Thêm điểm tựa cho nghệ sĩ biểu diễn

Phía sau những phút giây thăng hoa trên sân khấu là quá trình khổ luyện bền bỉ của các nghệ sĩ

Tiếp thêm động lực để nghệ sĩ toàn tâm với nghề

Theo nghệ sĩ Ngân Hà, Đoàn Nghệ thuật Cải lương, Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam, điều đáng quý ở Nghị định số 261/2026/NĐ-CP là chính sách đã chạm tới một trong những nỗi lo thường trực của người làm nghề: Áp lực mưu sinh. Từ việc điều chỉnh mức phụ cấp, bồi dưỡng, nghệ sĩ có thêm điều kiện để dành tâm sức cho sân khấu và sáng tạo.

Gần 20 năm gắn bó với cải lương, chị hiểu phía sau mỗi vai diễn là nhiều năm khổ luyện, tích lũy vốn sống và rèn giũa nghề nghiệp. Trong bối cảnh các loại hình giải trí phát triển mạnh, sân khấu truyền thống gặp không ít khó khăn trong việc giữ khán giả, số buổi diễn giảm, thu nhập của nghệ sĩ vì thế cũng bấp bênh hơn. Không ít người phải làm thêm nhiều công việc khác để ổn định cuộc sống. Khi thời gian và năng lượng bị chia sẻ bởi nỗi lo cơm áo, sự đầu tư cho chuyên môn, nghiên cứu vai diễn và tìm tòi sáng tạo cũng khó có thể trọn vẹn.

Vì vậy, việc nâng mức phụ cấp ưu đãi nghề và điều chỉnh chế độ bồi dưỡng được kỳ vọng sẽ tạo thêm điểm tựa cho người làm nghề, giúp họ có điều kiện tái đầu tư cho chuyên môn, đào sâu nhân vật, trau dồi kỹ năng và mạnh dạn thử nghiệm những cách thể hiện mới.

“Quan trọng hơn, Nghị định đã khẳng định giá trị của lao động nghệ thuật, một lĩnh vực đặc thù nhưng chưa phải lúc nào cũng được ghi nhận tương xứng. Khi nghề nghiệp có cơ chế đãi ngộ đủ sức tạo niềm tin, chúng tôi sẽ thêm bản lĩnh để dấn thân, đổi mới và gắn bó lâu dài; đồng thời tạo sức hút với lớp trẻ, góp phần xây dựng đội ngũ kế cận cho sân khấu truyền thống”, nghệ sĩ Ngân Hà chia sẻ.

Nếu cải lương chịu áp lực giữ khán giả, nghệ thuật xiếc lại là lĩnh vực mà mỗi lần bước ra sàn diễn đều đi kèm nguy cơ đánh đổi bằng sức khỏe và tuổi nghề. Với NSƯT Thu Hương, Liên đoàn Xiếc Việt Nam, Nghị định số 261/2026/NĐ-CP mang ý nghĩa ghi nhận đúng hơn giá trị của một nghề đặc thù, nơi những phút giây thăng hoa trước công chúng được chuẩn bị bằng hàng trăm giờ luyện tập căng thẳng. Với các tiết mục đu dây, treo tóc hay nhào lộn trên cao, chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể dẫn đến chấn thương nghiêm trọng. Đối với nghệ sĩ nữ, áp lực càng lớn hơn khi vừa phải duy trì thể lực, kỹ thuật ở cường độ cao, vừa cân bằng giữa sự nghiệp và gia đình.

“Việc nâng mức phụ cấp ưu đãi nghề cùng chế độ bồi dưỡng luyện tập, biểu diễn thể hiện sự thấu hiểu đối với đặc thù lao động nghệ thuật. Nhiều khi sự ghi nhận còn quý hơn giá trị vật chất, bởi cảm nhận được nghề mình theo đuổi được trân trọng, chúng tôi có thêm động lực để chinh phục những kỹ thuật khó, đầu tư cho các tiết mục mới và bền bỉ gắn bó với sân khấu”, NSƯT Thu Hương bày tỏ.

Từ cải lương đến xiếc, điểm gặp nhau trong chia sẻ của các nghệ sĩ là mong muốn lao động nghệ thuật được nhìn nhận đúng với tính chất đặc thù, để mỗi người làm nghề có thêm niềm tin, thêm điều kiện và thêm lý do bền bỉ đi tiếp với sân khấu.

Giữ lửa nghề, dựng lớp kế cận

Theo NSND Quốc Hưng, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 261/2026/NĐ-CP là chủ trương kịp thời, có ý nghĩa thiết thực đối với đội ngũ hoạt động trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn. Chính sách này điều chỉnh chế độ đãi ngộ cho người làm nghề, đồng thời thể hiện sự ghi nhận của Đảng, Nhà nước đối với những đóng góp thầm lặng của các nghệ sĩ trong việc gìn giữ, lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc.

Là người vừa trực tiếp hoạt động nghệ thuật, vừa tham gia công tác quản lý, đào tạo tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, NSND Quốc Hưng hiểu rõ những đặc thù của nghề. Đằng sau mỗi buổi biểu diễn là quá trình khổ luyện cường độ cao, đòi hỏi tính kỷ luật và tình yêu nghệ thuật cháy bỏng. Nhiều loại hình như opera, giao hưởng, ballet hay nghệ thuật truyền thống đều yêu cầu người nghệ sĩ duy trì phong độ trong nhiều năm bằng sự trau dồi liên tục. Vì vậy, việc quy định chế độ bồi dưỡng luyện tập và biểu diễn theo số buổi thực tế là phù hợp với đặc thù lao động nghệ thuật.

NSND Quốc Hưng cũng đánh giá cao việc Nghị định lần đầu tiên quy định mức phụ cấp ưu đãi nghề riêng đối với danh hiệu Nghệ sĩ Nhân dân và Nghệ sĩ Ưu tú. Đây là sự tôn vinh xứng đáng đối với những nghệ sĩ đã có nhiều cống hiến cho nền nghệ thuật nước nhà. Quan trọng hơn, chính sách không chỉ hướng tới các nghệ sĩ được phong tặng danh hiệu, mà còn bao quát nhiều lực lượng trực tiếp làm nên một chương trình nghệ thuật, từ nhạc công, diễn viên, chỉ huy, kỹ thuật viên âm thanh, ánh sáng đến đội ngũ hậu đài. Cách tiếp cận này cho thấy sự ghi nhận đối với đóng góp của cả một tập thể sáng tạo.

Đối với các cơ sở đào tạo nghệ thuật như Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, chính sách mới còn mang ý nghĩa lâu dài. Nhiều năm qua, việc thu hút người trẻ theo học các ngành nghệ thuật hàn lâm gặp không ít khó khăn, bởi áp lực nghề nghiệp lớn trong khi chế độ đãi ngộ còn hạn chế. Khi chính sách được cải thiện, NSND Quốc Hưng tin rằng, người học sẽ có thêm niềm tin để lựa chọn và gắn bó với con đường nghệ thuật chuyên nghiệp. Đây cũng là một trong những yếu tố quan trọng để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành nghệ thuật trong tương lai.

Theo NSND Quốc Hưng, chế độ đãi ngộ là điều kiện quan trọng, nhưng cần được đặt trong tổng thể các giải pháp phát triển nghệ thuật biểu diễn. Bên cạnh chính sách về phụ cấp, bồi dưỡng, ngành nghệ thuật cần tiếp tục tạo dựng môi trường sáng tạo thuận lợi, mở rộng cơ hội biểu diễn, đầu tư ổn định cho các đơn vị nghệ thuật, đồng thời có cơ chế phát hiện và bồi dưỡng tài năng. Trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa, xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Nghị định số 261/2026/NĐ-CP là bước tiến đáng ghi nhận, thể hiện sự quan tâm, khuyến khích của Nhà nước đối với đội ngũ nghệ sĩ.

Ông tin rằng, khi đời sống của người làm nghề được quan tâm đúng mức, nghệ sĩ sẽ có thêm động lực yên tâm cống hiến, nâng cao chất lượng chuyên môn, góp phần đưa nghệ thuật biểu diễn Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để giữ chân tài năng, bồi đắp đội ngũ kế cận và mở rộng sức lan tỏa của nghệ thuật biểu diễn trong đời sống văn hóa hôm nay.

Những điểm chính về chế độ phụ cấp, bồi dưỡng

Nghị định số 261/2026/NĐ-CP quy định chế độ phụ cấp ưu đãi nghề, bồi dưỡng luyện tập và bồi dưỡng biểu diễn đối với viên chức, người lao động trực tiếp hoạt động nghệ thuật biểu diễn tại các đơn vị sự nghiệp công lập; sĩ quan, quân nhân, công an và người lao động hưởng lương từ ngân sách nhà nước tham gia hoạt động nghệ thuật biểu diễn trong lực lượng vũ trang.

Về phụ cấp ưu đãi nghề, từ ngày 1.7.2026 đến hết ngày 30.6.2027, tùy theo đặc thù chuyên môn và chức danh nghề nghiệp, các đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh của Nghị định được hưởng phụ cấp ở các mức 50%, 40%, 30% và 20%. Từ ngày 1.7.2027 đến khi thực hiện chế độ tiền lương mới, các mức phụ cấp tiếp tục được điều chỉnh tăng, trong đó mức cao nhất là 60%.

Đáng chú ý, Nghệ sĩ Nhân dân được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề 50% trong thời gian từ ngày 1.7.2026 đến hết ngày 30.6.2027 và tăng lên 60% từ ngày 1.7.2027. Nghệ sĩ Ưu tú được hưởng mức 40% trong thời gian từ ngày 1.7.2026 đến hết ngày 30.6.2027 và tăng lên 50% từ ngày 1.7.2027.

Đối với người làm nghệ thuật tại vùng biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và địa bàn đặc biệt khó khăn, mức phụ cấp được cộng thêm 5 điểm phần trăm, nhưng tổng mức hưởng không quá 60%.

Về chế độ bồi dưỡng biểu diễn, từ ngày 1.7.2026 đến hết ngày 30.6.2027, mức chi được quy định từ 7% đến 18% mức lương cơ sở cho mỗi buổi sơ duyệt, tổng duyệt hoặc biểu diễn chính thức. Từ ngày 1.7.2027, mức bồi dưỡng tăng lên từ 15% đến 30% mức lương cơ sở cho mỗi buổi, tùy theo vị trí, vai trò của người tham gia biểu diễn.

THANH MAI - NGỌC NHIÊN