Dạy liên trường, liên cấp: giải pháp nhân sự hay nguồn áp lực mới?

Giáo viên dạy liên trường, liên cấp mang đến lợi ích như thế nào. Ảnh minh họa: Báo Thanh Niên

Về mặt chủ trương, đây là phương án nhằm bảo đảm quyền học tập của học sinh, tránh tình trạng gián đoạn chương trình do thiếu giáo viên. Tuy nhiên, việc triển khai dạy liên trường, liên cấp cũng đặt ra nhiều vấn đề cần được phân tích một cách thận trọng.

Lợi ích trong bối cảnh thiếu giáo viên cục bộ xét ở góc độ tích cực, dạy liên trường, liên cấp có thể góp phần giải quyết tình trạng thiếu giáo viên trước mắt mà không phải chờ đợi bổ sung biên chế hoặc tuyển dụng mới, vốn thường mất nhiều thời gian.

Đối với những trường có quy mô nhỏ, số lớp ít, định mức tiết dạy không đủ để bố trí một giáo viên chuyên trách cho từng môn học, việc phân công giáo viên dạy ở nhiều trường giúp tối ưu hóa nguồn lực sẵn có, hạn chế lãng phí nhân sự.

Thực tế cho thấy, có trường giáo viên chỉ dạy dưới 10 tiết mỗi tuần, trong khi định mức giảng dạy của giáo viên trung học phổ thông là 17 tiết. Trong trường hợp này, nhà trường buộc phải bố trí giáo viên dạy chéo chuyên môn hoặc giao thêm các công việc mang tính sự vụ.

Ngược lại, tại một số trường khác trong cùng địa bàn lại thiếu giáo viên, buộc phải ký hợp đồng ngắn hạn hoặc phân công giáo viên dạy không đúng chuyên môn và chi trả tiền tăng tiết. Việc dạy chéo chuyên môn, trên thực tế, đã và đang phát sinh nhiều hệ lụy khi chất lượng tiếp thu của học sinh không bảo đảm.

Trong bối cảnh đó, việc bố trí giáo viên dạy liên trường có thể giúp duy trì nhịp học tập cho học sinh, nhất là ở những môn học đặc thù hoặc khó tuyển giáo viên.

Khi có giáo viên dạy liên trường, nhà trường tránh được tình trạng trống tiết kéo dài, học sinh không bị gián đoạn chương trình.

Ở một số trường hợp, việc phân công giáo viên có năng lực chuyên môn tốt hỗ trợ các trường còn khó khăn cũng có thể góp phần nâng cao chất lượng dạy học và lan tỏa kinh nghiệm chuyên môn.

Những rủi ro về chất lượng và áp lực nghề nghiệp

Bên cạnh những mặt tích cực, dạy liên trường, liên cấp cũng tiềm ẩn nhiều hạn chế nếu không được thiết kế và triển khai phù hợp.

Trước hết là áp lực về thời gian và sức khỏe đối với giáo viên. Việc di chuyển giữa các trường, thậm chí khác địa bàn, đồng nghĩa với việc giáo viên phải dành thêm thời gian đi lại, làm giảm quỹ thời gian nghỉ ngơi, soạn bài và chăm sóc gia đình. Nếu tình trạng này kéo dài, nguy cơ quá tải và suy giảm động lực nghề nghiệp là điều khó tránh khỏi.

Chất lượng dạy học cũng có thể bị ảnh hưởng khi lịch dạy bị phân tán ở nhiều trường. Giáo viên khó theo sát từng lớp học, đặc biệt là những lớp có nhiều học sinh yếu hoặc cần được hỗ trợ thường xuyên.

Việc đầu tư chiều sâu cho bài giảng, theo dõi tiến bộ của học sinh và phối hợp giáo dục với giáo viên chủ nhiệm, tổ chuyên môn vì thế cũng gặp không ít trở ngại.

Ngoài ra, dạy liên trường đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở giáo dục trong việc xây dựng thời khóa biểu.

Nếu giáo viên dạy ở hai trường, tổ chuyên môn của cả hai đơn vị phải thống nhất lịch giảng dạy để tránh trùng giờ.

Trên thực tế, mô hình này có thể thuận lợi hơn ở bậc tiểu học và trung học cơ sở, nơi các trường thường nằm trong cùng xã, phường, khoảng cách địa lý không quá xa.

Tuy nhiên, ở bậc trung học phổ thông, khoảng cách giữa các trường có thể lên tới vài chục km, gây khó khăn lớn cho việc di chuyển và tổ chức giảng dạy.

Điều kiện để giải pháp không trở thành gánh nặng

Một vấn đề đáng lưu ý khác là công tác quản lý và đánh giá giáo viên dạy liên trường, liên cấp. Việc phân công nhiệm vụ, theo dõi giờ dạy, đánh giá mức độ hoàn thành công việc, khen thưởng hoặc xử lý trách nhiệm cần được xác định rõ ràng.

Nếu không có một đầu mối quản lý cụ thể và quy trình phối hợp thống nhất giữa các cơ sở giáo dục, giáo viên có thể rơi vào tình trạng làm việc ở nhiều nơi nhưng quyền lợi và sự ghi nhận không tương xứng.

Dù dự thảo nhấn mạnh nguyên tắc có sự đồng ý của nhà giáo khi bố trí dạy liên trường, liên cấp, song trong thực tiễn quản lý hành chính, tính tự nguyện cần được bảo đảm một cách thực chất.

Cùng với đó, việc triển khai giải pháp này cần đi kèm các điều kiện cụ thể như giới hạn khối lượng công việc, thiết kế thời khóa biểu hợp lý, hỗ trợ chi phí và thời gian di chuyển, cũng như quy định rõ trách nhiệm quản lý và đánh giá giáo viên.

Dạy liên trường, liên cấp có thể là giải pháp giúp hệ thống giáo dục ứng phó với tình trạng thiếu giáo viên trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu thiếu cơ chế kiểm soát và bảo đảm quyền lợi nhà giáo, giải pháp này rất dễ chuyển từ tính linh hoạt sang tạo áp lực mới, ảnh hưởng đến chất lượng dạy học.

Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có cho phép dạy liên trường, liên cấp hay không, mà ở cách thiết kế chính sách để giải pháp này thực sự phục vụ người học và bảo đảm sự bền vững của đội ngũ nhà giáo.

Phan Huyền