Để người nghệ sĩ yên tâm sống với nghề, cống hiến cho nghề

Chia sẻ với Văn Hóa, NSND Lê Tuấn Cường, Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam khẳng định, Nghị định không chỉ góp phần cải thiện đời sống nghệ sĩ mà còn tạo động lực quan trọng để giữ chân nguồn nhân lực, nhất là trong lĩnh vực nghệ thuật truyền thống vốn đang đối mặt với nhiều thách thức.

NSND Lê Tuấn Cường, Phó Giám đốc phụ trách Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam

P.V: Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 261/2026/NĐ-CP quy định về phụ cấp ưu đãi nghề, chế độ bồi dưỡng luyện tập và biểu diễn đối với viên chức, người lao động hoạt động đặc thù trong các đơn vị sự nghiệp công lập nghệ thuật biểu diễn và đơn vị nghệ thuật biểu diễn thuộc lực lượng vũ trang, có hiệu lực từ 1.7.2026. Ông nhìn nhận như thế nào về ý nghĩa của Nghị định này?

- NSND Lê Tuấn Cường: Với hơn 40 năm gắn bó với nghệ thuật truyền thống, tôi nhận thấy Nghị định số 261/2026/NĐ-CP thực sự là một quyết sách đúng thời điểm, tiếp thêm niềm tin cho những người làm nghề.

Điều khiến tôi trân trọng không chỉ là việc phụ cấp ưu đãi nghề hay chế độ bồi dưỡng được điều chỉnh theo hướng tốt hơn, mà quan trọng, đó là sự ghi nhận của Đảng và Nhà nước đối với những cống hiến bền bỉ, thầm lặng của các thế hệ nghệ sĩ biểu diễn.

Nghệ thuật truyền thống như chèo, tuồng, cải lương nhiều năm qua vẫn lặng lẽ gìn giữ hồn cốt văn hóa dân tộc. Những người làm nghề chấp nhận nhiều thiệt thòi, bền bỉ “bám” sàn diễn bằng tình yêu nghề nhiều hơn những toan tính về vật chất.

Nghề biểu diễn nghệ thuật truyền thống vốn nhiều hy sinh. Nghệ sĩ không chỉ đối mặt với áp lực luyện tập, chấn thương nghề nghiệp hay những chuyến lưu diễn triền miên, mà còn luôn trăn trở với bài toán mưu sinh. Ngoài đồng lương, phần lớn nghệ sĩ không có thêm nguồn thu nhập ổn định nào khác. Không ít người phải tranh thủ làm thêm đủ nghề để trang trải cuộc sống.

Hình ảnh nghệ sĩ buổi sáng bán hàng, bưng bê quán ăn, chiều tối lại khoác trang phục lộng lẫy bước lên sân khấu đã trở thành điều không còn hiếm trong giới nghệ sĩ.

Vì vậy, việc Nghị định số 261/2026/NĐ-CP được ban hành không chỉ góp phần cải thiện đời sống của nghệ sĩ, mà còn là nguồn động viên tinh thần rất lớn, để anh em nghệ sĩ thêm vững tin, thêm động lực tiếp tục giữ lửa, gìn giữ và trao truyền những giá trị của nghệ thuật truyền thống.

Để được đứng dưới ánh đèn sân khấu, mỗi nghệ sĩ truyền thống phải trải qua nhiều năm khổ luyện, đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả những chấn thương của nghề. Ảnh: Hà Châu

Sau nhiều năm mong mỏi, đội ngũ Nghệ sĩ Nhân dân và Nghệ sĩ Ưu tú đã có cơ chế đãi ngộ tương xứng hơn. Theo ông, điều này sẽ tác động như thế nào đến các nghệ sĩ?

Tôi cũng đặc biệt đánh giá cao việc Nghị định dành mức phụ cấp ưu đãi nghề riêng cho Nghệ sĩ Nhân dân và Nghệ sĩ Ưu tú. Đó là một chính sách rất nhân văn, bởi phía sau mỗi danh hiệu là cả một hành trình lao động nghệ thuật bền bỉ, nhiều khi đánh đổi bằng tuổi trẻ, sức khỏe và cả cuộc đời gắn bó với sân khấu.

Có những nghệ sĩ cống hiến hết tuổi thanh xuân mới được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý này. Vì vậy, việc có cơ chế đãi ngộ tương xứng thể hiện sự tôn vinh đối với những đóng góp thầm lặng của các thế hệ nghệ sĩ đã gìn giữ và trao truyền di sản nghệ thuật dân tộc.

Quan trọng hơn, chính sách này sẽ tạo thêm động lực để các nghệ sĩ tiếp tục cống hiến, giữ lửa nghề, đồng thời trở thành tấm gương truyền cảm hứng cho lớp nghệ sĩ trẻ phấn đấu, rèn luyện và gắn bó lâu dài với nghệ thuật, đặc biệt là các loại hình nghệ thuật truyền thống.

Với góc nhìn của một nghệ sĩ, nhà quản lý và người trực tiếp đào tạo thế hệ kế cận, theo ông, Nghị định số 261/2026/NĐ-CP sẽ tạo ra những chuyển biến như thế nào đối với đời sống nghệ sĩ và việc giữ chân nguồn nhân lực cho nghệ thuật truyền thống?

- Người ngoài nhìn vào sân khấu thường chỉ thấy những tràng pháo tay và ánh đèn rực rỡ, nhưng phía sau đó là rất nhiều mồ hôi, nước mắt, thậm chí cả những chấn thương mà nghệ sĩ phải đánh đổi. Nghề biểu diễn, đặc biệt là nghệ thuật truyền thống đòi hỏi cường độ luyện tập rất cao, thường xuyên lưu diễn và làm việc trong nhiều điều kiện hết sức khắc nghiệt.

Tôi vẫn nhớ nhiều chuyến lưu diễn ở vùng sâu, vùng xa. Có hôm cả đoàn đang biểu diễn thì mưa lớn bất ngờ trút xuống, mọi người phải khẩn trương tháo dỡ phông màn, đạo cụ, hệ thống âm thanh, ánh sáng để bảo quản. Ai cũng ướt sũng, mệt mỏi nhưng không một lời than vãn, bởi tất cả đều có chung mong muốn đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với công chúng.

Trong khi đó, thu nhập của nghệ sĩ, đặc biệt là lớp trẻ mới vào nghề vẫn còn rất khiêm tốn. Hiện nay, tại Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia, nhiều nghệ sĩ trẻ làm việc theo hợp đồng chỉ có mức thu nhập khoảng 3-5 triệu đồng/ tháng. Với những em từ các địa phương lên Hà Nội lập nghiệp, từng ấy tiền vừa phải thuê nhà, vừa trang trải sinh hoạt thì thực sự rất chật vật.

Muốn cải thiện thu nhập, nhà hát phải chủ động tìm thêm chương trình, tìm hợp đồng biểu diễn để tạo nguồn kinh phí. Còn bản thân nhiều nghệ sĩ cũng phải bươn chải làm thêm đủ nghề như dẫn chương trình, hát sự kiện, dạy học... để có thể bám trụ với nghề. Điều đó đồng nghĩa với việc họ không thể dành trọn thời gian và tâm sức cho nghệ thuật như mong muốn.

Để mang đến những phút giây thăng hoa trên sân khấu, nghệ sĩ nghệ thuật truyền thống phải vượt qua quá trình rèn luyện khắc nghiệt và những hy sinh thầm lặng

Đáng nói hơn, đào tạo một nghệ sĩ truyền thống không thể làm trong ngày một ngày hai. Đây là nghề được truyền dạy theo kiểu "cầm tay chỉ việc", đòi hỏi sự kiên trì và khổ luyện trong nhiều năm.

Từ một làn điệu chèo, một động tác tuồng đến từng ánh mắt, thần thái trên sân khấu đều phải tích lũy qua thời gian dài mới có thể thành nghề. Vì thế, đào tạo đã khó, giữ được người ở lại với nghề còn khó hơn.

Tôi cho rằng, khi Nghị định số 261/2026/NĐ-CP đi vào cuộc sống, đời sống nghệ sĩ chắc chắn được cải thiện, qua đó, giúp nhiều nghệ sĩ trẻ bớt áp lực mưu sinh, không phải phân tán sức lực cho quá nhiều công việc khác, từ đó có điều kiện đầu tư nhiều hơn cho chuyên môn.

Về lâu dài, tôi tin chính sách này sẽ góp phần giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cho nghệ thuật truyền thống. Khi người trẻ nhìn thấy nghề có sự quan tâm, có chính sách đãi ngộ ngày càng tốt hơn và có cơ hội phát triển, họ sẽ mạnh dạn lựa chọn, yên tâm gắn bó và tiếp tục gìn giữ những giá trị nghệ thuật mà các thế hệ đi trước đã dày công vun đắp.

Đây cũng chính là nền tảng quan trọng để nghệ thuật truyền thống có thể phát triển bền vững trong tương lai.

Xin cảm ơn NSND Lê Tuấn Cường!

THANH MAI (thực hiện)