Đặt trọng tâm vào dữ liệu số và linh hoạt bám sát thực tiễn trong hoạt động giám sát của Quốc hội

Không giới hạn phạm vi giám sát, để có thể linh hoạt điều chỉnh

Chuyển từ "kế hoạch cứng" sang linh hoạt

Nhấn mạnh tính cấp thiết của việc đổi mới tư duy quản lý, đại biểu Bế Trung Anh (Đoàn Đắk Lắk) đề xuất cần chuyển chương trình giám sát hằng năm từ kế hoạch cứng sang khung định hướng. Nghị quyết cần khẳng định rõ chương trình năm là trọng tâm, nhưng không giới hạn phạm vi giám sát, để có thể linh hoạt điều chỉnh khi phát sinh vấn đề mới trong quá trình vận hành.

Ngoài ra, cần bổ sung cơ chế giám sát thích ứng và đột xuất. Theo đó, cần trao thẩm quyền cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định tiến hành giám sát ngay khi xuất hiện vấn đề lớn, không chờ điều chỉnh tại kỳ họp, gắn với yêu cầu giải trình. Cuối cùng là bổ sung nội dung giám sát dựa trên dữ liệu, trong đó, xây dựng hệ thống dữ liệu phục vụ giám sát; kết nối với hệ thống điều hành của Chính phủ; hình thành bảng điều khiển (dashboard) giám sát của Quốc hội.

Tuy nhiên, các công cụ số và cơ chế linh hoạt chỉ thực sự phát huy tối đa hiệu quả khi Quốc hội xác định đúng, trúng những vấn đề đang có tác động lớn nhất đến đời sống kinh tế - xã hội.

Trước khối lượng nội dung giám sát là rất lớn, đại biểu Thích Bảo Nghiêm (Đoàn Hà Nội) cho rằng cần lựa chọn các chuyên đề thực sự cấp bách, có tác động trực tiếp, sâu rộng đến đời sống nhân dân và sự phát triển của đất nước để tập trung giám sát đến nơi đến chốn. Việc đưa vào chương trình giám sát các dự án lớn như đường sắt tốc độ cao, các tuyến cao tốc, Cảng hàng không quốc tế Long Thành... Dù vậy, Quốc hội cần phải làm rõ tiêu chí giám sát, đặc biệt là tiến độ thực hiện, hiệu quả sử dụng vốn.

Không chỉ dừng lại ở các dự án hạ tầng vĩ mô, vấn đề kiến tạo bộ máy nhà nước và giải quyết những điểm nghẽn tại cơ sở cũng là một trọng tâm không thể bỏ qua trong chương trình giám sát.

Góp ý về chuyên đề quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc gắn với việc sắp xếp tổ chức bộ máy, đại biểu Trần Thị Hoa Ry (Đoàn Cà Mau) đồng tình với chuyên đề giám sát về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc gắn với sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính. Tuy nhiên, chuyên đề này “đúng nhưng chưa trọn”, cần được mở rộng để bảo đảm đánh giá toàn diện và nâng cao hiệu quả giám sát.

Chuyển tư duy “bị giám sát” sang “được giám sát”

Đại biểu đề nghị bổ sung nội dung giám sát việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại các địa phương và sửa nội dung này thành giám sát “việc thực hiện chính sách, pháp luật về sắp xếp tổ chức bộ máy và quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp”. Thực tiễn triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp cho thấy nhiều kết quả tích cực, được người dân đồng tình ủng hộ, bước đầu nâng cao chất lượng phục vụ. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những “điểm nghẽn”; tình trạng quá tải ở cấp cơ sở ngày càng rõ nét. Mặt khác, khối lượng công việc tăng nhưng chính sách đãi ngộ chưa tương xứng cũng khó thu hút nhân lực chất lượng cao về cơ sở...

Bày tỏ đồng tình cao với dự kiến chương trình giám sát, đại biểu Lê Minh Nam (Cần Thơ) cho rằng, cần lựa chọn phương pháp và thủ tục giám sát phù hợp. Việc xây dựng đề cương, bộ câu hỏi lượng hóa, kỹ lưỡng để dự kiến sản phẩm đầu ra của giám sát ngay từ khâu lập kế hoạch. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát phải báo cáo đúng, đề xuất nội dung trọng tâm, rõ ràng để tháo gỡ thực sự. Bởi, nhiều nơi nghĩ “bị giám sát” chứ không phải “được giám sát” nên sự phối hợp có lúc, có nơi còn hạn chế, dẫn đến các chỉ tiêu còn định tính.

Đặc biệt, đại biểu Tạ Đình Thi (Hà Nội) nhấn mạnh, đất nước bước vào kỷ nguyên mới với mục tiêu phát triển có tính lịch sử và năm 2026-2027 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Do đó, cần chủ động, tích cực giám sát theo thời gian thực dựa trên công nghệ và dữ liệu; phát huy hơn nữa vai trò của Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội, phân cấp, giao quyền chủ động hơn trong tổ chức giám sát chuyên đề từ sớm, từ xa, nâng tầm hoạt động giải trình để làm rõ trách nhiệm của bộ trưởng, trưởng ngành về các vấn đề tồn đọng kéo dài.

Ngoài ra, cần lấy kết quả giám sát để hoàn thiện pháp luật. Các nghị quyết sau giám sát phải có địa chỉ cơ chế ràng buộc trách nhiệm. Cần nhấn mạnh cơ chế theo dõi đôn đốc, Chính phủ cần có báo cáo riêng về xử lý sau giám sát; cần xác định rõ mục tiêu giám sát không chỉ phát hiện sai phạm mà còn kiến tạo, tháo gỡ điểm nghẽn của thể chế…

Theo nghị trình, sáng 24/4, Quốc hội sẽ biểu quyết thông qua Nghị quyết về Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027.

Hương Giang