Đẩy nhanh giải ngân vốn ODA, xử lý nghiêm dự án chậm tiến độ

Chính phủ yêu cầu đẩy nhanh giải ngân vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài, bảo đảm hiệu quả sử dụng nguồn vốn đầu tư công. Ảnh minh họa: AI

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng vừa ký Chỉ thị số 27/CT-TTg ngày 25/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng và thúc đẩy giải ngân vốn ODA, vay ưu đãi nước ngoài năm 2026 và giai đoạn tiếp theo.

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời là thời điểm chuyển tiếp quan trọng sau khi hoàn thành sắp xếp tổ chức bộ máy và vận hành ổn định mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Trong bối cảnh đó, việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, trong đó có nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài, được xác định là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng, góp phần tạo đà tăng trưởng kinh tế bền vững, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế và định hình kỷ cương quản lý, sử dụng nguồn vốn nước ngoài cho cả giai đoạn 2026 - 2030.

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, đến hết ngày 15/6/2026, tỷ lệ giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công nguồn nước ngoài năm 2026 trung bình cả nước mới đạt 9,99% kế hoạch được giao. Trong đó, khối địa phương đạt 9,37%, khối bộ, ngành đạt 10,79%; tỷ lệ giải ngân cho vay lại của các địa phương mới đạt 8,98%.

Đáng chú ý, một số bộ, cơ quan trung ương và địa phương có tỷ lệ giải ngân 0%. Tình trạng giải ngân chậm nguồn vốn nước ngoài xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân chủ yếu là chất lượng lập kế hoạch và việc hoàn thành thủ tục đầu tư trong nước của các chương trình, dự án còn chậm.

Trước thực tế này, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan khác ở Trung ương, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương trực tiếp chỉ đạo, tập trung triển khai các giải pháp nhằm tăng cường quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng và quyết tâm đẩy nhanh tiến độ giải ngân kế hoạch vốn nước ngoài năm 2026 và các năm tiếp theo, bảo đảm giải ngân đạt 100% kế hoạch đầu tư công được Thủ tướng Chính phủ giao hằng năm.

Thủ tướng yêu cầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương quán triệt nguyên tắc phân bổ, quản lý và sử dụng vốn ODA, vay ưu đãi nước ngoài tập trung, có trọng tâm, trọng điểm; ưu tiên các dự án quan trọng quốc gia, dự án trọng điểm, dự án có tác động lan tỏa lớn, tạo động lực tăng trưởng kinh tế dài hạn, góp phần phát triển hài hòa giữa các vùng, miền.

Các cơ quan phải rà soát, đánh giá tổng thể nhu cầu kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn nước ngoài nguồn ngân sách trung ương giai đoạn 2026 - 2030; đánh giá đầy đủ sự cần thiết, hiệu quả kinh tế - xã hội, hiệu quả tài chính, khả năng trả nợ, khả năng hấp thụ vốn, tính khả thi và tính bền vững của từng chương trình, dự án.

Thủ tướng yêu cầu kiên quyết không đề xuất, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt các khoản vay, chương trình, dự án chưa thật sự cần thiết, hiệu quả thấp hoặc chưa rõ ràng, chưa bảo đảm tính khả thi, không phù hợp với chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch theo quy định.

Đặc biệt, không để xảy ra tình trạng đăng ký nhu cầu vốn vượt quá khả năng hấp thụ, bố trí vốn dàn trải hoặc đề xuất dự án không có khả năng hoàn thành theo tiến độ cam kết.

Người đứng đầu các bộ, cơ quan trung ương và địa phương phải chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về việc lựa chọn, đề xuất, phê duyệt các khoản vay vốn nước ngoài, phê duyệt chương trình, dự án, chất lượng chuẩn bị đầu tư, tiến độ thực hiện, hiệu quả đầu tư và công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, thất thoát, lãng phí trong quá trình quản lý, sử dụng vốn.

Đối với các dự án chuẩn bị ký kết hiệp định với nhà tài trợ nước ngoài, các cơ quan chủ quản phải chủ động rà soát kỹ tính cần thiết, hiệu quả đầu tư, tổng mức đầu tư, cơ cấu nguồn vốn, công nghệ, phương án vận hành; đồng thời kiện toàn tổ chức, nâng cao năng lực của Ban quản lý dự án.

Các công việc có thể thực hiện trước theo quy định như giải phóng mặt bằng, chuẩn bị hồ sơ, tổ chức lựa chọn nhà thầu cần được chủ động triển khai, bảo đảm dự án sẵn sàng thực hiện ngay sau khi hiệp định được ký kết.

Thủ tướng yêu cầu thực hiện phân loại nhóm dự án theo mức độ giải ngân; tập trung phân bổ vốn cho các dự án có tiến độ giải ngân tốt, dự án ưu tiên cần sớm hoàn thành để đưa vào sử dụng, dự án sắp hoàn thành hoặc sắp hết thời hạn giải ngân theo quy định của hiệp định vay.

Kiên quyết không bố trí kế hoạch vốn nước ngoài hằng năm cho các dự án đầu tư không bảo đảm sẵn sàng giải ngân; không phê duyệt dự án mới đối với các cơ quan, đơn vị để xảy ra tình trạng chậm giải ngân kéo dài, thất thoát, lãng phí, tiêu cực nhưng không kịp thời khắc phục, xử lý theo quy định.

Về thúc đẩy giải ngân, Thủ tướng yêu cầu tiếp tục rà soát, phân bổ chi tiết dự toán đầu tư công nguồn vốn nước ngoài năm 2026 tối đa cho từng chương trình, dự án và nhập vào hệ thống Tabmis để bảo đảm nhu cầu giải ngân kịp thời.

Các bộ, ngành, địa phương phải kịp thời điều chuyển vốn từ dự án giải ngân chậm sang dự án giải ngân tốt và có nhu cầu bổ sung vốn theo quy định; khẩn trương hoàn tất thủ tục đầu tư, xây dựng; bảo đảm nguồn nguyên vật liệu phục vụ thi công và bố trí đầy đủ vốn đối ứng để có khối lượng hoàn thành, giải ngân theo tiến độ.

Thủ tướng cũng yêu cầu chủ động xử lý ngay các vướng mắc phát sinh theo thẩm quyền trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tổ chức thi hành pháp luật tại địa phương. Trường hợp vượt thẩm quyền, phải kịp thời báo cáo, đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét, xử lý; không đùn đẩy, né tránh trách nhiệm, không để ách tắc ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân và hiệu quả dự án.

Đối với các dự án có tỷ lệ giải ngân thấp, kéo dài nhiều năm hoặc không bảo đảm khả năng hoàn thành theo tiến độ cam kết, phải gia hạn hiệp định vay nhiều lần, người đứng đầu cơ quan chủ quản phải trực tiếp chỉ đạo chủ dự án, Ban quản lý dự án rà soát, xác định nguyên nhân, trách nhiệm và xây dựng phương án xử lý cụ thể.

Chỉ thị yêu cầu tăng cường kiểm tra, giám sát toàn bộ quá trình lựa chọn dự án, chuẩn bị đầu tư, phê duyệt chủ trương đầu tư, phê duyệt đầu tư, phân bổ kế hoạch vốn, thực hiện dự án, quản lý, sử dụng và giải ngân vốn ODA, vay ưu đãi nước ngoài; bảo đảm sử dụng vốn đúng mục đích, đúng đối tượng, đúng quy định, hiệu quả, tiết kiệm, công khai và minh bạch.

Các hành vi tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, thông thầu, nâng khống tổng mức đầu tư, nâng khống giá trị hợp đồng, thất thoát, lãng phí hoặc vi phạm khác trong quá trình đề xuất, phê duyệt, thực hiện và giải ngân chương trình, dự án sử dụng vốn ODA, vay ưu đãi nước ngoài phải được kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm.

Thủ tướng yêu cầu thường xuyên rà soát các dự án chậm tiến độ, giải ngân thấp, điều chỉnh nhiều lần, kéo dài thời gian thực hiện hoặc phát sinh tăng tổng mức đầu tư; xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan và xử lý theo quy định.

Kết quả giải ngân được đưa vào một trong các tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ đối với tập thể, cá nhân. Trên cơ sở đó, tổ chức kiểm điểm, xử lý nghiêm các chủ dự án, chủ đầu tư, Ban quản lý dự án, tổ chức, cá nhân cố tình làm chậm hoặc để xảy ra thất thoát, lãng phí, tiêu cực, làm ảnh hưởng tới tiến độ và tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công nguồn nước ngoài năm 2026 và các năm tiếp theo.

Bộ Tài chính được giao chủ động, quyết liệt trao đổi, làm việc với các nhà tài trợ để đơn giản hóa, rút ngắn quy trình, thủ tục liên quan đến giải ngân vốn vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài; kịp thời xử lý các nội dung phát sinh thuộc phạm vi trách nhiệm, bảo đảm tiến độ triển khai và giải ngân theo cam kết với nhà tài trợ.

Đồng thời, Bộ Tài chính tăng cường theo dõi, giám sát, đôn đốc tình hình triển khai và giải ngân các chương trình, dự án sử dụng vốn vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài; kịp thời phát hiện, tổng hợp và kiến nghị xử lý dứt điểm các vướng mắc, nhất là đối với các dự án chậm tiến độ kéo dài.

Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thực hiện chế độ báo cáo định kỳ về tình hình giải ngân vốn nước ngoài theo quy định; chỉ đạo các chủ dự án báo cáo và tổng hợp tình hình giải ngân vốn đầu tư công nguồn vốn nước ngoài của các dự án thuộc phạm vi quản lý trong 5 tháng đầu năm 2026, đồng thời xây dựng kế hoạch giải ngân chi tiết theo từng tháng trong các tháng còn lại của năm.

Báo cáo phải nêu rõ khó khăn, vướng mắc, nguyên nhân ảnh hưởng đến công tác giải ngân vốn nước ngoài từ đầu năm đến nay; đề xuất biện pháp cụ thể để khắc phục, hoàn thành nhiệm vụ giải ngân đầu tư công nguồn vốn nước ngoài năm 2026 và gửi Bộ Tài chính tổng hợp trước ngày 10/7/2026.

Thủ tướng Chính phủ đề nghị Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, cơ quan khác ở Trung ương, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo các Ban quản lý dự án, chủ dự án và tổ chức, cá nhân liên quan tuyên truyền, phổ biến, triển khai thực hiện nghiêm túc Chỉ thị và các quy định pháp luật liên quan.

Việc nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng và giải ngân vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài không chỉ nhằm hoàn thành kế hoạch vốn năm 2026, mà còn góp phần củng cố kỷ luật đầu tư công, phòng chống thất thoát, lãng phí và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn 2026 - 2030.

Nhật Minh