Đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ

Đoàn xe rước hài cốt liệt sĩ từ Cửa khẩu quốc tế Tây Trang về Nghĩa trang liệt sĩ Tông Khao.

Theo thời gian, nhiều dấu tích chiến tranh đã dần bị phủ lấp. Nhưng hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Điện Biên vẫn được duy trì liên tục, với sự tham gia của nhiều lực lượng, từ các cơ quan chức năng đến người dân. Đó không chỉ là nhiệm vụ chính trị, mà còn là trách nhiệm đối với lịch sử và những gia đình đang mòn mỏi chờ tin người thân.

Giai đoạn 2021 - 2025, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của cấp ủy, chính quyền địa phương, công tác này đạt nhiều kết quả rõ nét. Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành các chương trình tổ chức lễ đón nhận, truy điệu và an táng 83 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam hy sinh tại Lào về nước. Cùng với đó, 21.050 lượt cán bộ, công chức, viên chức, học sinh, sinh viên, Nhân dân và lực lượng vũ trang được huy động tham gia tìm kiếm, cất bốc và an táng hài cốt liệt sĩ. Bên cạnh hoạt động tìm kiếm, công tác thu thập, xác minh thông tin cũng được chú trọng. Tỉnh đã vận động được 50 nhân chứng cung cấp thông tin về nơi chôn cất ban đầu; tổ chức lấy mẫu sinh phẩm của 43 trường hợp để phục vụ giám định ADN, từng bước làm rõ danh tính các liệt sĩ. Từ những nguồn thông tin đó, lực lượng chức năng đã cất bốc, quy tập 14 hài cốt liệt sĩ qua các thời kỳ trên địa bàn.

Mới đây, tỉnh Điện Biên tổ chức Lễ đón nhận, truy điệu và an táng 10 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện Việt Nam hy sinh tại Lào về nước (đợt 1 mùa khô 2025 - 2026). Buổi lễ được tổ chức trọng thể tại Nghĩa trang liệt sĩ Tông Khao. Trong số 10 hài cốt liệt sĩ được bàn giao lần này, có 8 hài cốt chưa đủ thông tin để xác định danh tính và 2 hài cốt đã được xác định. Hai liệt sĩ được xác định danh tính là liệt sĩ Hà Văn Thọ, quê xã Văn Miếu, tỉnh Phú Thọ và liệt sĩ Hà Văn Ân, quê xã Quang Minh, TP. Hà Nội. Hài cốt các liệt sĩ được Đội quy tập mộ liệt sĩ Quân khu 2 tìm kiếm, cất bốc tại nước bạn Lào trong suốt nhiều tháng, sau đó bàn giao, đưa về nước qua Cửa khẩu quốc tế Tây Trang. Từ đây, các liệt sĩ được rước trang trọng về Nhà quản trang Nghĩa trang liệt sĩ Tông Khao trước khi tổ chức lễ truy điệu và an táng. Dọc tuyến đường đưa các liệt sĩ về nghĩa trang, đông đảo cán bộ, chiến sĩ, học sinh, sinh viên và Nhân dân các dân tộc đã đứng hai bên đường, lặng lẽ đón chào, thể hiện sự tri ân và lòng biết ơn sâu sắc đối với những người đã hy sinh vì nhiệm vụ quốc tế.

Theo Đại tá Dư Công Thịnh, Đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Cục Chính trị Quân khu 2, quá trình tìm kiếm gặp rất nhiều khó khăn do phạm vi rộng, địa hình hiểm trở, thông tin về mộ chí gần như không có, điều kiện sinh hoạt của bộ đội không ổn định. Tuy nhiên, bằng tinh thần trách nhiệm, đơn vị đã chủ động phối hợp với cơ quan chức năng nước bạn, tiến hành khảo sát, xác minh, tìm kiếm và quy tập được các hài cốt liệt sĩ tại 6 tỉnh Bắc Lào.

Thực tiễn cho thấy, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ hiện nay vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Nhiều khu vực chôn cất ban đầu đã thay đổi do tác động của thời gian; nhân chứng ngày càng ít; thông tin, sơ đồ mộ chí không còn đầy đủ. Điều này đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ trong từng khâu, từ thu thập thông tin đến tổ chức tìm kiếm thực địa.

Với các gia đình liệt sĩ, hành trình tìm kiếm người thân chưa bao giờ dừng lại. Bà Nguyễn Thị Tẹo ở xã Thanh Nưa là một trong những người như vậy. Anh trai bà hy sinh khi làm nhiệm vụ quốc tế tại Lào. Hơn 30 năm qua, bà cùng gia đình đi nhiều nơi, gặp đồng đội cũ của liệt sĩ, tìm đến các nghĩa trang với hy vọng có thể lần theo dấu vết. Khi Nhà nước triển khai việc lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, bà là một trong những người đăng ký sớm, mong có thêm cơ hội nhận lại thông tin về người anh đã khuất.

Từ thực tiễn đặt ra, Điện Biên xác định rõ mục tiêu và nhiệm vụ cho giai đoạn 2026 - 2030. Trọng tâm là tiếp tục khảo sát, tìm kiếm toàn bộ các địa điểm còn thông tin về hài cốt liệt sĩ; phấn đấu mỗi năm quy tập từ 20 - 25 hài cốt; đẩy mạnh việc xác định danh tính thông qua giám định ADN và đối chiếu hồ sơ lịch sử.

Để thực hiện hiệu quả nhiệm vụ này, bên cạnh vai trò của lực lượng chuyên trách, việc huy động sự tham gia của Nhân dân, nhất là các nhân chứng lịch sử, được coi là yếu tố quan trọng. Đồng thời, việc ứng dụng khoa học - công nghệ, đặc biệt là trong giám định ADN, sẽ góp phần rút ngắn khoảng cách giữa những thông tin rời rạc và danh tính cụ thể.

Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vì thế không chỉ dừng ở việc đưa các liệt sĩ về với đất mẹ mà còn là quá trình nối lại những thông tin còn dang dở, để mỗi phần mộ có tên, mỗi gia đình có thể tìm lại người thân. Những kết quả đạt được trong thời gian qua là nền tảng để Điện Biên tiếp tục thực hiện nhiệm vụ này với sự kiên trì và trách nhiệm trong thời gian tới.

Bài, ảnh: Tú Trinh