Để đối ngoại địa phương thực sự chuyển từ 'thiết lập quan hệ' sang 'tạo ra kết quả hợp tác thực chất'

Tại Phiên thảo luận 2 với chủ đề “Kiện toàn tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực đối ngoại địa phương trong tình hình mới”, Đại sứ Phạm Thanh Bình đã chia sẻ một số nội dung liên quan đến góc nhìn của Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc về nâng cao năng lực cán bộ đối ngoại địa phương từ ba khía cạnh: Yêu cầu thực tiễn, khoảng trống năng lực, và định hướng chuẩn hóa.

Về yêu cầu thực tiễn, Đại sứ Phạm Thanh Bình chỉ ra rằng, qua các chuyến thăm cấp cao có ý nghĩa lịch sử của Lãnh đạo hai Đảng, hai Nhà nước, quan hệ Việt Nam - Trung Quốc hiện đang bước vào giai đoạn phát triển với mức độ gắn kết ngày càng thực chất trên nhiều lĩnh vực. Địa phương chính là chủ thể quan trọng nhất trong việc chuyển hóa nhận thức cấp cao thành các dự án hợp tác cụ thể.

Đặc biệt, hiệu quả đối ngoại hiện nay cần được cân, đo, đong đếm bằng nguồn vốn thu hút đầu tư, thị trường được mở rộng và các cam kết được hiện thực hóa. Vì vậy, Đại sứ Phạm Thanh Bình nhận định, điều này đặt ra những thách thức chung đối với cán bộ làm công tác đối ngoại như sau:

Thứ nhất, ngoại ngữ và kiến thức chuyên ngành về kinh tế, thương mại, chuỗi cung ứng còn yếu, nhất là với địa bàn Trung Quốc vốn có quy hoạch và ưu tiên rất khác nhau giữa các tỉnh, thành.

Thứ hai, năng lực phân tích chính sách và dự báo chưa theo kịp sự điều chỉnh nhanh của các quy định do Trung Quốc ban hành và có liên quan trực tiếp đến Việt Nam như xuất nhập khẩu, logistics, chuyển đổi xanh và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Thứ ba, nhiều thỏa thuận sau khi ký kết không được cụ thể hóa thành chương trình hành động, dẫn đến hiệu quả thấp. Đây chính là khoảng cách cần được lấp đầy bằng chuẩn hóa.

Do đó, trên cơ sở những yêu cầu thực tiễn và những khoảng trống năng lực đó, Đại sứ Phạm Thanh Bình đưa ra ba đề xuất về định hướng chuẩn hóa như sau:

Thứ nhất, chuẩn hóa vai trò của cơ quan ngoại vụ địa phương. Cơ quan ngoại vụ địa phương cần thực sự là đầu mối tham mưu chiến lược trong triển khai công tác đối ngoại; chủ động lựa chọn đối tác, xác định lĩnh vực hợp tác ưu tiên và điều phối hiệu quả sự phối hợp giữa các cơ quan, doanh nghiệp với các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài.

Đồng thời, cần chuyển từ đánh giá hiệu quả đối ngoại bằng số lượng hoạt động sang hiệu quả thực chất đối với thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và phát triển địa phương. Chỉ khi đó, đối ngoại địa phương mới thực sự chuyển từ “thiết lập quan hệ” sang “tạo ra kết quả hợp tác thực chất”.

Thứ hai, chuẩn hóa khung năng lực cán bộ đối ngoại địa phương. Cần xây dựng một khung năng lực thống nhất làm cơ sở cho tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và đánh giá cán bộ. Khung năng lực này cần chuyển từ tiếp cận toàn diện hơn, bên cạnh các kiến thức về ngoại ngữ và quan hệ quốc tế sang tiếp cận toàn diện hơn, kết hợp giữa năng lực đối ngoại với kiến thức về kinh tế quốc tế, thương mại, đầu tư....

Đối với các địa bàn trọng điểm như Trung Quốc, cán bộ không chỉ cần sử dụng thành thạo tiếng Trung chuyên ngành mà còn phải am hiểu đặc điểm phát triển, quy hoạch và định hướng hợp tác của từng địa phương, đồng thời có kỹ năng xúc tiến đầu tư, kết nối doanh nghiệp và tham mưu hợp tác quốc tế.

Đặc biệt, Đại sứ Phạm Thanh Bình thông tin, để giúp các địa phương nắm bắt rõ hơn về thị trường Trung Quốc, Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc phát hành Bản tin Kinh tế - Thương mại định kỳ (trước đây là hằng tháng, từ giữa tháng 7/2026 là hằng tuần), nhằm cung cấp thông tin cập nhật về tình hình kinh tế - xã hội, chính sách mới, thông tin về triển lãm, hội chợ và nhu cầu hợp tác của các đối tác Trung Quốc. Đây là một trong nhiều kênh tham khảo hữu ích, giúp cán bộ địa phương chủ động xây dựng chương trình hợp tác phù hợp với từng đối tác, từng địa phương.

Thứ ba, chuẩn hóa cơ chế phối hợp. Cần thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ, thường xuyên giữa địa phương, Bộ Ngoại giao và các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Sự phối hợp cần được thực hiện xuyên suốt từ khâu chuẩn bị nội dung, kết nối đối tác trước chuyến công tác hoặc trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đối ngoại đến theo dõi, hỗ trợ triển khai sau khi các thỏa thuận được ký kết.

Do vậy, Đại sứ quán rất mong muốn các địa phương chia sẻ báo cáo kết quả sau mỗi chuyến công tác và hoạt động đối ngoại tại Trung Quốc để có thể kịp thời nắm bắt tình hình, tiếp tục phối hợp với các đối tác Trung Quốc và đồng hành cùng địa phương trong việc thúc đẩy triển khai các cam kết, đưa các thỏa thuận hợp tác đi vào thực chất và đạt hiệu quả cao nhất.

Theo Đại sứ Phạm Thanh Bình, việc chuẩn hóa đội ngũ cán bộ đối ngoại địa phương không chỉ là yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, mà còn là điều kiện quan trọng để thực hiện hiệu quả các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, tận dụng tốt các cơ hội hợp tác quốc tế và phục vụ thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương và các mục tiêu phát triển của đất nước.

Hải Anh