Đào tạo hệ 9+: Mở lối cho học sinh sau tốt nghiệp Trung học cơ sở

Lựa chọn phù hợp với nhiều học sinh

Đào tạo nghề công nghệ ô tô cho học sinh, sinh viên tại trường Cao đẳng nghề Thái Bình. Ảnh: Thế Duyệt/TTXVN

Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 Trung học phổ thông công lập năm học 2026-2027, tỉnh Hưng Yên có hơn 1.600 học sinh không đỗ vào các trường công lập và đang đứng trước những băn khoăn về hướng đi tiếp cho tương lai của mình. Tuy nhiên, thay vì xem việc không vào lớp 10 công lập là một thất bại, nhiều gia đình đã chủ động tìm hiểu các chương trình đào tạo hệ trung cấp kết hợp học văn hóa theo chương trình giáo dục thường xuyên cấp Trung học phổ thông (hệ 9+) như một hướng đi mới cho con em mình.

Chị Trần Thị Lan (tổ 15, phường Trần Lãm) chia sẻ, với sức học của con mình, chị đã chủ động tìm hiểu về hệ đào tạo 9+ giúp con vừa có tấm bằng tốt nghiệp Trung học phổ thông vừa học nghề may để có thể làm việc tại các doanh nghiệp. Theo chị, trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng coi trọng kỹ năng nghề, việc học nghề từ sớm là lựa chọn phù hợp với năng lực và định hướng của con.

Không riêng gia đình chị Lan, những năm gần đây, số lượng học sinh đăng ký theo học hệ 9+ có xu hướng tăng. Chương trình cho phép học sinh sau khi hoàn thành lớp 9 vừa học văn hóa theo quy định, vừa được đào tạo nghề ở trình độ trung cấp hoặc cao đẳng. Sau khoảng 4 - 5 năm học, người học có thể sở hữu đồng thời bằng tốt nghiệp Trung học phổ thông và bằng nghề, đủ điều kiện tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học liên thông lên các bậc học cao hơn.

Là học sinh lớp 11 trường Cao đẳng Nghề Thái Bình, em Lê Trung Sơn (thôn Trung Sơn, xã Tiền Hải) chia sẻ, sau khi tốt nghiệp Trung học cơ sở, em và gia đình đã tìm hiểu nhiều hướng đi khác nhau. Nhận thấy bản thân yêu thích các công việc liên quan đến kỹ thuật, máy móc và mong muốn sớm có nghề nghiệp ổn định, em quyết định lựa chọn chương trình đào tạo 9+ cùng với Trung cấp nghề Điện công nghiệp. Theo em, việc vừa học văn hóa, vừa được tiếp cận kiến thức nghề nghiệp ngay từ sớm giúp tiết kiệm thời gian, đồng thời tạo lợi thế khi tham gia thị trường lao động sau này. Em dự định sau khi học xong Trung cấp sẽ học tiếp liên thông Cao đẳng tại trường.

Đào tạo nghề công nghệ ô tô cho học sinh, sinh viên tại trường Cao đẳng nghề Thái Bình. Ảnh: Thế Duyệt/TTXVN

Tiến sỹ Đặng Nguyên Mạnh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề Thái Bình cho biết, mô hình 9+ đang là lựa chọn tối ưu của nhiều học sinh sau tốt nghiệp Trung học cơ sở. Những năm gần đây, nhà trường duy trì khoảng 200-300 học sinh theo học hệ này. Hiện nhà trường sử dụng phương thức xét tuyển học bạ Trung học cơ sở, trong đó chương trình được thiết kế vừa đào tạo văn hóa với chương trình giáo dục thường xuyên bậc Trung học phổ thông vừa được đào tạo nghề nghiệp trình độ Trung cấp chính quy. Sau khi tốt nghiệp Trung cấp, người học có thể học chuyển tiếp lên trình độ Cao đẳng, được nhận bằng trung cấp, cao đẳng, danh hiệu “Kỹ sư thực hành”. Sau thời gian đào tạo 4 năm, người học sẽ tốt nghiệp sớm và ra trường với bằng Cao đẳng chính quy, có thể gia nhập thị trường lao động ngay với sự hỗ trợ kết nối việc làm của nhà trường.

Đặc biệt, với mô hình 9+, các em học sinh được hưởng hỗ trợ theo Nghị định 238/2025/NĐ-CP ngày 3/9/2025 của Chính phủ quy định chính sách học phí, miễn, giảm, hỗ trợ học phí, hỗ trợ chi phí học tập và giá dịch vụ trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo. Theo đó, học sinh được cấp toàn bộ học phí học Trung cấp trong 2 năm với tất cả các ngành nghề đào tạo tại trường và được hỗ trợ 70% học phí khi học Cao đẳng liên thông với các nghề: Điện công nghiệp, Công nghệ ô tô, May thời trang, Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí, Hàn.

Giải pháp cho bài toán nhân lực địa phương

Giờ học tại trường Cao đẳng nghề Thái Bình. Ảnh: Thế Duyệt/TTXVN

Sau khi hợp nhất đơn vị hành chính, Hưng Yên có khoảng 3,5 triệu người, trong đó lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên đạt khoảng 1,7 triệu người, chiếm gần 48,6% dân số. Năm 2025 tỷ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ đạt 30,25%. Toàn tỉnh có 48 cơ sở giáo dục nghề nghiệp với gần 100 ngành, nghề đào tạo; quy mô tuyển sinh trình độ sơ cấp trở lên đạt trên 22.000 người/năm. Ngoài ra, tỉnh còn có 29 trường cao đẳng, trung cấp ngoài tỉnh liên kết đào tạo trên địa bàn với quy mô hơn 5.300 học sinh mỗi năm.

Theo thống kê của Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Hưng Yên, năm học 2024-2025, tỷ lệ học sinh sau tốt nghiệp Trung học phổ thông tiếp tục học đại học đạt trên 64%, trong khi tỷ lệ vào học trung cấp, cao đẳng chỉ khoảng 10%; còn lại một bộ phận không nhỏ tham gia thị trường lao động mà chưa được đào tạo nghề bài bản. Thực trạng này dẫn đến tình trạng thừa lao động phổ thông nhưng thiếu lao động có kỹ năng nghề ở nhiều lĩnh vực sản xuất công nghiệp, dịch vụ hiện đại.

Thực tế tại Khu công nghiệp Thăng Long II, tình trạng thiếu lao động, nhất là lao động có trình độ, tay nghề diễn ra ở nhiều doanh nghiệp. Ông Kenta Kawanabe, Tổng Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Khu công nghiệp Thăng Long II cho biết, hiện Khu công nghiệp có 97 doanh nghiệp tham gia đầu tư, trong đó có nhiều doanh nghiệp FDI đến từ Nhật Bản thu hút trên 30.000 người lao động. Tuy nhiên, qua rà soát toàn Khu công nghiệp hiện thiếu khoảng 2.000 lao động, tình trạng này kéo dài từ năm 2025 đến nay. Với kế hoạch phát triển kinh doanh, các doanh nghiệp mong muốn chính quyền địa phương có những giải pháp ngắn hạn cũng như chiến lược trung, dài hạn về bảo đảm nguồn nhân lực phục vụ sản xuất.

Là địa phương có tốc độ phát triển nhanh về công nghiệp, tỉnh Hưng Yên xác định phát triển lực lượng lao động chất lượng cao là khâu đột phá chiến lược. Trong đó mỗi năm mở rộng quy mô đào tạo nghề từ 55.000 đến 60.000 lao động; đồng thời thu hút từ 5.000-6.000 lao động từ các địa phương khác đến làm việc. Cùng với đó, chính sách hỗ trợ học nghề, thu hút học nghề được tỉnh chú trọng với mục tiêu đến năm 2030 nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 40,5%.

Tỉnh Hưng Yên (cũ) hỗ trợ từ 30% đến 100% học phí trình độ Trung cấp, Cao đẳng trên địa bàn theo Nghị quyết 551/2025/NQ-HĐND ngày 18/2/2025 của HĐND tỉnh. Sau hợp nhất, để thống nhất chính sách của tỉnh Hưng Yên mới, tại kỳ họp thứ Hai, HĐND tỉnh Hưng Yên khóa XVIII đã thông qua Nghị quyết quy định chính sách hỗ trợ học phí cho người học nghề trên địa bàn tỉnh.

Học sinh học nghề may tại trường Cao đẳng nghề Thái Bình. Ảnh: Thế Duyệt/TTXVN

Cụ thể, hỗ trợ không quá 30 tháng đối với trình độ cao đẳng và không quá 20 tháng đối với trình độ trung cấp theo mức học phí quy định tại Nghị định 238/2025/NĐ-CP. Tổng số tiền hỗ trợ học phí học nghề giai đoạn 2026-2030 là gần 80 tỷ đồng từ nguồn ngân sách tỉnh. Chính sách này được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để học sinh sau Trung học cơ sở mạnh dạn lựa chọn học nghề, góp phần thực hiện hiệu quả công tác phân luồng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực địa phương.

Theo Sở Nội vụ tỉnh Hưng Yên, dự báo nhu cầu lao động giai đoạn 2026 – 2030 trên địa bàn sẽ có khoảng 17.000 doanh nghiệp mới đi vào hoạt động, kéo theo nhu cầu tuyển dụng tăng thêm khoảng 185.000 lao động trở lên. Riêng Khu kinh tế và các Khu công nghiệp sẽ cần hơn 120.000 lao động, chiếm trên 65% tổng nhu cầu tuyển dụng.

Trong bối cảnh nhu cầu lao động kỹ thuật ngày càng gia tăng, việc đẩy mạnh phân luồng học sinh sau Trung học cơ sở gắn với đào tạo nghề được xem là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Với những lợi thế về thời gian đào tạo, cơ hội việc làm và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, hệ 9+ đang trở thành lựa chọn phù hợp đối với nhiều học sinh trên hành trình lập thân, lập nghiệp, đồng thời góp phần giải bài toán nguồn nhân lực, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của Hưng Yên trong giai đoạn mới.

Thu Hoài (TTXVN)