ĐBQH Lâm Đồng kiến nghị hoàn thiện thể chế, bảo đảm quyền công dân trong kỷ nguyên số

Quang cảnh phiên thảo luận tại Kỳ họp Quốc hội sáng 11/4. Ảnh: Khôi Nguyên

Các ĐBQH tỉnh Lâm Đồng đã tham gia nhiều ý kiến sâu sắc, bám sát thực tiễn, nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính khả thi, đồng bộ trong bối cảnh chuyển đổi số và cải cách hành chính toàn diện.

Mở rộng tiếp cận công lý, bảo đảm tính nhân văn của chính sách pháp luật

Đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tham gia phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Khôi Nguyên

Tham gia góp ý đối với dự thảo Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi), đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng bày tỏ sự thống nhất cao với sự cần thiết sửa đổi luật nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng và Nhà nước về bảo đảm quyền con người, quyền công dân, đặc biệt là quyền tiếp cận công lý của các nhóm yếu thế trong xã hội. Nhấn mạnh đây là lĩnh vực mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đại biểu cho rằng, cần có những điều chỉnh thực chất hơn để chính sách đi vào cuộc sống.

Một trong những nội dung được đại biểu quan tâm là mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý theo hướng bao quát hơn. Theo đó, cần sửa đổi quy định đối với người dân tộc thiểu số theo hướng không phụ thuộc vào điều kiện cư trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, bởi thực tiễn cho thấy nhóm đối tượng này vẫn còn nhiều rào cản trong tiếp cận dịch vụ pháp lý.

Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất bổ sung các nhóm đối tượng cần được hỗ trợ kịp thời như: nạn nhân hoặc người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người; người dưới 18 tuổi đi cùng theo quy định của pháp luật; người bị đề nghị áp dụng biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc. Đây đều là những đối tượng dễ bị tổn thương, rất cần sự bảo vệ kịp thời về pháp lý. Đối với người cao tuổi, đại biểu đề nghị rà soát lại theo hướng không quy định dàn trải mà cần gắn với tiêu chí cụ thể như neo đơn, không nơi nương tựa hoặc đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng.

Các ĐBQH tham dự phiên thảo luận. Ảnh: Khôi Nguyên

Liên quan đến tổ chức bộ máy, đại biểu Mai thống nhất với chủ trương phân cấp thẩm quyền cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh trong việc thành lập chi nhánh Trung tâm trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, cần quy định rõ tiêu chí để tránh tình trạng mở rộng tràn lan, gây lãng phí nguồn lực.

Đáng chú ý, đại biểu chỉ ra khoảng trống pháp lý trong quy định về miễn nhiệm và thu hồi thẻ trợ giúp viên pháp lý. Theo đó, Điều 22 của dự thảo chưa quy định rõ quyền giải trình, quyền khiếu nại và cơ chế xem xét lại quyết định. Đây là những quyền cơ bản cần được bảo đảm nhằm bảo vệ lợi ích chính đáng của đội ngũ trợ giúp viên. Đại biểu đề nghị bổ sung đầy đủ các nội dung này, đồng thời hoàn thiện quy trình theo hướng minh bạch, công bằng, qua đó củng cố niềm tin vào hệ thống trợ giúp pháp lý.

Đối với đội ngũ cộng tác viên, đại biểu cho rằng, cần mở rộng cả về phạm vi địa bàn, đối tượng và nội dung hoạt động. Không nên chỉ giới hạn ở vùng khó khăn hay người đã nghỉ hưu, mà cần tạo điều kiện cho cả những người đang công tác, có chuyên môn phù hợp tham gia. Đồng thời, cộng tác viên cũng cần được tham gia sâu hơn vào các vụ việc phức tạp khi đáp ứng đủ điều kiện.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu bảo mật thông tin đối với hồ sơ trợ giúp pháp lý, vốn chứa nhiều dữ liệu nhạy cảm và đề nghị bổ sung các quy định chặt chẽ về trách nhiệm pháp lý khi xảy ra lộ lọt thông tin.

Thu hẹp khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn trong quản lý hộ tịch

Đại biểu Cil Bri, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lâm Đồng tham gia phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Khôi Nguyên

Góp ý đối với dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu Cil Bri, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lâm Đồng đánh giá cao định hướng cải cách theo hướng số hóa, hiện đại hóa quản lý nhà nước về nhân thân. Tuy nhiên, đại biểu thẳng thắn chỉ ra khoảng cách giữa tư duy chính sách và điều kiện thực thi hiện nay.

Theo đại biểu, dự thảo đặt ra mục tiêu rất cao như đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình, phi địa giới hành chính, liên thông dữ liệu theo thời gian thực. Trong khi đó, thực tế hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa còn nhiều hạn chế; cơ sở dữ liệu chưa hoàn thiện, việc kết nối chưa ổn định. Vì vậy, đại biểu đề nghị cần xây dựng lộ trình thực hiện có phân kỳ theo vùng, xác định tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu và gắn với trách nhiệm đầu tư của Nhà nước, tránh đẩy rủi ro xuống cấp cơ sở.

Về nguồn lực con người, đại biểu nêu thực trạng nhiều nơi chỉ có một công chức tư pháp hộ tịch phải đảm đương khối lượng công việc lớn, trong khi dự thảo lại mở rộng thẩm quyền và yêu cầu vận hành hệ thống số. Nếu không giải quyết bài toán nhân lực, cải cách sẽ trở thành “tăng tải” cho người thực thi. Do đó, cần điều chỉnh định mức biên chế phù hợp, có cơ chế hỗ trợ linh hoạt và đặc biệt là đào tạo kỹ năng số thực chất.

Các ĐBQH tham dự tại phiên thảo luận. Ảnh: Khôi Nguyên

Một vấn đề quan trọng khác được đại biểu Cil Bri nhấn mạnh là chất lượng cơ sở dữ liệu. Hiện nay, dữ liệu chưa bảo đảm “đúng – đủ – sạch – sống”, việc số hóa chưa đồng bộ. Nếu quy định “không yêu cầu giấy tờ” mà không có cơ chế dự phòng, có thể dẫn đến ách tắc trong giải quyết thủ tục. Đại biểu đề nghị cần xác định rõ giá trị pháp lý của dữ liệu điện tử, trách nhiệm của cơ quan quản lý, đồng thời cho phép sử dụng song song dữ liệu và giấy tờ trong giai đoạn chuyển tiếp.

Đối với đăng ký hộ tịch lưu động, đại biểu đánh giá đây là chính sách nhân văn nhưng còn thiếu quy định cụ thể. Do đó, cần xác định rõ đối tượng áp dụng, trình tự, thủ tục và bảo đảm nguồn lực thực hiện.

Về cải cách thủ tục hành chính, đại biểu cho rằng cần rà soát toàn diện quy trình, cắt bỏ thực chất các khâu trung gian, tích hợp các thủ tục liên quan và chuyển mạnh sang cung cấp dịch vụ chủ động cho người dân.

Làm rõ cơ chế thực thi, kiểm soát rủi ro trong môi trường số

Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm, Phó Giám đốc Công an tỉnh Lâm Đồng phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Khôi Nguyên

Đại biểu Huỳnh Ngọc Liêm, Phó Giám đốc Công an tỉnh Lâm Đồng tập trung phân tích các rủi ro mới phát sinh từ chính các điểm đổi mới của dự thảo luật.

Đối với Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu nhấn mạnh cần làm rõ giá trị pháp lý của dữ liệu số. Khi có xung đột giữa dữ liệu điện tử và hồ sơ giấy, phải xác định rõ căn cứ ưu tiên và trách nhiệm khi xảy ra sai sót, tránh để người dân phải tự chứng minh lại thông tin của mình. Bên cạnh đó, đối với cơ chế “phục vụ chủ động” như khai sinh, khai tử tự động, cần bổ sung quyền của người dân trong việc kiểm tra, xác nhận và phản hồi dữ liệu trước khi ghi nhận chính thức, tránh nguy cơ “áp đặt hành chính”.

Đại biểu cũng lưu ý việc phân cấp trong môi trường số cần đi đôi với cơ chế kiểm soát tập trung, bởi sai sót ở một cấp có thể ảnh hưởng trên phạm vi toàn quốc.

Đối với Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi), đại biểu Liêm đề nghị làm rõ tiêu chí xác định đối tượng để tránh tình trạng áp dụng không thống nhất giữa các địa phương, dẫn đến bất bình đẳng trong tiếp cận công lý.

Đồng thời, cần giữ các nguyên tắc về thời gian trợ giúp trong luật, đặc biệt trong các giai đoạn tố tụng quan trọng, nhằm bảo đảm người dân không bị bỏ lỡ cơ hội bảo vệ quyền lợi.

Đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế bảo đảm tính liên tục của dịch vụ trợ giúp pháp lý khi chuyển vụ việc giữa các địa phương, tránh gián đoạn hoặc gây phiền hà cho người dân.

Về xã hội hóa, cần xác định rõ đây chỉ là yếu tố bổ trợ, không thay thế vai trò chủ đạo của Nhà nước trong cung cấp dịch vụ trợ giúp pháp lý.

Tăng tính linh hoạt trong công chứng và thủ tục hộ tịch

Đại biểu Nguyễn Trường Giang, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phát biểu tại phiên thảo luận. Ảnh: Khôi Nguyên

Đại biểu Nguyễn Trường Giang, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề cập đến những bất cập trong thực tiễn thi hành pháp luật liên quan đến hộ tịch và công chứng.

Theo đại biểu, một số thủ tục hộ tịch, đặc biệt như cấp giấy chứng tử còn gây khó khăn, chậm trễ cho người dân. Do đó, cần có cơ chế linh hoạt hơn để giải quyết kịp thời các nhu cầu phát sinh. Đối với Luật Công chứng, đại biểu cho rằng một số nội dung sửa đổi chưa thật sự rõ ràng, thiếu tính nhất quán. Việc mở rộng thẩm quyền công chứng cần đi kèm điều kiện bảo đảm, tránh phát sinh rủi ro. Đáng chú ý, đại biểu đề nghị cho phép cung cấp dịch vụ công chứng ngoài trụ sở trong một số trường hợp, đặc biệt tại vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân tiếp cận dịch vụ.

Các ý kiến của ĐBQH tỉnh Lâm Đồng đã thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, bám sát thực tiễn và có nhiều đề xuất cụ thể, khả thi. Việc hoàn thiện các dự án luật không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính và chuyển đổi số, mà còn góp phần bảo đảm tốt hơn quyền con người, quyền công dân, xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ.

Thanh Nhàn