ĐBQH: Mua nhà ở xã hội nên xét tiêu chí ưu tiên, không chỉ bốc thăm

Tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ thứ nhất, chiều 21/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi). Một trong những nội dung được các đại biểu Quốc hội quan tâm là chính sách phát triển nhà ở xã hội, từ xác định đối tượng thụ hưởng, giá bán, giá thuê đến phương thức huy động và sử dụng nguồn lực để mở rộng cơ hội an cư cho công nhân, người lao động.

Đại biểu Phan Thị Thúy Linh. (Ảnh: Media Quốc hội)

Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Phan Thị Thúy Linh (đoàn Đà Nẵng) đề nghị luật hóa thời hạn và cơ chế xét duyệt hồ sơ mua nhà ở xã hội.

Đại biểu nêu thực tế, thời gian qua có nhiều phản ánh về quy trình xét duyệt hồ sơ, chứng minh thu nhập còn phức tạp, thậm chí kéo dài nhiều năm. Một trong những nguyên nhân là pháp luật hiện hành chưa quy định cụ thể thời hạn xét duyệt hồ sơ.

“Đề nghị quy định thời hạn xét duyệt trong luật, đồng thời khi số hồ sơ vượt số căn hộ thì phải xét theo tiêu chí ưu tiên công khai, không chỉ dựa vào bốc thăm”, bà Linh đề xuất.

Bên cạnh đó, đại biểu Phan Thị Thúy Linh đề nghị xem xét mức giá thuê, giá bán nhà ở xã hội theo hướng sát hơn với khả năng chi trả của người lao động.

“Thu nhập bình quân của người lao động cả nước hiện nay khoảng 9 triệu đồng/tháng, nhiều địa phương cũng chỉ 6-8 triệu đồng. Trong khi một căn nhà ở xã hội diện tích khoảng 50m² mở bán đầu năm nay đã trên 1 tỷ đồng, bằng khoảng 10 năm thu nhập. Còn tiền thuê, mỗi tháng khoảng 5 triệu đồng nếu áp theo công thức tính hiện nay. Do vậy người lao động rất khó có khả năng chi trả”, đại biểu Linh phân tích.

Theo đại biểu, dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) có nhiều quy định để tính giá nhà ở cho thuê song đều xuất phát từ chi phí đầu tư, không quy định nào dựa vào khả năng chi trả.

“Nghị quyết 21 Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV yêu cầu phát triển nhà ở cho thuê với giá phù hợp. Phù hợp ở đây cũng cần phải hướng tới phù hợp với khả năng chi trả, không chỉ phù hợp với chi phí”, bà Linh nhấn mạnh.

Lo nhà ở xã hội bị dồn xa nơi làm việc, dịch vụ thiết yếu

Cùng quan tâm đến giá bán, giá thuê mua nhà ở xã hội, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (đoàn TP.HCM) cho rằng, cần có cơ chế kiểm soát để bảo đảm giá thực sự phù hợp với khả năng tài chính của người thụ hưởng.

Theo đại biểu, dự thảo luật đã xác định các nhóm được hưởng, nhưng còn thiếu tiêu chí thống nhất để xác định người thu nhập thấp và nhà ở cách xa nơi làm việc. “Dự thảo Luật cũng quy định xử lý vi phạm nhưng chưa có cơ chế kiểm tra, sàng lọc ngay từ khâu xét duyệt. Khoảng trống này có thể sẽ tạo kẽ hở để trục lợi chính sách”, bà Trúc nói.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc. (Ảnh: Media Quốc hội)

Do đó, đại biểu Trúc đề nghị bổ sung nguyên tắc xác định điều kiện thu nhập theo tiêu chí khách quan, dễ kiểm chứng, có thể gắn với mức thu nhập chưa phải nộp thuế thu nhập cá nhân hoặc thu nhập bình quân theo vùng. Chính phủ quy định mức cụ thể và định kỳ điều chỉnh phù hợp với tiền lương, giá cả của từng thời kỳ.

Đối với trường hợp nhà ở cách xa nơi làm việc, đại biểu đề nghị quy định nguyên tắc xác định dựa trên khoảng cách, thời gian đi lại và khả năng tiếp cận giao thông công cộng, bảo đảm áp dụng thống nhất giữa các địa phương.

Bên cạnh đó, cần có cơ chế liên thông, đối soát dữ liệu về cư trú, thuế, bảo hiểm xã hội, đất đai và nhà ở; cấp mã hồ sơ thống nhất trên toàn quốc và thực hiện hậu kiểm định kỳ. Theo đề xuất của đại biểu, người dân chỉ kê khai một lần, cơ quan nhà nước có trách nhiệm tự kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết quả xác nhận.

Đề cập nghĩa vụ phát triển nhà ở xã hội của chủ đầu tư, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc cho biết dự thảo Luật đưa ra 3 phương án gồm: dành đất trong dự án nhà ở thương mại, bố trí đất tại vị trí khác hoặc đóng tiền tương đương.

Cho rằng sự linh hoạt là cần thiết, song đại biểu lưu ý nếu thiếu các điều kiện ràng buộc, phương án đóng tiền có thể được ưu tiên lựa chọn vì thuận lợi hơn cho chủ đầu tư.

“Nhà ở xã hội lại bị dồn ra xa nơi làm việc và các dịch vụ thiết yếu, khi đó, người lao động phải gánh thêm chi phí đi lại và đánh đổi thời gian dành cho gia đình. Một căn nhà có giá thấp trên hợp đồng vẫn có thể trở thành một nơi quá đắt trong đời sống”, đại biểu TP.HCM nói.

Từ đó, bà Trúc đề nghị ưu tiên bố trí quỹ đất nhà ở xã hội ngay trong dự án. Trường hợp không khả thi thì bố trí tại khu vực lân cận có hạ tầng và khả năng tiếp cận việc làm. Chỉ được đóng tiền khi cả hai phương án trên không thể thực hiện và phải giải thích rõ lý do.

“Khoản tiền thu được phải hạch toán riêng vào quỹ nhà ở, gắn với dự án, địa điểm, tiến độ cụ thể và được công khai kết quả sử dụng hằng năm”, đại biểu đề xuất.

Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc cũng góp ý quy định giao chủ đầu tư tự xây dựng, thuê tư vấn thẩm tra và tự phê duyệt giá bán, giá thuê mua nhà ở xã hội. Theo bà, cách làm này giúp rút ngắn thủ tục nhưng nếu thiếu hậu kiểm độc lập sẽ tiềm ẩn nguy cơ chi phí bị tính cao.

“Với người thu nhập thấp, chỉ một khoản chênh lệch nhỏ cũng có thể khiến họ mất khả năng tiếp cận nhà ở”, đại biểu nói và đề nghị chủ đầu tư phải công khai đầy đủ cơ cấu giá trước khi ký hợp đồng.

Sau khi dự án hoàn thành, chi phí thực tế phải được quyết toán, hậu kiểm. Nếu giá quyết toán thấp hơn giá đã thu thì phải hoàn trả hoặc khấu trừ phần chênh lệch cho người mua, người thuê mua. Đồng thời, cần xử lý nghiêm hành vi kê khai, phân bổ chi phí không đúng nhằm đẩy giá lên cao.

Theo đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc, thước đo của chính sách nhà ở xã hội không chỉ là số dự án được phê duyệt hay số căn hộ được xây dựng, mà quan trọng hơn là người dân có thực sự mua được, thuê được và an cư lâu dài hay không.

“Nhà nước có thể đơn giản hóa thủ tục nhưng không thể giảm trách nhiệm. Luật phải bảo đảm nhà ở xã hội đúng người, đúng chỗ, đúng giá và không để người dân gánh chịu rủi ro. Có như vậy, mục tiêu mọi người đều có chỗ ở sẽ không dừng lại ở những con số mà trở thành những mái ấm hiện hữu trong đời sống của nhân dân”, đại biểu nêu quan điểm.

Anh Văn