Đạo diễn NSND Giang Mạnh Hà: 'Muốn sân khấu phát triển phải bắt đầu từ tác giả'

NSND đạo diễn Giang Mạnh Hà

Tại Trại sáng tác kịch bản sân khấu năm 2026 diễn ra ở Cần Thơ từ ngày 22-6 đến 1-7, đạo diễn NSND Giang Mạnh Hà – Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, Trưởng Ban sáng tác - đã có những chia sẻ thẳng thắn về thực trạng đội ngũ sáng tác sân khấu, công tác đào tạo tác giả và những kỳ vọng đối với lực lượng cầm bút khu vực phía Nam.

. Phóng viên: Thưa ông, vì sao Trại sáng tác Cần Thơ năm nay được gọi là kỳ trại thứ 13 của nhiệm kỳ 2020 - 2025?

- NSND Giang Mạnh Hà: Theo thông lệ, mỗi năm Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam được giao tổ chức hai trại sáng tác tại Cần Thơ dành cho các tác giả khu vực phía Nam. Do việc thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, xây dựng mô hình chính quyền hai cấp và việc tạm hoãn đại hội của các hội chuyên ngành văn học nghệ thuật nên nhiệm kỳ hiện nay được kéo dài thêm một năm.

Vì vậy, Trại sáng tác Cần Thơ năm 2026 trở thành kỳ thứ 13 của nhiệm kỳ. Đây cũng là kỳ trại có ý nghĩa đặc biệt trước khi Hội tiến tới Đại hội nhiệm kỳ mới.

NSND đạo diễn Giang Mạnh Hà và tác giả Phạm Văn Đằng (Nhà hát Trần Hữu Trang)

. Trại năm nay có điểm gì đáng chú ý? Ông kỳ vọng điều gì từ trại này?

- Chúng tôi có 15 tác giả tham dự với 15 đề cương kịch bản, gồm 9 kịch bản kịch nói và 6 kịch bản cải lương. Đây là trại có số lượng tác phẩm cải lương nhiều so với những lần trước. Đây là điều đáng mừng bởi cơ cấu phản ánh khá rõ đời sống sân khấu phía Nam hiện nay. Kịch nói và cải lương vẫn là hai loại hình chủ lực, đang rất cần nguồn kịch bản mới.

Điều tôi vui nhất là có sự tham gia của nhiều thế hệ tác giả. Có người đã nhiều năm cầm bút, cũng có những gương mặt mới. Chúng tôi luôn mong muốn phát hiện thêm những nhân tố trẻ để bổ sung lực lượng sáng tác cho sân khấu trong tương lai.

. Ông nhiều lần nhấn mạnh câu chuyện thiếu tác giả sân khấu ở khu vực phía Nam? Vì sao?

- Đúng vậy. Nếu nhìn vào lực lượng sáng tác của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ hiện nay thì phải nói là còn rất mỏng.

Chúng ta có một vùng đất rộng lớn với hàng chục triệu dân, đang chuyển mình mạnh mẽ về kinh tế - xã hội nhưng số lượng tác giả sân khấu lại quá ít.

Tác giả Tăng Hoàng Thuận và đạo diễn NSND Giang Mạnh Hà

Tôi luôn mong các tác giả là người của vùng đất này hãy viết về chính quê hương mình. Đồng bằng sông Cửu Long và Miền đông Nam Bộ hôm nay không chỉ có lúa, cá, tôm hay cây trái. Nơi đây đang có những mô hình kinh tế mới, những con người mới, những câu chuyện rất đáng để sân khấu phản ánh, nhất là trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước.

Tác giả Định Nguyên (con gái của họa sĩ Lê Văn Định) và NSND đạo diễn Giang Mạnh Hà

.Ông từng đề cập đến những bất cập trong đào tạo nguồn nhân lực sáng tác kịch bản sân khấu hiện nay tại miền Nam?

- Nghệ thuật rất cần sự đào tạo chuẩn và sâu. Không thể áp dụng hoàn toàn tư duy quản lý hành chính hay tiêu chuẩn bằng cấp như các ngành nghề khác.

Ở nhiều quốc gia có nền nghệ thuật phát triển, các học viện sân khấu luôn mời những nghệ sĩ giỏi nhất tham gia giảng dạy. Họ truyền nghề bằng trải nghiệm thực tế, bằng những bài học được trả giá từ cả cuộc đời nghệ thuật.

Chúng ta cần nhìn nhận đúng giá trị của những người làm nghề thực sự. Chính vì thiếu nghệ sĩ, tác giả có bằng thạc sĩ, tiến sĩ, nhiều năm qua Trường Đại học Sân khấu Điện ảnh TP HCM không mở được mã ngành đào tạo tác giả và khoa biên kịch cho đến nay vẫn bỏ trống.

. Nhiều tác giả cho rằng nghề viết kịch bản hiện nay rất khó sống?

- Đó là thực tế. Viết kịch bản sân khấu đòi hỏi rất nhiều công sức, sự trải nghiệm, nhưng không phải tác phẩm nào cũng được dàn dựng. Có những người theo đuổi nghề nhiều năm mới có một tác phẩm được công diễn hoặc đạt giải thưởng.

NSND đạo diễn Giang Mạnh Hà tham dự liên hoan sân khấu quốc tế

.Ông kỳ vọng gì ở các tác giả tham dự trại lần này?

- Tôi mong các anh chị tham gia đầy đủ các buổi sinh hoạt chuyên môn, trao đổi nghề nghiệp hằng ngày. Trại sáng tác không chỉ là nơi viết. Đây còn là nơi góp ý, phản biện, chỉnh sửa để kịch bản ngày càng hoàn thiện hơn. Sau mỗi kỳ trại, chúng tôi đều cố gắng theo dõi, hỗ trợ để các tác phẩm tiếp tục được hoàn chỉnh và tìm cơ hội bước lên sân khấu.

Tôi luôn tin rằng văn nghệ sĩ là tài sản quý của quốc gia như các nghị quyết của Đảng đã khẳng định.

Nhưng để những chủ trương ấy đi vào cuộc sống thì cần thêm những chính sách cụ thể, những cơ chế phù hợp để người sáng tác có điều kiện làm nghề.

Còn với các tác giả, tôi chỉ muốn nhắn nhủ một điều rất giản dị: hãy tiếp tục viết.

Nếu còn đam mê, còn tình yêu với sân khấu thì hãy cứ viết. Bởi mọi vở diễn hay đều bắt đầu từ một trang giấy trắng và từ khát vọng của người cầm bút.

Bài và ảnh: Thanh Hiệp