Davos 2026: Cơ hội cuối cùng cho trật tự thế giới cũ?

Chủ đề được bàn tán tại Davos xoay quanh căng thẳng leo thang do các mối đe dọa của Mỹ liên quan đến Greenland, với các nhà lãnh đạo cảnh báo về sự rạn nứt của các liên minh và sự xói mòn của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.

“Tinh thần Đối thoại” là chủ đề của Diễn đàn Kinh tế Thế giới năm nay.

Diễn đàn Davos đạt đến đỉnh điểm vào ngày 21/1, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tham dự hội nghị cùng phái đoàn lớn nhất từ trước đến nay - bao gồm Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick và đặc phái viên Steve Witkoff.

Sự hiện diện của ông Trump đã bao trùm những ngày đầu tiên của hội nghị thông qua các bài đăng trên mạng xã hội và các tin nhắn riêng giữa ông Trump và Tổng thư ký NATO Mark Rutte và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron bị rò rỉ, bao gồm cả một bức thư gửi Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Store liên kết các yêu sách của ông về Greenland với việc ông không giành được giải Nobel Hòa bình.

Trước đó, trong bài phát biểu hôm 20/1, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã đưa ra lời cảnh báo tại diễn đàn về sự chuyển dịch khỏi chủ nghĩa đa phương. "Đó là sự chuyển dịch hướng tới một thế giới không có luật lệ, nơi luật pháp quốc tế bị chà đạp và nơi luật duy nhất dường như có ý nghĩa là luật của kẻ mạnh nhất," Macron nói, tóm tắt những lo ngại của châu Âu về chủ nghĩa đơn phương đang gia tăng. Nhà lãnh đạo Pháp, người luôn đi đầu trong các lời kêu gọi châu Âu kích hoạt các cơ chế bảo vệ thương mại, đã nêu rõ sự lựa chọn mà các nước phương Tây phải đối mặt.

Năm ngoái, chỉ vài ngày sau lễ nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã xuất hiện trên màn hình tại Davos để có bài phát biểu mạnh mẽ, trong đó ông đe dọa áp thuế toàn diện, kêu gọi các nước NATO tăng chi tiêu quốc phòng và yêu cầu Cục Dự trữ Liên bang cắt giảm lãi suất “ngay lập tức” - tạo tiền đề cho 12 tháng hỗn loạn sau đó. Một năm trôi qua, những gì còn sót lại của trật tự toàn cầu dựa trên luật lệ đang lung lay, nhanh chóng tan rã và “tinh thần đối thoại” trở nên vô cùng khó tìm.

Hội nghị năm nay diễn ra trong bối cảnh địa chính trị hỗn loạn đặc biệt. Chiến tranh vẫn tiếp diễn ở Ukraine, nơi Tổng thống Volodymyr Zelensky đang thực hiện chuyến đi đến Davos để tiếp tục kêu gọi sự ủng hộ.

Chỉ vài ngày trước khi đến WEF, ông Trump đã khiến các nhà lãnh đạo châu Âu choáng váng khi đe dọa áp thuế trừng phạt lên các đồng minh, bao gồm cả Anh, nếu họ không ủng hộ kế hoạch sáp nhập Greenland của ông. Các đại sứ EU đã tổ chức các cuộc đàm phán khẩn cấp vào Chủ nhật, khi các nhà lãnh đạo của họ chuẩn bị tham gia cùng ông Trump ở dãy Alps.

Khi WEF hỏi hơn 1.300 chính trị gia, lãnh đạo doanh nghiệp và học giả về nỗi lo sợ của họ đối với tương lai, họ đã xác định “sự đối đầu địa kinh tế” là rủi ro cấp bách nhất trong hai năm tới - cuộc đụng độ giành quyền thống trị kinh tế giữa các cường quốc. Lựa chọn phổ biến thứ hai là chiến tranh toàn diện giữa các quốc gia.

Chỉ trong những tuần gần đây, ông Trump đã điều quân bắt giữ Tổng thống Venezuela, Nicolás Maduro; tuyên bố Ukraine miễn cưỡng chấp nhận hòa bình hơn Nga; và đe dọa tấn công Iran nếu các cuộc biểu tình tiếp tục bị đàn áp.

Tuy nhiên, với kiểu chủ nghĩa đa phương mà WEF được thành lập để thúc đẩy dường như đang trên bờ vực sụp đổ, cũng có một cuộc phản kháng đang diễn ra. Điều này thể hiện rõ ràng trong quyết định của các nhà hoạch định chính sách tiền tệ thường kín tiếng trong tuần này, khi họ can thiệp vào cuộc tranh cãi về tính độc lập của chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang, Jerome Powell, bằng cách công bố một bức thư chung chưa từng có tiền lệ.

Trước nguy cơ về an ninh xuyên Đại Tây Dương và rủi ro thương mại, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen kêu gọi cả hai bên tránh leo thang căng thẳng, đồng thời cảnh báo về những rủi ro đối với sự đoàn kết của phương Tây. "Việc đẩy chúng ta vào vòng xoáy đi xuống chỉ giúp ích cho chính những kẻ thù mà cả hai bên đều cam kết loại bỏ khỏi bối cảnh chiến lược", bà Leyen nói, lặp lại những lo ngại rằng xung đột thương mại Mỹ-châu Âu có lợi cho những nước khác.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte thì cho biết tình hình hỗn loạn hiện nay đã khiến thế giới không còn tập trung vào cuộc chiến toàn diện đang diễn ra ở Ukraine. "Vấn đề chính hiện nay không phải là Greenland, vấn đề chính là Ukraine", ông Rutte nói thêm rằng ông "hơi lo lắng rằng chúng ta có thể bỏ lỡ cơ hội khi quá tập trung vào những vấn đề khác".

Chủ tịch WEF Borge Brende đã nêu rõ nỗi lo ngại về kinh tế đang bao trùm diễn đàn khi căng thẳng địa chính trị lấn át các cuộc thảo luận về đổi mới và tăng trưởng. "Chúng tôi lo ngại nhất về sự leo thang chiến tranh quy mô lớn. Điều đó có thể giết chết tăng trưởng toàn cầu", ông Brende nói.

Về trí tuệ nhân tạo, các mối đe dọa đối với lực lượng lao động và tương lai của nó, Giám đốc điều hành BlackRock Larry Fink, người đảm nhiệm vị trí đồng chủ tịch WEF, đã cảnh báo rằng trí tuệ nhân tạo (AI) đe dọa lặp lại những thất bại của chủ nghĩa tư bản trong ba thập kỷ qua, với những lợi ích ban đầu "chảy về tay những người sở hữu mô hình, chủ sở hữu dữ liệu và chủ sở hữu cơ sở hạ tầng" trong khi có khả năng gây ra thiệt hại nghiêm trọng cho người lao động trí thức giống như toàn cầu hóa đã gây ra cho các công việc sản xuất.

Trương Hùng (Tổng hợp)