Đầu tư trạm dừng nghỉ cao tốc: Vì sao nhà đầu tư không mặn mà?

Trạm dừng nghỉ Km205+092 tại cao tốc Bắc - Nam đoạn Vĩnh Hảo - Phan Thiết. Ảnh: Hà Nho

Bài toán chi phí và biên độ rủi ro lớn

Cao tốc Bắc - Nam phía Đông là tuyến cao tốc lớn nhất nước ta hiện nay cả về quy mô và chiều dài. Theo quy hoạch, trên toàn tuyến này sẽ có 36 trạm dừng nghỉ. Mặc dù, Chính phủ, Bộ Xây dựng đã nhiều lần yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, xử lý các vướng mắc về mặt bằng, đất đai và trách nhiệm của nhà đầu tư, phấn đấu hoàn thành các trạm trong năm 2026. Tuy nhiên, tính đến cuối tháng 7-2026, mới có 7 trạm hoàn thành và đưa vào khai thác. 29 trạm còn lại thuộc diện đầu tư mới để phục vụ đồng bộ trên toàn tuyến.

Việc thiếu trạm dừng nghỉ khiến nhiều lái xe gặp không ít khó khăn trong quá trình lưu thông trên cao tốc Bắc - Nam, đặc biệt là lái xe đường dài. Anh Lê Hữu Tuấn, lái xe tải tuyến Đắk Lắk - Hà Nội cho biết, nỗi lo canh cánh của anh trên mỗi hành trình chở hàng ra Bắc chính là tìm được chỗ nghỉ ngơi dọc tuyến đường. “Với những tuyến đường thiếu trạm dừng nghỉ, không ít lái xe quá mỏi mệt hoặc phương tiện gặp sự cố, phải bất chấp nguy hiểm mà dừng xe bên lề đường”, anh Lê Hữu Tuấn nói.

Xét trên phương diện lý thuyết, trạm dừng nghỉ cao tốc sẽ là lĩnh vực đầu tư giàu tiềm năng. Khách hàng gần như có sẵn trên tuyến, nhu cầu ăn uống, nghỉ ngơi, tiếp nhiên liệu, sạc điện, sửa chữa phương tiện là thường xuyên. Với lợi thế như vậy, những tưởng đây sẽ là “miếng bánh ngon” để nhiều nhà đầu tư phải cạnh tranh. Tuy nhiên, trên thực tế, sức hấp dẫn của trạm dừng nghỉ không đồng đều giữa các dự án. Không ít dự án rơi vào cảnh “ế khách” dù đã được mời thầu nhiều lần.

Điển hình là dự án trạm dừng nghỉ tại Km45+000 cao tốc Cần Thơ - Hậu Giang. Từ tháng 10-2024 đến 1-2025, dù thời gian mời thầu đã được gia hạn 2 lần với tổng cộng 45 ngày nhưng không có nhà đầu tư tham gia. Mãi đến cuối tháng 9-2025, sau khi thực hiện điều chỉnh hồ sơ mời thầu theo phương án phân kỳ đầu tư, dự án mới thu hút được sự quan tâm của các nhà đầu tư và lựa chọn được liên danh Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển INDEL và Công ty TNHH một thành viên Xăng dầu Bình An. Đại diện nhà đầu tư cho biết, việc dự án được phân kỳ đầu tư là điểm cốt lõi giúp doanh nghiệp quyết định nộp hồ sơ tham gia đấu thầu dự án. Bởi tổng mức đầu tư dự án lên tới hơn 540 tỷ đồng, cao hơn 60% so với các trạm dừng nghỉ tương đương trên tuyến cao tốc Bắc - Nam. Việc phân kỳ đầu tư giúp doanh nghiệp giảm bớt áp lực tài chính trong giai đoạn đầu triển khai dự án.

Nhiều chuyên gia kinh tế khẳng định, nguyên nhân khiến nhiều dự án trạm dừng nghỉ cao tốc thiếu sức hút với nhà đầu tư chính là chi phí và biên độ rủi ro quá lớn. Để xây dựng một trạm dừng nghỉ đạt chuẩn với đầy đủ các phân khu chức năng, nhà đầu tư phải bỏ ra nguồn vốn lên tới hàng trăm tỷ đồng. Trong khi đó, tính khả thi của phương án thu hồi vốn phụ thuộc hoàn toàn vào lưu lượng phương tiện lưu thông thực tế, khiến bức tranh xã hội hóa đầu tư trạm dừng nghỉ có sự phân hóa rõ rệt.

Cần đồng bộ về thủ tục, chính sách đầu tư

Trạm dừng nghỉ tại cao tốc thành phố Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây. Ảnh: VGP

Nguyên Chủ tịch Hội đồng thành viên kiêm Tổng Giám đốc Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) Trần Xuân Sanh cho biết, trạm dừng nghỉ có vai trò rất quan trọng đối với các dự án cao tốc. Đây chính là nơi để các tài xế có thể tính toán được cung đường để nghỉ ngơi, bảo đảm an toàn trong quá trình lái xe cũng như tiếp tế nhiên liệu, tăng năng lực cho người vận hành trên cao tốc.

“Thông thường, khi đầu tư đường cao tốc, do hạn chế về hạn mức đầu tư nên trong giai đoạn chuẩn bị, cơ quan chức năng chỉ tập trung vào tổng mức cho tuyến chính. Ngoài ra, có tư duy xem đây là hạng mục dịch vụ nên kêu gọi xã hội hóa khối tư nhân, hoặc với công trình BOT thì có tư tưởng đầu tư từ từ theo lưu lượng nên chưa có tư tưởng xem đây là hạng mục tiên quyết phải làm”, ông Trần Xuân Sanh nói.

Để thúc đẩy việc đầu tư hệ thống trạm dừng nghỉ cao tốc, PGS.TS Trần Chủng, Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư công trình giao thông đường bộ Việt Nam cho rằng, việc xã hội hóa đầu tư trạm dừng nghỉ nhằm huy động nguồn lực ngoài ngân sách là giải pháp phù hợp. Muốn tạo ra sức hút với nhà đầu tư tư nhân vào các dự án trạm dừng nghỉ cao tốc thì cơ chế chính sách, thủ tục pháp lý cần hoàn thiện và đồng bộ ngay từ đầu.

Bởi thực tiễn triển khai 21 trạm dừng nghỉ trên cao tốc Bắc - Nam phía Đông cho thấy, khi các thủ tục đầu tư được thực hiện sau khi tuyến đường đã đưa vào khai thác thì hàng loạt khó khăn bắt đầu phát sinh. Đó là giải phóng mặt bằng, thủ tục về đất đai, khoáng sản, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng tiếp tục kéo dài...

Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam Bùi Quang Thái cho biết, để đẩy nhanh tiến độ cũng như khắc phục bất cập, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai đầu tư các trạm dừng nghỉ cao tốc, Cục Đường bộ kiến nghị, Bộ Xây dựng thay đổi phương thức đầu tư các trạm dừng nghỉ theo hướng đồng bộ giữa đường cao tốc với các công trình kỹ thuật thiết yếu như: Hệ thống ITS, thu phí điện tử và trạm dừng nghỉ ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư. Với phương thức này, công tác giải phóng mặt bằng phục vụ các dự án xây dựng trạm dừng nghỉ sẽ được triển khai đồng thời với các dự án cao tốc. Với những dự án trạm dừng nghỉ đang chậm tiến độ so với kế hoạch, Cục yêu cầu các nhà đầu tư đẩy nhanh tiến độ phải hoàn thành các dịch vụ thiết yếu để sớm đưa các trạm vào khai thác, bảo đảm mục tiêu trong năm 2026 toàn bộ các trạm phải hoàn thành đúng hợp đồng đã ký kết.

Hồng Quý