Đất hiếm, eo biển Hormuz 'phủ bóng' chuyến thăm Mỹ của Thủ tướng Nhật Bản

Tại cuộc gặp đầu tiên ở Tokyo hồi tháng 10, hai bên đã ca ngợi một “kỷ nguyên vàng mới” cho liên minh Mỹ - Nhật. Đây được xem là khởi đầu thuận lợi cho bà Takaichi, người được coi là kế nhiệm di sản của cố Thủ tướng Shinzo Abe với mối quan hệ hữu hảo với ông Trump.

Theo Nikkei, trong khuôn khổ chuyến thăm, Chính phủ Nhật Bản và Mỹ dự kiến sẽ đạt được thỏa thuận về phát triển chung đất hiếm, lithium và đồng tại hội nghị thượng đỉnh diễn ra ở Washington ngày 19-3.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi dự kiến gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump trong ngày hôm nay 19-3. Ảnh: Nikkei

Hai bên dự kiến sẽ thảo luận về hợp tác an ninh kinh tế, bao gồm phát triển khoáng sản quan trọng, xây dựng kế hoạch hành động và thành lập nhóm công tác, nhằm phản ứng trước nhu cầu toàn cầu gia tăng đối với khoáng sản thiết yếu, vốn là đầu vào cho nhiều sản phẩm từ chất bán dẫn đến ô tô.

Các tập đoàn Nhật Bản như Mitsui & Co. và Mitsubishi Materials sẽ tham gia các dự án tại Mỹ.

Trong đó có bốn dự án chính. Dự án thứ nhất là nhà máy tinh luyện đất hiếm tại bang Indiana (Mỹ), trong đó Mitsubishi Materials đang xem xét đầu tư. Dự án tập trung thu hồi và tái chế đất hiếm từ nam châm vĩnh cửu đã qua sử dụng trong thiết bị gia dụng, ô tô và máy móc công nghiệp.

Dự án thứ hai cũng tại Indiana là luyện đồng, sử dụng bảng mạch điện tử thải từ điện thoại, máy tính và thiết bị gia dụng, với sự hợp tác giữa Mitsubishi Materials và một công ty Anh.

Dự án thứ ba là phát triển mỏ lithium tại Bắc Carolina, nơi Mitsui đang cân nhắc hợp tác với tập đoàn hóa chất Mỹ Albemarle.

Dự án thứ tư là mỏ đồng Copper World tại Arizona, trong đó Mitsubishi Corp. đã đạt thỏa thuận mua 30% cổ phần từ công ty Canada Hudbay Minerals.

Sau chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử tháng 2, bà Takaichi được kỳ vọng bước vào cuộc gặp thứ hai với ông Trump cùng vị thế vững chắc. Tuy nhiên, tình hình nhanh chóng trở nên phức tạp sau cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran, cũng như phát biểu của ông Trump về việc có thể giảm cam kết với các đồng minh Đông Á.

Trong bối cảnh đó, vấn đề Iran và eo biển Hormuz cũng được giới quan sát đặc biệt chú ý. Theo đó, khả năng ông Trump đề nghị Nhật Bản ủng hộ hoặc tham gia hộ tống tàu qua eo biển Hormuz, thậm chí triển khai Lực lượng Phòng vệ (SDF).

Nhật Bản phụ thuộc hơn 90% nhập khẩu dầu từ Trung Đông, phần lớn đi qua Hormuz. Tuy nhiên, sau Thế chiến II, Nhật Bản đã đặt ra nguyên tắc không tham chiến và ghi vào hiến pháp, khiến việc triển khai lực lượng quân sự ra nước ngoài gặp rào cản pháp lý.

Ngoại trưởng Nhật Bản Toshimitsu Motegi cho biết chính phủ chưa nhận được yêu cầu chính thức về việc triển khai lực lượng. Thủ tướng Takaichi nhấn mạnh Nhật Bản sẽ hành động trong khuôn khổ pháp luật, và nếu cần, sẽ tham vấn Quốc hội.

Trước thềm chuyến thăm, bà Takaichi cho biết sẽ khẳng định với nhà lãnh đạo Mỹ rằng “Nhật Bản có thể và không thể làm gì” tại Trung Đông. Việc triển khai SDF, theo bà, “rất khó về mặt pháp lý”.

Chuyến thăm của bà Takaichi ban đầu nhằm củng cố quan hệ song phương, nhưng xung đột Trung Đông đã biến sự kiện thành một trong những hội nghị thượng đỉnh khó khăn nhất trong thời gian gần đây.

Trong cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Iran, Nhật Bản đã kêu gọi Tehran ngừng tấn công cơ sở dân sự và đảm bảo an toàn hàng hải, đồng thời bày tỏ lo ngại về các tàu liên quan đến Nhật đang mắc kẹt trong khu vực.

Dù Mỹ tuyên bố đã làm suy yếu năng lực quân sự của Iran, eo biển Hormuz vẫn gần như bị đóng, gây gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu và giữ giá dầu quanh mức 100 USD/thùng.

Tú Anh