cứu cần gắn kết chặt chẽ hơn với doanh nghiệp và hợp tác xã, đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất thay vì chỉ dừng trong phòng thí nghiệm. Khi nhà khoa học tham gia từ khâu chọn giống, quy trình canh tác, chế biến đến phát triển sản phẩm, chuỗi giá trị của cây chè sẽ được nâng lên ở tất cả các công đoạn.

Thực tế, nhiều kết quả nghiên cứu về giống chè, công nghệ sau thu hoạch, chế biến, bảo quản, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số đã được chuyển giao cho doanh nghiệp, hợp tác xã. Nhiều cơ sở sản xuất cũng đầu tư dây chuyền hiện đại, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế nhằm nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Những chuyển động này đang tạo nên mối liên kết ngày càng bền chặt giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người trồng chè. Mỗi chủ thể đảm nhận một vai trò khác nhau nhưng cùng hướng tới mục tiêu xây dựng ngành chè hiện đại, phát triển bền vững và có sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Lợi thế của Thái Nguyên hôm nay không chỉ nằm ở truyền thống hơn một thế kỷ hay những đồi chè xanh ngút ngàn, mà còn ở khả năng kết nối tri thức với sản xuất, biến kết quả nghiên cứu thành sản phẩm, biến sản phẩm thành thương hiệu và đưa thương hiệu ra thế giới.

Đưa thương hiệu chè Thái Nguyên vươn xa

Những chuyển động của ngành chè thời gian qua cho thấy trọng tâm phát triển đã thay đổi. Thái Nguyên không còn đặt mục tiêu tăng diện tích hay sản lượng bằng mọi giá mà hướng đến nâng cao giá trị trên từng búp chè, từng sản phẩm và từng thương hiệu. Con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức. Quy mô sản xuất ở một số nơi còn phân tán, tỷ lệ chế biến sâu chưa cao, việc xây dựng thương hiệu quốc tế đòi hỏi thời gian, nguồn lực và sự tham gia của nhiều chủ thể.

HTX Chè Hảo Đạt đón tiếp đoàn công tác của Hiệp hội Negosyo Advocates (Philippines).

Tuy nhiên, sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 11-NQ/TU, nền tảng phát triển đã dần hình thành. Toàn tỉnh hiện có hơn 22.200ha chè; gần 7.000ha vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ; 204 sản phẩm chè OCOP từ 3 đến 5 sao, trong đó có 6 sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia. Hệ thống mã số vùng trồng, các dự án đầu tư quy mô lớn cùng sự tham gia ngày càng sâu của các trường đại học, viện nghiên cứu đang tạo nền móng cho giai đoạn phát triển mới của ngành chè.

Từ một loại cây gắn với sinh kế của người dân trung du, chè Thái Nguyên đang được định vị là sản phẩm của kinh tế tri thức, kinh tế xanh và hội nhập quốc tế. Mỗi búp chè hôm nay không chỉ mang hương vị đặc trưng của vùng đất mà còn kết tinh công sức của người trồng chè, công nghệ chế biến, tiêu chuẩn chất lượng, bản sắc văn hóa và khát vọng xây dựng một thương hiệu Việt Nam đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Toàn cảnh vùng nguyên liệu chè hữu cơ 300ha của Công ty CP Chè Quân Chu đang được thực hiện đúng quy chuẩn.

Con đường đưa "Đệ nhất danh trà" trở thành ngành kinh tế trị giá 25.000 tỷ đồng chắc chắn còn nhiều việc phải làm. Nhưng từ những chuyến xúc tiến đầu tư, các dự án chế biến sâu, những thành tựu nghiên cứu khoa học, vùng nguyên liệu đạt chuẩn và sự đổi mới trong tư duy của người làm chè có thể thấy hành trình ấy đã thực sự bắt đầu.

Có lẽ, thành công lớn nhất sẽ không chỉ được đo bằng những con số tăng trưởng. Đó sẽ là ngày, khi nhắc đến những vùng trà nổi tiếng của thế giới, người ta nhắc đến Thái Nguyên như một biểu tượng của trà Việt Nam; nơi mỗi búp chè được trân trọng đúng với giá trị mà thiên nhiên, con người và thời gian đã bồi đắp suốt hơn một thế kỷ.

(Hết)

Lệ Thủy