Để ngày nghỉ lễ của nhà giáo thực sự là ngày nghỉ trọn vẹn

Thầy và trò trong tiết dạy chính khóa. Ảnh: Trần Văn Tâm

Nghịch lý khi giáo viên nghỉ để rồi làm gấp đôi

- Theo khoản 1 Điều 112 Bộ luật Lao động 2019 (Luật số 45/2019/QH14), người lao động được nghỉ lễ, tết như sau: "Người lao động được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương trong những ngày lễ, tết sau đây: Tết Dương lịch: 01 ngày (ngày 01 tháng 01 dương lịch); Tết Âm lịch: 05 ngày; Ngày Chiến thắng: 01 ngày (ngày 30 tháng 4 dương lịch); Ngày Quốc tế lao động: 01 ngày (ngày 01 tháng 5 dương lịch); Quốc khánh: 02 ngày (ngày 02 tháng 9 dương lịch và 01 ngày liền kề trước hoặc sau); Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương: 01 ngày (ngày 10 tháng 3 âm lịch)".

Như vậy, người lao động được nghỉ làm việc 11 ngày trong năm, không phải đi làm bù và vẫn được hưởng nguyên lương. Theo đó, giáo viên cũng sẽ được nghỉ dạy ngày lễ và hưởng nguyên lương.

Ngoài ra, không có văn bản nào quy định giáo viên phải đi dạy bù cho những ngày nghỉ lễ. Bởi nghề giáo là nghề đặc thù được quy định tại khoản 3 Điều 13 Luật Viên chức 2010 như sau: "Đối với lĩnh vực sự nghiệp đặc thù, viên chức được nghỉ việc và hưởng lương theo quy định của pháp luật". Cho nên giáo viên có quyền được nghỉ trọn vẹn các kỳ nghỉ lễ mà không phải đi làm.

Hiện đang tồn tại một nghịch lý về sự công bằng trong nhà trường. Những giáo viên có thời khóa biểu trùng vào ngày lễ thì vất vả dạy bù, trong khi những đồng nghiệp không có tiết ngày đó thì được nghỉ.

Điều này vô hình trung tạo ra sự bất công ngay trong hội đồng sư phạm. Việc giáo viên phải tự xoay xở dạy bù vào những ngày nghỉ cuối tuần không chỉ khiến nghỉ lễ mất đi ý nghĩa, mà còn làm cho hiệu quả tiết học không đảm bảo chất lượng do cả thầy và trò đều uể oải khi phải đi làm, đi học vào ngày nghỉ.

Dạy bù là trách nhiệm chuyên môn hay làm thêm giờ?

Hiện nay, việc xác định dạy bù có phải là "trách nhiệm hoàn thành chương trình" và "định mức lao động" hay không vẫn còn nhiều nhập nhằng, gây ra thiệt thòi cho giáo viên. Việc này cần được soi chiếu vào các văn bản luật để có cái nhìn khách quan hơn.

Thứ nhất là dạy bù để hoàn thành định mức.

Theo khoản 3 Điều 7 Thông tư 05/2025/TT-BGDĐT, tiết dạy trung bình trong 01 tuần như sau: Giáo viên tiểu học là 23 tiết, trung học cơ sở là 19 tiết, trung học phổ thông là 17 tiết. Theo năm học có 35 tuần, tổng định mức năm học của giáo viên trung học phổ thông là 595 tiết, trung học cơ sở là 665 tiết, tiểu học là 805 tiết.

Do đó, các tiết dạy trùng vào ngày lễ phải được tính là đã hoàn thành và trừ trực tiếp vào tổng định mức năm học. Nếu không trừ mà bắt giáo viên dạy bù, thì rõ ràng quyền lợi nghỉ lễ của giáo viên dường như không có.

Thứ hai là dạy bù vượt định mức quy định.

Theo đúng tinh thần luật định, nếu việc dạy bù làm tổng số tiết trong trong năm vượt định mức chuẩn, thì nhà trường bắt buộc phải chi trả tiền lương làm thêm giờ.

Theo khoản 1 Điều 98 Bộ luật Lao động 2019: "Người lao động làm thêm giờ được trả lương tính theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương thực trả theo công việc đang làm như sau: Vào ngày thường, ít nhất bằng 150%; vào ngày nghỉ hằng tuần, ít nhất bằng 200%; vào ngày nghỉ lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương, ít nhất bằng 300% chưa kể tiền lương ngày lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương đối với người lao động hưởng lương ngày".

Vì thế, yêu cầu giáo viên dạy bù vào ngày nghỉ khác mà không có chế độ là đang tước đi quyền được nghỉ và hưởng lương hợp pháp của họ.

Cần một tư duy quản trị hiện đại và nhân văn

Để ngày nghỉ lễ thực sự là khoảng thời gian tái tạo năng lượng, nhà quản lý cần thay đổi tư duy dựa trên luật và quyền lợi của giáo viên. Nhà trường nên tính các tiết dạy trùng vào ngày lễ là đã hoàn thành và trừ trực tiếp vào định mức năm học của giáo viên.

Để đảm bảo chương trình, nhà trường nên sử dụng quỹ thời gian dự phòng thay vì để giáo viên tự lên kế hoạch dạy bù rất khó khăn. Hoặc, cho phép giáo viên tinh gọn kiến thức để bù đắp kiến thức trong những tiết học sau.

Ngược lại, nếu để giáo viên sắp xếp dạy bù thì nhà trường nên chi trả thừa giờ cho giáo viên để ràng buộc trách nhiệm của giáo viên. Tại khoản 1 Điều 13 Luật Viên chức 2010, quyền của viên chức về nghỉ ngợi được quy định như sau: "Được nghỉ hàng năm, nghỉ lễ, nghỉ việc riêng theo quy định của pháp luật về lao động.

Do yêu cầu công việc, viên chức không sử dụng hoặc sử dụng không hết số ngày nghỉ hàng năm thì được thanh toán một khoản tiền cho những ngày không nghỉ". Cho nên, mọi tiết dạy bù phát sinh ngoài thời khóa biểu bình thường cần được chi trả theo quy định về tiền lương làm thêm giờ.

Khi người thầy cảm nhận được công sức của mình được ghi nhận qua từng đồng lương thì họ sẽ cống hiến nhiệt huyết hơn nữa, tránh những tiết dạy bù trở thành gánh nặng tâm lý hay là nỗi ám ảnh mỗi khi lễ đến.

Trần Văn Tâm