Để hợp tác xã bứt phá trong nền kinh tế hiện đại-Bài 1: Mô hình truyền thống còn ngại đổi mới

Mặc dù được xem là động lực quan trọng trong nền kinh tế thị trường, tuy nhiên, thực tế thời gian qua không ít HTX vẫn còn ngại đổi mới, thiếu đội ngũ nhân lực quản trị và lao động qua đào tạo... Điều này làm suy giảm năng lực cạnh tranh, không tận dụng được lợi thế theo quy mô để phát triển trong bối cảnh hội nhập kinh tế thị trường.

Hợp tác xã đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế mỗi địa phương - Ảnh: Đ.N

Những khó khăn và hạn chế

Được thành lập từ năm 2020, HTX Sản xuất chế biến thủy hải sản Quang Minh, xã Ninh Châu đã phát huy được vai trò trong việc liên kết bao tiêu sản phẩm cho các thành viên. Tuy nhiên, sau nhiều năm hoạt động, HTX dần bị đuối sức và đang đứng trước nguy cơ giải thể do chưa đáp ứng với những điều kiện hoạt động.

Chia sẻ về những khó khăn mà HTX đang gặp phải, chị Nguyễn Thị Đào cho biết, HTX hoạt động trong lĩnh vực chế biến thủy hải sản, chính vì vậy chứng nhận an toàn thực phẩm là điều kiện cần bắt buộc. Tuy nhiên, chứng nhận này của HTX đã hết thời hạn. Năm 2025, theo hướng dẫn của địa phương, chị đã chuẩn bị hồ sơ để xin được công nhận lại, nhưng do các thùng nhựa sử dụng để ướp nước mắm không đạt tiêu chuẩn khiến việc chứng nhận an toàn thực phẩm chưa thể thực hiện. Từ khoảng cuối năm 2025, việc chế biến thủy hải sản gần như phải tạm ngừng hoạt động hoàn toàn để chờ giấy chứng nhận.

Theo chị Đào, hiện tại chị chưa biết phải sử dụng bể ướp bằng vật liệu gì để phù hợp và nếu đầu tư mua mới trang thiết bị phải cần chi phí lớn. Đây thực sự là thách thức đối với một HTX có quy mô nhỏ như HTX Quang Minh. Trong thời gian tới, nếu không giải quyết được chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, có thể HTX sẽ tuyên bố giải thể.

Không ít HTX quy mô nhỏ lẻ, sức cạnh tranh thị trường không cao - Ảnh: Đ.N

Ngoài khó khăn trong việc chứng minh cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm thì trước đó HTX cũng gặp không ít khó khăn trong việc tìm đầu ra. Theo chị Đào, khách hàng của cơ sở chủ yếu là khách hàng quen, chính vì vậy, hàng năm, việc chế biến, sản xuất sản phẩm nước mắm của HTX cũng phụ thuộc vào số lượng mua của khách hàng.

Với suy nghĩ “hữu xạ tự nhiên hương”, lâu nay cơ sở không đầu tư nhiều cho việc quảng bá, xây dựng nhãn hiệu, thương hiệu sản phẩm. Đây cũng là thực trạng chung của không ít HTX hiện nay và cũng chính là rào cản khiến sản phẩm làm ra khó tiếp cận, mở rộng thị trường.

Đối với HTX Măng giang Trường Xuân, xã Trường Sơn, hạn chế khiến HTX gặp không ít khó khăn trong quá trình hoạt động là trình độ, năng lực sản xuất. Ông Nguyễn Viết Tâm, Giám đốc HTX Măng giang Trường Xuân cho biết, HTX gồm có 7 thành viên, chủ yếu là người dân tộc thiểu số, hoạt động trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp và bảo quản chế biến măng giang. Tuy nhiên, do trình độ, kinh nghiệm về bảo quản, chế biến sản phẩm hạn chế nên trong thời gian dài, HTX vẫn phải loay hoay với việc xây dựng, hoàn thiện và nâng cao chất lượng sản phẩm để tiếp cận thị trường.

Cần giải pháp để nâng cao hiệu quả

Đóng vai trò là lực lượng nòng cốt, quan trọng trong phát triển kinh tế-xã hội địa phương, số lượng HTX những năm gần đây tăng lên đáng kể. Hiện, toàn tỉnh có 893 HTX, tuy nhiên, có một thực tế cần nhìn nhận rằng không ít HTX hoạt động quy mô còn nhỏ lẻ, sức cạnh tranh không cao. Nhiều HTX hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ nông nghiệp, thủy sản... tồn tại mang tính hình thức hoặc chỉ quẩn quanh với những dịch vụ cơ bản như dịch vụ thủy lợi, bảo vệ thực vật, khuyến nông; chưa chủ động được đầu ra sản phẩm.

Các HTX vẫn chưa phát huy được chức năng, vai trò trong việc liên kết, tạo đầu ra cho các thành viên. Nhiều HTX do chưa được đào tạo bài bản về quản trị kinh doanh nên hoạt động còn thiếu chuyên nghiệp, chưa thích ứng với cơ chế thị trường.

Cần có cơ chế hỗ trợ giúp HTX phát triển bền vững - Ảnh: Đ.N

Đánh giá về năng lực của các HTX trên địa bàn tỉnh, Giám đốc Liên minh HTX tỉnh Đinh Thị Quỳnh Hoa cho biết: Những năm qua, các HTX đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế, giải quyết việc làm cho lao động địa phương. Nhiều HTX là lực lượng nòng cốt trong thực hiện chuỗi liên kết sản phẩm và xây dựng chương trình “Mỗi xã một sản phẩm”.

Bên cạnh những kết quả đạt được, một số HTX vẫn còn bộc lộ nhiều điểm bất cập; không ít HTX quy mô nhỏ lẻ, trình độ của thành viên và những người đứng đầu còn hạn chế nên sức cạnh tranh không cao, chưa nhạy bén với thị trường. Nhiều HTX tồn tại chỉ để duy trì sản xuất, chưa dám thay đổi để bứt phá phát triển. Thực tế, đã có không ít HTX chỉ hoạt động cầm chừng hoặc có nguy cơ giải thể do hoạt động không hiệu quả.

Ông Nguyễn Quốc Tuấn, Phó Chánh Văn phòng điều phối nông thôn mới, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn đánh giá: HTX hoạt động hiệu quả là một trong những nội dung quan trọng trong tiêu chí phát triển kinh tế nông thôn. Để các HTX phát triển bền vững, các đơn vị liên quan cần thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần có chính sách hỗ trợ vốn, tạo điều kiện cho HTX tiếp cận nguồn vay ưu đãi để đầu tư sản xuất; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng quản lý cho đội ngũ cán bộ HTX nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động. Bên cạnh đó, các HTX cũng cần chủ động ứng dụng khoa học công nghệ, đẩy mạnh chuyển đổi số và sử dụng thương mại điện tử để mở rộng thị trường tiêu thụ; chủ động liên kết với doanh nghiệp để xây dựng chuỗi sản xuất và tiêu thụ sản phẩm nhằm nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

Đ.Nguyệt

>>> Bài 2: Gỡ "điểm nghẽn" để hợp tác xã hội nhập